De angst voor een speels religiedebat

Het marxisme was een wetenschappelijke leer. En daarom waren dissidenten in communistische landen gek. Want wie de zottigheid beging een eigen mening te koesteren in plaats van wat de politiek als wetenschap propageerde kritiekloos te omhelzen, spoorde niet. Stel je voor dat je liever verkondigde in God te geloven dan in Marx, terwijl de partij bewezen had dat God niet bestond en Marx altijd gelijk had. Dan kon er een gedwongen opname volgen om het brein aan het wetenschappelijk socialisme te koppelen.


Van gedwongen opnames vanwege je opvattingen is in Nederland geen sprake. Des te genanter dat een mateloos populaire politicus een historische profeet de diagnose schizofrenie wil opplakken, in de kennelijke verwachting dat gelovigen daardoor hun geloof als een misverstand zullen afdoen. Let op de causaliteit, het dwingende van de gedachte, de niet bestaande ruimte voor een andere interpretatie of conclusie, het negeren van historische en theologische referentiekaders en de onlogische natuur van het geloof zelf. Mo was ziek, dus is zijn leer ongeldig, dus kunnen moslims niet anders dan hun vergissing inzien, aldus de PVV.


In het opiniestuk in HP/DeTijd waarin Geert Wilders tot een brede discussie ter 'ontmaskering' van de profeet oproept, meent hij afvalligheid te willen steunen. Interessant dat hij voor een concreet seculariseringsproces juist pseudo-wetenschappelijke speculaties van neurologische aard over historische figuren gebruikt. Alsof we beland zijn in een aflevering van de Amerikaanse televisieserie Fringe, waarin uit lijken herinneringen worden geoogst en dna uit een parallel universum wordt gelezen. Op de buis is zulke sciencefiction vermakelijk, in het multiculturele debat is zulke bewijslast deplorabel ridicuul. Waar hangt een wereldreligie, de mondiale secularisering, de toekomst van de Arabische wereld en de detente tussen het Westen en de islam vanaf? Van een spooktumor uit de zevende eeuw.


Ik schenk dit idee aandacht, omdat de PVV onlangs ook poneerde dat mensen voor hun meningen behandeld moeten worden. Toen ging het om Holocaustontkenners. Nu kan ik me voorstellen dat wie evidente historische feiten met de desastreuze impact van de Holocaust ontkent, niet goed snik is. Aan de andere kant: jodenhaat kan ook lucide ingezet worden als provocatie en geestelijke terreur. Bestrijd dat zonder medicalisering van het probleem. Dat maakt het doorslaggevende, democratische verschil. Het verschil tussen een politiek die de essentie van vrijheid begrijpt, en een politiek die een selectief vrijheidsideaal opdringt, waarin 'gekte' een etiket wordt voor alles wat niet maakbaar is.


De gewoonte om ideologisch afgekeurde gedachten aan 'gekte' te wijten, is uiteraard geen PVV-uitvinding. Sterker nog, de PVV en Wilders zijn er slachtoffer van. Aan de lopende band worden de politieke analyses van Wilders gediskwalificeerd als het resultaat van trauma's door zijn beveiliging. Ook Ayaan Hirsi Ali kreeg ooit het volle pond: zij zou gek zijn geworden in haar fanatieke moslimjaren. Waarbij haar criticasters zo krom redeneerden, dat ze het idee dat zij gek was geworden door de islam, gebruikten om precies dezelfde gedachte - dat geloof mensen kapot kan maken - te ontkennen als die van Hirsi Ali kwam.


Zo destructief werkte de logica van de politieke correctheid. Vanuit dat paradigma werden ook Pim Fortuyn, Theo van Gogh, Joost Zwagerman (vanwege zijn kritiek op links), Eshan Jami en Soora Hera zo gek als een deur verklaard door veel linkse opiniemakers. Waarbij de psychische problemen waarmee mensen na doodsbedreigingen te maken kregen, abusievelijk werden gezien als bron van hun omstreden opvattingen.


Deze hetze bleef niet zonder resultaat. Het letterlijk indelen van opvattingen in gek en gezond is gemeengoed in het politieke debat. Als jarenlang uit angst voor religiekritiek, intelligente, erudiete, humorvolle, abstraherende betogen verdacht zijn gemaakt, zakt het discussieniveau diep. Als elke kritische verwondering over de onwrikbaar geachte waarheden van religie wordt afgedaan als gebrek aan respect, verdwijnt ook de speelse filosofische bevraging van de absurditeiten van het geloof en de oneerbiedige reflectie over profetische figuren. Dan krijg je de verkramptheid van Wilders, die een debat wil terwijl hij de antwoorden al paraat heeft. Waarbij niet onopgemerkt moet blijven dat hij zo'n debat kan voeren omdat hij al beveiligd wordt. Terwijl andere, originelere, interessantere stemmen uit angst zwijgen. Wat een armoe.


Opinie.Volkskrant.nl/auteurs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden