De asielparagraaf waar GroenLinks op afknapte is politieke vooruitgang

Nieuws is niet het vertrek van Klaver, maar de asielparagraaf die er nu ligt.

Alle ogen waren de afgelopen dagen gericht op GroenLinks-leider Jesse Klaver. De helft is boos vanwege z'n vaandelvlucht uit de formatie. De andere helft steekt de duimen op, omdat hij zijn rug recht hield terwijl nu ook D66 heeft toegegeven aan de PVV-sirenenzang. Dat laatste roepen migratiedeskundigen en asieladvocaten om het hardst.

Leuk, al die aandacht voor Jesse, maar wel verkeerd gericht. Er ligt nu een tekst van VVD, CDA en D66 waarin de befaamde Turkije-deal model staat voor afspraken in Noord-Afrika. Asiel moet voortaan buiten Europa worden aangevraagd. De twee alinea's - meer is het niet - schijnen de toets van het Vluchtelingenverdrag te doorstaan. Maar dat is nu juist niet waar het om draait: het is een politiek compromis dat mag rekenen op een Kamermeerderheid. Ik neem aan dat deze twee alinea's hoe dan ook te vinden zullen zijn in een nieuw regeerakkoord.

Ik vind dat vooruitgang. Denk even twee jaar terug. Malik Azmani van de VVD moest spitsroeden lopen met zijn plan. In een notendop bestond dat plan uit opvang in de regio; Europese buitengrens dicht. Ook toen protesteerden migratiedeskundigen en asieladvocaten luidruchtig. Het kon niet en het mocht niet, van het recht en de verdragen. Gerard Schouw van D66 zei in de Kamer: het plan moest 'dood en begraven en nooit meer over praten'. Enfin, het vervolg kennen we, een miljoen Syriërs trok door Europa, Wir schaffen das nicht, de Griekse grens ging dicht en Turkije kreeg miljarden voor de opvang.

Wat gebeurde was dat politici hun werk gingen doen. Dat zien we nu ook in de formatie. Jesse Klaver bereed nog eens de principiële tekortkomingen van de Turkije-deal. Maar de anderen, D66 incluis, luisterden niet meer. Ik denk dat de rol van Tjeenk Willink daarbij belangrijk is geweest. Die herinnerde in het Kamerdebat na afloop aan zijn stokpaardje als vice-voorzitter van de Raad van State, namelijk dat de politiek de relatie met de gevoelens in de samenleving, met de standpuntbepaling van onderop, vooral niet moet kwijtraken. In mijn woorden: politieke partijen zijn al zo flinterdun; wie beslissingen over gevoelige kwesties als asiel en migratie alleen afmeet aan verdragen en protocollen, vráágt om populisme.

Kijk naar Europa voor hoe het niet moet. Zevenentwintig landen hebben evenzoveel tradities en geschiedenissen, in het oosten de herinnering aan de Sovjet-Unie, in het westen de koloniale achtergrond. Diepe verdeeldheid over migratie en asiel werd gemaskeerd met hoge idealen en Europese waarden, die schitterend waren zolang er geen asielzoeker op de stoep stond. Toen dat wel gebeurde was het snel over met het enthousiasme en de gedeelde waarden. Met als sluitstuk dat deze week de Europese commissie strafmaatregelen heeft ingesteld tegen Polen, Tsjechië en Hongarije, die hun asielquotum niet willen accepteren.

Klaver: wegloper of held... Beeld anp

Zij krijgen immers miljardensubsidies en voor wat hoort nu eenmaal wat. Dat klinkt plausibel zolang je denkt dat het tekenen van hooggestemde verdragen betekent dat de inhoud ook is ingedaald. Juist over kwesties die de ingewanden van een land raken, moet politieke strijd geleverd worden. Politici geven woorden aan sentimenten, wegen die af tegen belangen, slaan met deuren als het moet. Daarna wordt de vrede getekend en legt iedereen zich morrend neer bij het resultaat. Dat cruciale proces ontbreekt als de politiek de mond wordt gesnoerd met waarden, grondbeginselen en rechten.

Vaak wordt dat niet beseft en in tijden van populisme nog minder, aangezien de rechtsstaat het schild is dat al dan niet virtuele bedreigingen moet tegenhouden. Zo hield de Orde van Advocaten voor de laatste Kamerverkiezingen de partijprogramma's tegen het licht, en deelde rode vlaggen uit waar ze strijdig waren met de beginselen van de rechtsstaat. Het oordeel was 'geschokt' in verband met het aangetroffen Trump-gehalte; vijf rode vlaggen, terwijl het er de vorige keer maar twee waren. In de tussentijd was er weliswaar een asielcrisis geweest en een reeks bloedige aanslagen. Maar met dat soort storende omgevingsfactoren konden de voorvechters van de grondrechten geen rekening houden.

Azmani: spitsroeden lopen... Beeld Hilz & Verhoeff

Politici daarentegen moeten in weer en wind over hun schouder kijken of de kiezers er nog zijn. De Turkije-deal was niet ideaal. De opvang rammelt, de verdeling van statushouders komt niet van de grond. Wat Jesse Klaver zegt, is vast waar: Syrische kinderen krijgen in Turkije geen onderwijs en er zijn er die moeten werken in textielfabrieken. Dat mag niet van de UNHCR. Maar dit soort bijbelexegese helpt weinig tegen de verdrinkingsdood. En het is een feit dat de ongecontroleerde migratiestroom is gestopt. Dit is wat politiek vermag; van een naargeestige toestand is het beste gemaakt.

Hetzelfde geldt voor de twee alinea's van Tjeenk Willink over vluchtelingen en asiel, waarbij ik één voetnoot zet over de zwarte doos die een Nederlandse formatie traditiegetrouw is. Hoe de overeenstemming tot stand kwam, weten we niet. We zien alleen het hek van het Catshuis. We missen de afwegingen, wat er is ingeleverd en wat ervoor terugkwam. Nu vindt D66 ineens óók dat de opvang in Noord-Afrika dient te gebeuren. En wie goed luistert, hoort zelfs de ChristenUnie instemmend mompelen. Lodewijk Asscher vond het al, wat zijn partij ervan denkt, weet ik niet. Hoe dan ook, men is ervan doordrongen dat asielpolitiek in de eerste plaats politiek is.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant

Tjeenk Willink: stokpaardje... Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.