De aviateur stortte 'als een aangeschooten vogel' neer

Op 27 augustus 1910 was alles bij het gehucht Schaarsbergen in gereedheid voor een vierdaagse vliegshow op landgoed Warnsborn...

Door Rik Nijland

De demonstratie zou nooit worden gegeven. Nadat Van Maasdijk (25) met een wals de hei had geëgaliseerd, besloot hij tot een proefvlucht. Een granieten gedenksteen onder een paar sparren op de hei herinnert aan de noodlottige afloop: 'Op deze plaats verongelukte Nederlands eerste slachtoffer van de luchtvaart'.

Volgens de Arnhemsche Courant van die dagen ging het mis bij de vierde wending. Van Maasdijk maakte de bocht te scherp 'waardoor het toestel groote schommelingen begon te maken die kijkers met grooten angst vervulden'. Van Maasdijk, meende de krant, raakte in paniek, waarna het toestel van 50 meter hoogte 'als een aangeschooten vogel' naar beneden stortte. De aviateur kreeg de motor tegen zijn hoofd en was op slag dood. Zijn verloofde werd door omstanders weggeleid. Kort daarvoor had hij haar beloofd na de demonstraties te stoppen met zijn goedbetaalde waaghalzerij.

Vandaag is het honderd jaar geleden dat de gebroeders Wright in de Verenigde Staten hun eerste vlucht voltooiden. Veel later maakte Nederland kennis met de verovering van het luchtruim. Ter ere van het 40-jarig bestaan van de suikerfabriek in Leur, in juni 1909, werd een eerste demonstratie gegeven, door de Belgisch/Franse graaf De Lambert. Geen wonder; Frankrijk was het mekka van de Europese luchtvaart.

Van Maasdijk volgde daar - bij de beroemde Blériot, de bedwinger van het Kanaal - zijn opleiding tot vliegenier. In 1910 verkreeg hij het 130ste brevet van de Aéro-Club de France. Toch was hij niet de eerste Nederlander in de lucht. Die eer was voorbehouden aan Gijs Küller, die al in augustus 1909 in Frankrijk vloog, gevolgd door Freddy van Riemsdijk in de Verenigde Staten.

Van Maasdijk was wel bijna de boeken ingegaan als de eerste Nederlandse aviateur die boven Nederland vloog. Bijna, want Jan Hilgers snoepte hem de eer af. De autofabrikanten Verwey en Lugard, die Hilgers naar Frankrijk hadden gestuurd om daar het vliegen onder de knie te krijgen, riepen hun protégé met spoed terug toen ze hoorden van de demonstratie van Van Maasdijk in Heerenveen. Ze wilden hun vlieghaventje, de vliegheide Ede, met een spectaculaire actie promoten.

De commercie won. De nog niet gediplomeerde Hilgers maakte op 29 juli 1910 met een Wright-machine in rechte lijn een korte vlucht over de hei - bochten draaien had hij nog niet geleerd. Die gebeurtenis wordt gememoreerd op een monument ten noorden van Ede, aan de voet van een nu uitgegroeid larix-bos. Op een witgepleisterde, pakweg 2,5 meter hoge vliegtuigvleugel wordt 'de eerste motorvlucht van een Nederlander boven Nederland' herdacht. Toch is ook Van Maasdijk niet vergeten. Heerenveen heeft een zuiltje voor de vliegenier, vlakbij het ziekenhuis. Bij Schaarsbergen staat een borstbeeld vervaardigd door August Falise, oorspronkelijk bestemd voor het graf van Van Maasdijk: een jongeman met een wipneus, scheiding in het midden, staart een beetje scheel voor zich uit. 'Gewijd aan den nagedachtenis van den eersten Nederlandschen aviateur'.

Te veel eer, maar dik verdiend.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden