De argumenten voor en tegen grootschalige asielopvang

Is grootschalige opvang nodig voor catering en een huisartsenpost? Nee, zegt de gemeente.

De wasmachines in kleinschalige (links) en grootschalige opvang.Beeld Marcel van den Bergh

1. Groter is goedkoper

Volgens het COA moeten op elke opvanglocatie, ongeacht de omvang, locatiemanagers, beveiligers, begeleiders en artsen aanwezig zijn. Hoe meer locaties ingericht moeten worden, hoe hoger de kosten voor asielopvang.

Tegenargument

Volgens burgemeester Dominic Schrijer van Zwijndrecht, waar vier maanden lang 23 vluchtelingen werden opgevangen, is kleinschalige opvang goedkoper. Hij kreeg van het COA 100 euro per vluchteling per nacht, maar had aan de helft genoeg. 'Omdat de vluchtelingen op zichzelf woonden hadden we geen beveiligers nodig. Ook lieten we ze zelf koken. De catering is in de noodopvang de grootste kostenpost.'

Schrijer denkt dat grootschalige opvang op termijn duurder is omdat het weinig toekomstperspectief biedt. 'Dat leidt vooral tot apathie, een oriëntatie op het verleden en trauma's. Op de lange termijn kan dit maatschappelijk gezien weleens veel duurder zijn dan gedacht.'

Dat denkt ook Dorine Manson, directeur van VluchtelingenWerk. In januari pleitte VluchtelingenWerk er al voor gemeenten te verplichten asielzoekers op te vangen naar rato van het aantal inwoners. 'Het is op korte termijn duurder, maar uiteindelijk duurzamer. Het zorgt voor meer draagvlak en contact met de samenleving. Uiteindelijk verdien je het terug, omdat integratie zo minder ingewikkeld wordt.'

Daarnaast kunnen een aantal voorzieningen, zoals medische zorg, volgens Manson alsnog centraal worden geregeld voor meerdere kleine opvanglocaties.

2. Betere logistiek

Het COA verzorgt onder meer het eten op de noodopvang. Het zou een enorme operatie zijn om alle maaltijden op de kleinschalige opvanglocaties te bezorgen, legt een woordvoerder van het COA uit. En vluchtelingen vervoeren naar andere partijen die bij de asielprocedure betrokken zijn, zoals de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), gaat handiger als vluchtelingen 'centraal' worden opgevangen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Gemeenten vinden COA op hun pad

Waar het COA naar eigen zeggen 'slechts het beleid van de staatssecretaris uitvoert', hebben burgemeesters eigen ideeën over asielopvang. Lees hier meer over de confrontatie tussen de gemeenten en het COA.

Kleinschalige opvang in Boxtel (links) en grootschalige opvang in het Nijmeegse Heumensoord (rechts).Beeld Marcel van den Bergh

Tegenargument

VluchtelingenWerk snapt dat het logistiek voor het COA makkelijker is om iedereen bij elkaar te houden. 'Maar daarin verschillen wij van uitgangspunt: het COA wil mensen zo veel mogelijk beschikbaar houden voor de asielprocedure, wij willen dat mensen de regie over hun leven houden.' Voor VluchtelingenWerk betekent dat bijvoorbeeld ook zelf mogen koken. 'Ze moeten niet gehospitaliseerd worden.'

De gemeente Zwijndrecht liet vluchtelingen zelf koken. De boodschappen werden betaald met wat 'leefgeld' uit het budget. 'Het is een zinvolle tijdsbesteding en een manier om contact te leggen met anderen. Bovendien sluit de huidige catering niet aan bij wensen van vluchtelingen.'

Schrijer noemt meer praktische voordelen van kleinschalige opvang. Zo werden de vluchtelingen in Zwijndrecht gehuisvest in anti-kraakpanden. Dit voorzag in een behoefte van de gemeente en zo hadden de vluchtelingen vanaf het begin een eigen plek. Door ze verantwoordelijkheid te geven waren beveiligers niet nodig. 'Medewerkers van de gemeente - later vrijwilligers - regelden wie op welke dag aanspreekpunt was.'

3. Meer voorzieningen mogelijk

Het COA regelt basisvoorzieningen in de opvang: peuterspeelzaal, basisonderwijs, een huisartsenpost en een recreatieruimte met bijvoorbeeld tv en wifi. Op een grote, centrale locatie kunnen deze voorzieningen gemakkelijk worden georganiseerd, op kleine locaties is dat volgens de COA-woordvoerder maar de vraag.

Tegenargument

VluchtelingenWerk ziet asielzoekers liever het terrein af gaan om hun kinderen naar school te brengen en boodschappen te doen. 'Zo leggen ze contact met Nederlanders en wordt de angst voor elkaar weggenomen.'

Burgemeester Schrijer stelt dat in Zwijndrecht-Noord, waar de 23 vluchtelingen werden opgevangen, alle benodigde voorzieningen al voorhanden waren: winkels, scholen en het wijkgebouw, waar activiteiten werden georganiseerd. De huisartsen wezen onderling iemand aan die de vluchtelingen onder zijn hoede nam.

Volgens Bernt Schneiders, burgemeester van Haarlem en voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, worden de schaalvoordelen van centrale huisvesting tenietgedaan door onderbenutting van wat hij 'burgerkracht' noemt. In Haarlem staan voor 800 asielzoekers 3.500 vrijwilligers klaar. 'Als de asielzoekers aan alles zouden deelnemen, zouden ze aan het eind van de dag bekaf zijn.'

In Amersfoort leidde kleinschalige crisisopvang eind 2015 tot blijvend contact tussen buurtbewoners en asielzoekers, vertelt gemeenteraadslid Simone Kennedy. 'Het was slikken toen ze naar de noodopvang in Zeist moesten. Buurtbewoners bezoeken hen nu nog; soms rijden we ze allemaal naar Amersfoort voor een feestje.'

Kleinschalige opvang in Boxtel.Beeld Marcel van den Bergh

4. Veiligheid

Op alle opvangcentra zijn beveiligers aanwezig, stelt de woordvoerder. Die waken over de veiligheid van de vluchtelingen en zorgen dat niemand ongewenst het kamp binnenkomt. Op de kleinschalige opvang is het ondoenlijk om diezelfde mate van veiligheid te garanderen.

Tegenargument

De voorstanders van kleinschalige opvang benadrukken dat juist de grootschalige opvang zorgt voor een onveilige situatie. 'Het gebrek aan privacy en rust veroorzaakt spanningen. Hoe kleiner het centrum, des te meer overzicht er is voor de bewoners zelf en voor de omwonenden', aldus Manson van VluchtelingenWerk.

In een vernietigend rapport over tentenkamp Heumensoord in Nijmegen concludeerden de Nationale Ombudsman en het College voor de Rechten van de Mens recentelijk dat massale opvang, waar het ontbreekt aan privacy en rust, niet in het belang is van de veiligheid van asielzoekers. Open kamers zorgen voor een snelle verspreiding van ziekten en er is toenemend sprake van diefstal. Daarnaast leidt een gebrek aan privacy in combinatie met andere factoren volgens het rapport tot stress, slapeloosheid en depressie en heeft het een negatieve invloed op de integratie.

'De megaopvang gaat gepaard met geluidsoverlast, weinig sanitair, beroerde hygiëne en stress', vindt burgemeester Schrijer. 'De grootschalige opvang in kampen leidt ertoe dat alleen de muren en bewaking overblijven.'

Ombudsman: noodopvang Heumensoord moet beter

Na klachten van bewoners over hun verblijf bracht de Nationale ombudsman in januari, samen met het College voor de Rechten van de Mens, een bezoek aan Heumensoord. De ombudsman wil maatregelen om de informatievoorziening en de klachtbehandeling verbeteren. Verder dringt hij aan op een zinvolle dagbesteding voor de asielzoekers. Lees hier meer over het rapport.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden