‘De angst is weer terug in Georgië’

Kan de president die aan de macht kwam door massale straatprotesten zelf gewipt worden door de macht van de straat?...

Van onze correspondent Arnout Brouwers

De aanleiding voor het grote straatprotest vrijdag was de arrestatie van oud-minister Irakli Okroeasjvili. Dat gebeurde kort nadat hij op tv had gezegd dat Saakasjvili hem, toen hij nog minister van Defensie was, herhaaldelijk had opgedragen politieke vijanden te doden of af te ranselen. Een daarvan was Badri Patarkatsisjvili, mede-eigenaar van Georgië’s enige tv-kanaal (Imedi) waarop de oppositie nog aan het woord komt. Ook betichtte Okroeasjvili de president van betrokkenheid bij de dood in 2005 – onder raadselachtige omstandigheden – van oud-premier Zjvania.

Saakasjvili, die de afgelopen week bij de VN in New York Rusland beschuldigde van ‘terreuracties’ tegen Georgië, zweeg dagenlang, maar nadat hij zaterdag onverwachts terugkeerde sprak hij van ‘onvergeeflijke leugens’. Daarbij hekelde hij opnieuw zijn Russische collega Poetin, die vrijdag de hoop had uitgesproken dat de ‘massaprotesten’ vreedzaam zouden verlopen. Saakasjvili schetste de verschillen tussen Georgië en Rusland – vrije pers, rechtspraak en democratie – en wierp de vraag op wanneer de Russische oppositie voor het laatst op televisie de president had kunnen aanvallen.

Het rumoer in Tbilisi bevestigt echter dat steeds meer Georgiërs zich vragen stellen over het democratisch gehalte van Saakasjvili zelf. De beschuldigingen van havik Okroeasjvili worden lang niet door iedereen onderschreven, maar zijn ‘politiek gemotiveerde arrestatie’ past volgens de critici in Saakasjvili’s steeds hardvochtiger manier van optreden. Daarin heten politieke opponenten steevast ‘verraders’, die ook door het justitiële systeem hard aangepakt worden.

Een aantal Georgische oppositieleden was vorige week in de VS om de Amerikanen te waarschuwen dat hun bondgenoot autoritaire trekjes begint te vertonen. Volgens de oppositie heeft Saakasjvili de oplopende spanningen met Rusland aangegrepen om de touwtjes in eigen huis strakker aan te halen, met als voornaamste slachtoffer de vrije meningsuiting en onafhankelijke rechtspraak.

‘De angst is weer terug in Georgië’, zei oppositielid Salome Zoerabisjvili tijdens een discussie in Washington. Volgens haar ligt de pers steeds meer aan banden en zijn mensen bang om kritiek te uiten. Konstantin Gamsachoerdia sprak er van buitenwettelijke liquidaties door veiligheidstroepen en noemde de ‘democratische revolutie’ in Georgië mislukt.

Een groot deel van de oppositie heeft zich vrijdag, de dag van de demonstraties, verenigd in een beweging voor een Verenigd Georgië. En er zijn meer protesten aangekondigd om Saakasjvili tot vervroegde verkiezingen te dwingen. Maar ongeacht of die er ook komen, nu al heeft Saakasjvili’s aanzien een deuk gekregen met internationale gevolgen.

Ten eerste is er Saakasjvili’s ambitie om volgend jaar het NAVO-lidmaatschap binnen te halen. Georgië is een belangrijke steunpilaar in het Amerikaanse streven de Kaukasus en het oostwaarts gelegen Kaspische Zeegebied te ontsluiten. Maar de West-Europese twijfel over Georgië’s geschiktheid als NAVO-lid zal aan kracht winnen door de jongste ontwikkelingen.

Zelfs de Amerikanen, die Saakasjvili altijd steunen in zijn strijd met de grote Russische buur, tonen zich verrast door de ontwikkelingen. Onderminister Matthew Bryza sprak vrijdag van een serieuze politieke crisis ‘waarvan de implicaties nog onduidelijk zijn’.

Maar vooral de situatie rond Georgië’s afgescheiden gebieden – Abchazië en Zuid-Ossetië – komt door de crisis nog meer onder druk te staan. Na de recente militaire botsingen met Georgië hebben beide gebieden troepen en artillerie aan de grens samengetrokken. ‘De geur van het grote bloedvergieten’ vatte de Russische krant Nezavisimaja Gazeta de spanning samen.

Saakasjvili beloofde zaterdag opnieuw dat hij voor het einde van zijn termijn volgend jaar de ‘verloren gebieden’ vreedzaam voor Georgië zal terugwinnen. Maar de vraag is hoe dat vreedzaam kan zolang Rusland de separatisten op tal van manieren steunt. Ook de Russen weten dat, zolang Georgië problemen heeft met afvallige gebieden, het NAVO-lidmaatschap waarschijnlijk een droom blijft.

De afgelopen jaren heeft Saakasjvili veel gedaan om zijn kleine leger uit te breiden en beter uit te rusten. Niet zelden wordt hij zelf in camouflagepak gesignaleerd. Nu door omstandigheden Okroeasjvili (die de militaire optie bepleit) zijn belangrijkste politieke rivaal is geworden, al zit hij gevangen, wordt de druk op Saakasjvili nog groter om linksom of rechtsom de status quo inzake de afvallige gebieden te doorbreken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden