INTERVIEW

‘De arts moet een helder verhaal kunnen vertellen over het AstraZeneca-vaccin, en dat kan woensdag’

Voor de tweede keer ligt het vaccineren met AstraZeneca (gedeeltelijk) stil, nu zestig-minners het zeker tot en met woensdag niet krijgen toegediend. Een begrijpelijke beslissing van de minister, vindt Ton de Boer, voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.

Een spuit wordt klaargemaakt met het AstraZeneca-vaccin. Beeld ANP
Een spuit wordt klaargemaakt met het AstraZeneca-vaccin.Beeld ANP

Dat AstraZeneca mogelijk ernstige bijwerkingen gaf, dat wisten we toch al? Waarom dan nu toch op een vrijdagmiddag dit drastische besluit?

‘Op 16 maart, bij de eerste prikstop, waren er 25 ernstige gevallen bekend in Europa. Vorige week maakte Emer Cooke, de topvrouw van het EMA, bekend dat er inmiddels 62 hersentromboses waren gevonden. Dat is een aandoening die na vaccinatie met het Pfizer- of Moderna-vaccin nauwelijks voorkomt. Begin deze week kwam Duitsland naar buiten met 32 gevallen, waarop zij besloten niet meer onder de 60 te vaccineren.

‘Vrijdagochtend meldde het Lareb dat zich ook in Nederland vijf ernstige gevallen hebben voorgedaan, van wie één vrouw is overleden. Dat was de aanleiding om de hele keten bij elkaar te roepen: dus de Gezondheidsraad, het RIVM, het ministerie en wij. De rol van het College is om de bevindingen helder en duidelijk te presenteren. Het ministerie en het RIVM hebben daarop besloten de pauzeknop in te drukken.’

De gevallen die tot nu toe bekend zijn betreffen vooral vrouwen. Toch geldt de inentingspauze voor iedereen onder de zestig. Waarom?

‘Bij ouderen hebben we nog nauwelijks gevallen gezien, het gaat steeds om relatief jonge mensen. De vijf personen in Nederland zijn inderdaad allemaal vrouw, en ook de meeste Europese meldingen gaan over vrouwen, maar de aandoening is wel degelijk ook bij mannen gezien. Mannen zijn nog relatief weinig geprikt met het AstraZeneca-vaccin. Het wordt veel gebruikt bij zorgverleners, en dat zijn nou eenmaal vaker vrouwen.‘

Wat gaat er nu gebeuren?

‘Volgens week komt het Europese geneesmiddelenbewakingscomité PRAC bij elkaar. Die zullen opnieuw alle meldingen bij elkaar optellen, vanuit de hele wereld. Die 62 die het EMA meldde was de stand van 22 maart, ik vermoed dat het inmiddels meer zijn.

‘In de bijsluiter staat nu een waarschuwing voor de ernstige beelden omdat niet duidelijk is of de ernstige stolsels een bijwerking zijn of berusten op toeval. Wat we wel zien bij al die beelden is dat ze optreden één tot twee weken na de vaccinatie, en dat ze bij Pfizer en Moderna nauwelijks voorkomen.

‘Mogelijk beslist het PRAC woensdag om de productinformatie aan te passen. Dan heeft een expertgroep van hematologen, epidemiologen en neurologen er weer goed naar gekeken. Als zij het waarschijnlijk achten dat de ernstige trombosegevallen een gevolg zijn van het vaccin, kan het als een echte bijwerking worden gemeld. Dan kan in de bijsluiter komen te staan hoe vaak het voorkomt.’

Waarom is dat belangrijk?

‘Als geneesmiddelenregulator wil ik kunnen melden of al die ernstige beelden een bijwerking zijn. Je wilt duidelijk kunnen uitleggen wat de kans is dat zoiets gebeurt, want iemand moet goed geïnformeerd zelf kunnen beslissen of hij of zij het vaccin wil. Dat is uiterst belangrijk.

‘Daarom moeten de bijsluiter en de productinformatie op orde zijn met de laatste kennis. Als een patiënt aan een arts vraagt: dokter, ik hoor dat er doden vallen, en in Duitsland zijn het er nu behoorlijk wat, wat is er aan de hand?, dan moet de arts een helder verhaal kunnen vertellen. Die helderheid is er hopelijk woensdag.’

Inmiddels was toch duidelijk wat de stolsels veroorzaakt en welke medicijnen artsen daartegen kunnen geven. Waarom is dat niet voldoende?

‘We weten van elke vorm van stolsel hoe we die moeten behandelen. Maar het punt is: een longembolie is heel ernstig. Als er geen bloed meer door de longslagader kan, kun je snel overlijden. Heb je plots op veel plekken stolsel, dan vallen organen uit omdat ze geen zuurstof meer krijgen. Als je thuis zit en je wordt daardoor getroffen, moet je heel snel zijn, het zijn ernstige beelden.

‘We geven dan antistollingsmiddelen, maar als je massale stolsels hebt, circuleert het bloed niet goed, en komen de medicijnen niet op de plek waar je ze wilt hebben.’

Waarom kunnen landen zo’n pauzebeslissing niet gezamenlijk nemen? Nu komt het zo rommelig over.

‘Of je vaccineert of niet, dat is een nationale bevoegdheid, en terecht. Denemarken is bijvoorbeeld nog helemaal niet begonnen met AstraZeneca. Die zeggen: we hebben relatief weinig besmettingen en doden, we wachten nog een paar weken. Als je in een land zit waar juist heel veel besmettingen zijn, maak je een andere afweging.

‘Daarbij speelt ook: heb je nog meer vaccins die je kunt inzetten of is AstraZeneca het enige? En hoeveel jongeren gaan er dood door covid? Allemaal afwegingen die je alleen per land kunt maken. Daarom kan het niet anders gaan dan zoals het nu gaat.’

Er is veel kritiek op de beslissing. Er was al onrust over AstraZeneca, die wordt alleen maar groter. Terwijl we midden in een pandemie zitten, en de kans op een mogelijk ernstige bijwerking bijzonder klein is.

‘Dit kun je twee kanten op redeneren. Als je doorgaat, terwijl Duitsland is gestopt omdat er tientallen gevallen bekend zijn: wat betekent dat dan voor de vaccinatiebereidheid? Al voor de stop gaven veel mensen te kennen dat ze een ander vaccin wilden, dus er is al een vertrouwensprobleem. Kun je dan beter doorgaan en zeggen: we weten ook niet wat er aan de hand is, maar volgende week horen we wat er is. Of zeg je als minister: ik druk op de pauzeknop, want ik wil kunnen uitleggen wat er aan de hand is. Mogelijk houden op die manier mensen er meer vertrouwen in. En vergeet niet: als Janssen er straks bijkomt, hebben we drie andere vaccins die we kunnen inzetten.’

Pijnscheuten in onderbeen, verdikking boven de enkel

Suzan Storch (58) uit Venlo is één van de vijf patiënten in Nederland die met trombose te maken kregen na haar vaccinatie met AstraZeneca. Een week na de eerste inenting op 26 februari kreeg ze pijnscheuten in haar onderbeen en een verdikking boven de enkel, vertelt ze zaterdag in Trouw. De huisarts dacht eerst aan een cyste. Maar toen Nederland medio maart het vaccineren met AstraZeneca tijdelijk stillegde, werd ze ongerust en vroeg ze een bloedonderzoek aan. Bovendien werd ze benauwd. De huisarts stuurde haar direct naar de eerste hulp. Ze bleek een ruiterembolie te hebben, een vorm van longembolie: een bloedprop bij de aansluiting tussen de longen. Storch was er waarschijnlijk net op tijd bij. Ze kreeg bloedverdunners en belandde op de ic, waar ze vooral stil moest liggen om te voorkomen dat de bloedprop in beweging kwam. De Venlose vrouw is inmiddels weer thuis. Ze is snel vermoeid, hoest nog veel en moet voorlopig steunkousen dragen. Mogelijk moet ze levenslang bloedverdunners slikken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden