De armste gemeente van Europa ligt in Polen

De inwoners van de Poolse gemeente Tomaszow Lubelski hebben maar eenderde te verteren van de gemiddelde ingezetene van de Europese Unie....

‘Ziet u hier iets? Ik zie hier niets. Het enige wat je hier kunt doen, is voor de winkel gaan zitten en een biertje drinken.’

Jarek probeert uit te leggen waarom het in het uiterste zuidoosten van Polen gelegen Tomaszow Lubelski de armste gemeente van de Europese Unie genoemd wordt. Op straat is geen hond te bespeuren.

‘Ooit was dit het land van melk en honing’, vervolgt hij. ‘De graanhandel met de Sovjet-Unie maakte ons rijk. Sinds de val van het communisme liggen de spoorlijnen naar Oekraïne er verlaten bij.’

Dat Tomaszow Lubelski – vijftien dorpen rond een gelijknamige stad – echt de armste gemeente van de Europese Unie is, blijkt uit de Poolse statistieken. Van alle Poolse gemeenten heeft deze de kleinste begroting: 1292 zloty (323 euro) per inwoner om precies te zijn.

‘We zijn de armsten van de armsten’, bevestigt burgemeester Antoni Wawryca. Op de ranglijst van de armste regio’s van de Europese Unie staat Lublin, de provincie waarin Tomaszow Lubelski ligt, op een weinig benijdenswaardige eerste plaats. De koopkracht ligt er gemiddeld drie keer zo laag als in de rest van Europa.

‘De cijfers vertellen niet het hele verhaal’, waarschuwt burgemeester Wawryca. ‘Een arme gemeente kan ook rijke inwoners hebben. Maar het is zeker niet toevallig dat van de honderd armste Poolse gemeenten er vijftien in de omgeving van Tomaszow Lubelski liggen.’

De toetreding tot de Europese Unie heeft de plattelandsgemeente niet veel opgeleverd. Omdat de meeste inwoners van Tomaszow Lubelski piepkleine percelen bezitten, wordt er weinig geprofiteerd van de Europese landbouwsubsidies.

Voor veel families is de belangrijkste bron van inkomsten een gepensioneerde. Een pensioen brengt al gauw 700 zloty (175 euro) in het laatje, een fortuin voor wie geen werk heeft. Uitkeringen zijn in het door hoge werkloosheid getroffen Tomaszow Lubelski tot een minimum beperkt.

Toch valt er op straat van de armoede weinig te merken. Krotwoningen zul je er tevergeefs zoeken. Ook het wagenpark beantwoordt niet aan het beeld van armste gemeente van de EU. De lanterfantende Jarek blijkt in een nieuwe Volkswagen Golf rond te rijden. Waar hij het geld vandaan heeft gehaald wil hij niet zeggen.

‘Veel inwoners hebben van de sluikhandel met Oekraïne hun hoofdberoep gemaakt’, zegt Teresa Lis, die in Majdan Gorny, een van de vijftien dorpen van Tomaszow Lubelski, haar huis aan het opknappen is. ‘In theorie mag je per keer een slof sigaretten en een liter wodka invoeren, maar de echte smokkelaars weten hoe ze de douane een oogje kunnen laten dichtknijpen.’

Zelf smokkelt Lis niet. Zoals veel inwoners die niet van grenshandel leven, werkt ze in het buitenland.

Tegenwoordig zijn vooral Engeland of Ierland populair, legt ze uit. Zelf trekt ze naar Italië, dat tot aan de Poolse toetreding tot de Europese Unie de favoriete bestemming van de meeste inwoners van Tomaszow Lubelski was. Lis werkt er al tien jaar als oppas en schoonmaakster.

Gelukkig is ze er niet. Het geld van haar man, achthonderd euro per maand, gaat volledig op aan kost en inwoning. Als ze er niet samen zouden werken, zou het niet eens de moeite lonen, zegt ze. Ook over de Italianen is Lis niet te spreken. ‘Alleen de Albanezen worden slechter behandeld dan de Polen.’

Toch denkt ze er voorlopig niet aan om naar Polen terug te keren. ‘Wat zou ik hier moeten beginnen?’, vraagt ze zich luidop af. Het uurloon in de groente- en fruitfabriek van Tomaszow Lubelski, een van de belangrijkste werkgevers van de streek, bedraagt nog geen anderhalve euro.

Hoe arm Tomaszow Lubelski is, blijkt uit het aanplakbiljet dat verderop aan een boom hangt. In het buurthuis worden gratis voedselpakketten uitgedeeld, staat op de bekendmaking.

‘Een cadeau van de Europese Unie’, vertelt Celina Koperwas van de plaatselijke Sociale Dienst. Tomaszow Lubelski heeft dit jaar van Brussel vijftien ton voedsel gekregen: vooral rijst, melkpoeder en deegwaren.

Aan belangstelling was er geen gebrek. Volgens Koperwas hebben minstens driehonderd inwoners de verklaring ondertekend dat ze hulpbehoevend zijn.

Dat de meeste huizen in Tomaszow Lubelski er netjes bijliggen, mag ons niet op een dwaalspoor brengen, zegt ze. Van de elfduizend inwoners die de gemeente telt, worden er meer dan duizend geholpen door de Sociale Dienst. Wie omgerekend meer dan tachtig euro (115 euro voor een alleenstaande) verdient, komt sowieso niet in aanmerking voor steun.

Adam Kliza, een huisvader van rond de vijftig, zit onder die grens. Om zijn gezin te onderhouden krijgt hij van de Sociale Dienst ongeveer vijftig euro per maand. Daarvoor moet hij elke dag een paar uur klussen in de school.

Als bijverdienste gaat hij vandaag bosbessen plukken. Er is hem een halve euro per kilogram beloofd. ‘Om te overleven doet een mens alles’, zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden