Opinie

De atlas van niet-deugend Nederland

Bij gebrek aan een atlas van de financiële moraal van Nederland, tekent Thomas von der Dunk op basis van krantenkoppen zijn eigen 'geografische weergave van het Kwaad'.

Een verkiezingsbord van de Liberale Volkspartij Roermond met een foto van Jos van Rey in het kader van de Provinciale Statenverkiezingen 2015.Beeld anp

Ik ben van kinds af aan een groot liefhebber van atlassen. Kaartjes met de geografische verdeling van inkomens of kiezers, met het aantal auto's, academici, atheïsten of alcoholisten per gemeente: ik kan er nooit genoeg van krijgen. En op vrijwel elke vraag valt inmiddels wel een cartografisch antwoord te vinden.

Wat echter nog steeds ontbreekt, is een in stemmige kleuren gedrukte atlas van de financiële moraal: waar in Nederland klonteren de mensen samen die in dat opzicht het minste deugen? Mensen dus met een ernstige belastingallergie, de managers van parasitaire multinationals, beroepsgraaiers in de collectieve sector, oplichters, witwassers, wiet-, wind- en zwarthandelaren, zakenbankiers?

Schrijnend tekort

In welke stad, zo zou ik bijvoorbeeld heel graag willen weten, is het aantal corrupte politici of politieagenten per capita het hoogst? Zo hebben we Roermond, met haar morele kroonjuweel Jos van Rey. Die heeft niet eens dóór dat wat hij deed niet kan - hij hield het gewoon gezellig, zo liet hij aan de rechtbank weten.

In die opvatting wordt hij bovendien door veel ingezetenen gesteund. Hij heeft hun stad toch in de vaart der volkeren opgestoten? Dat is vast waar, maar die argumentatie doet wel denken aan die van veel Nederturken die zich dezer dagen slaafs-enthousiast achter de Grote Zonnekoning van Ankara scharen.

Kortom: vrijwel dagelijks stuit ik nu op een bericht waardoor ik het ontbreken van zo'n moraalatlas als een schrijnend tekort aan kennis ervaar. Zonder zulke kennis vallen immers niet specifieke maatregelen te nemen, waarmee het euvel valt te bestrijden. Maar gelukkig vallen, op grond van alle krantenkoppen, misschien toch al de grove contouren van zo'n kaart van niet-deugend Nederland te tekenen.

Fractie-burelen

Laten we beginnen bij het Binnenhof. De affaire-Heemels doet met eerdere integriteitskwesties vermoeden dat de PVV-fractieburelen meer dan gemiddeld rood oplichten op een kaart die de gebrekkige kennis van mijn en dijn weergeven moet.

Als het gaat om de rest van het Kamergebouw, of de diverse ministeriële departementen, zou je overigens eigenlijk een nog veel specifieker kaartje moeten hebben, uitgesplitst naar uren van de dag, zodat niet zozeer de vaste bewoners, als wel de tijdelijke bezoekers ingetekend kunnen worden: lobbyisten met een boodschap die het daglicht niet velen kan.

Ik denk dan bijvoorbeeld, met die vlegelachtige chantagebrief inzake de Groningse gaswinning in het achterhoofd, aan afgezanten van de NAM of Shell. Of aan de farmaceutische industrie, maar haar ongeoorloofde omkoop- en reclameactiviteiten concentreren zich binnen Nederland misschien te weinig op één plek om die helder in kaart te kunnen brengen.

Zeker is ook, dat de Amsterdamse Zuidas al op het meest schematische kaartoverzicht van de gebrekkige financiële moraal zeer hoge ogen scoort. Nergens in Nederland is de geografische dichtheid van het Kwaad zo groot als hier.

Dankzij al die trustkantoren stroomt jaarlijks voor vier biljoen euro aan onbelast kapitaal door Nederland, op weg naar de Maagdeneilanden en andere fiscaal maagdelijke gebieden - een bedrag waarmee zo'n beetje alle begrotingstekorten binnen de Europese Unie opgelost zouden kunnen worden, en alle bezuinigingen teruggedraaid die nu in Zuid-Europa halve samenlevingen ontwrichten.

Als iets namelijk de samenleving kapot maakt, is het dit: dat multinationals zich aan de fiscus weten te onttrekken, maar wel van alle voorzieningen profiteren. Hetzelfde geldt voor een rijke bovenlaag, die - na de LuxLeaks maken ook de Panamapapers dat weer duidelijk - haar vermogen belastingvrij wegsluist, en zo eveneens op de belastingopbrengsten van gewone burgers en bedrijven parasiteert.

Perfide belastingparadijs

Ook Nederland zelf is - al mocht dat van ons parlement lang niet gezegd worden - zo'n perfide belastingparadijs. Om die reden mag op de moraalkaart van Nederland tevens de VVD-vleugel van het Tweede Kamergebouw stevig ingekleurd worden. Daar weigert men aan dit stinkende zaakje een einde te maken, omdat dat slecht heet te zijn voor ons 'investeringsklimaat': goed is wat goed verdient.

Dat elementair fatsoen bij lucratieve handel geen criterium vormt: daar draaien ze op de Zuidas zelf ook helemaal niet omheen. 'Wij zijn niet van de morele afwegingen', aldus fiscaal constructivist Paul van Delft in de NRC van 12 april. Wat niet verboden is, is immers toegestaan. Belastingontwijking is niet verboden, en de VVD zorgt er inderdaad wel voor dat het ook straks niet verboden wordt.

Geen wonder, dat het publieke aanzien van de bankwereld bij de modale burger fors is afgenomen. Niemand die ook maar enigszins bij zinnen is, vertrouwt sinds het boek van Joris Luyendijk natuurlijk nog een bankier. Pas achteraf ja, als de bonus veilig binnen is, dan komt het berouw, getuige ook het nederige interview met een andere mega-incasseerder, Cor Boonstra, in de Volkskrant van 16 april.

Piemelroeperplaatsen

Uiteraard moet ook dát alles mooi in een kaartje te vatten zijn, want de amorele profiteurs wonen vast vaker in het Gooi dan in Stadskanaal. Het noorden is tamelijk brandschoon. De geografische uitzaaiing van inhaligheid zal vooral de villawijken in de Randstad op de nationale moraalkaart een pittige kleur verlenen.

Wat daarop ook vast scherp zal oplichten is het zuiden: de oude katholieke Generaliteitslanden, nu bij uitstek het electorale wingewest van de PVV. Neem Noord-Brabant. Daar hebben, getuige de hopeloze zwijgcultuur inzake wietplantages, grote delen van de bevolking amper boodschap aan de wet of het bevoegd gezag. Naast schurkenstaten blijken er ook schurkengemeenten te bestaan, waarin het plebs of de penose zelf de normen stelt. Oude smokkelaarsnesten als St.Willibrord, xenofobe piemelroeperplaatsen als Steenbergen, een dorp als Veen, waar het met Oudjaar steevast uit de hand loopt, etcetera.

En intussen bleef het natuurlijk ook nog heel lang erg gezellig in Roermond.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden