De ambtelijke weg van de Vragenuur-vraag

Van de aanmelding via het ambtelijke werk tot en met de strijd in het Vragenuur: een voorbeeld met GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren versus minister Van der Steur.

Hoe komt een vraag van GroenLink-Kamerlid Liesbeth van Tongeren bij minister Ard van der Steur terecht?Beeld anp

Kamervoorzitter Khadija Arib sluit de vergadering. De driedaagse vergaderweek van de Tweede Kamer zit erop. Met het vallen van de hamer start de termijn voor het aanmelden van mondelinge vragen. Eén vraag per Kamerlid. Ze hebben tot dinsdag 12.00 uur de tijd. Snelheid is geboden: als Kamerleden eenzelfde kwestie aankaarten, maakt het eerste Kamerlid de meeste kans in het Vragenuur te komen.

Sommigen schieten nog die avond via hun smartphone of tablet hun vraag door. GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren (in zes maanden veertien ingediende vragen, drie keer raak): 'Een enkele keer stap ik onderweg naar huis nog even van mijn fiets om met mijn telefoon een vraag aan te melden.' Een volgende keer wacht ze de ontwikkelingen van het weekeinde af.

D66-Kamerlid Paul van Meenen stuurde 16 vragen in en mocht er 1 stellen.Beeld anp

Maandag 12.00 uur

Op de ministeries knipperen de mailboxen: de vragenlijsten komen binnen. Dit is de oogst van wat Kamerleden de afgelopen drie dagen aan onderwerpen hebben ingestuurd. Bijvoorbeeld maandag 31 augustus in de mailbox van Economische Zaken: Jan Vos (PvdA) over het bericht 'Werk aardbevingsgebied gaat naar paar grote bouwbedrijven' (rtvnoord.nl).' Of 12 oktober, Veiligheid en Justitie: Van Tongeren (GroenLinks) over het drugsgedoogbeleid van de gemeente Amsterdam tijdens festivals (Radio1).' Of 15 februari, Sociale Zaken: Henk Krol (50Plus) over het bericht 'De komende 10 jaar gaan miljoenen pensioenen omlaag' (rtlnieuws.nl).

Het Bureau SG (secretaris-generaal), de ondersteuning van de hoogste ambtenaar, inventariseert de vragen en stuurt ze door naar de afdelingen. Ambtenaren laten hun andere werk vallen. Ze verzamelen informatie 'in het veld': bij de provincie Groningen, bij de gemeente Amsterdam, bij pensioenfondsen, bij andere ministeries.

Tot twintig werkdagen per week

Vijf van de zes vragen die worden ingediend halen uiteindelijk het Vragenuurtje van de Kamer niet. Maar ze zijn wel voorbereid door ambtenaren die er tot twintig uur per week aan kwijt zijn, bleek uit onderzoek van de Volkskrant.

Soms wordt de assistent van de bewindspersoon ingeschakeld. Hij belt een Kamerlid op en vraagt: kan ik je nu vast wat uitleg geven? Kamerleden zijn nog weleens bij te sturen of bereid hun vraag in te trekken.

De ambtenaren verzamelen alles wat ze over het onderwerp kunnen vinden, het is munitie waarmee de minister elke te verwachten vraag moet kunnen pareren. Het dossier gaat 'de lijn in', omhoog door de hiërarchie van het departement tot aan de minister en weer terug naar het Bureau SG, totdat alle stempels van goedkeuring erop staan. Het werk kost zeker de rest van de maandag, en vaak ook de dinsdagochtend.

Op elk moment tussen maandag- en dinsdagmiddag kunnen nog nieuwe vragen binnendruppelen, waar ambtenaren ook weer meteen mee aan de slag moeten.

Beeld de Volkskrant

Dinsdag 12.00 uur

Arib zit om de tafel met vijf griffiers van de Tweede Kamer. Ze nemen de lijst met aangemelde vragen door. De griffiers zijn goed op de hoogte van wat er speelt en adviseren Arib over het gewicht en de urgentie van de vragen. Andere criteria zijn actualiteit, kwaliteit van de nieuwsbron (gelekte stukken gelden als 'dubieus') en of het onderwerp recentelijk al is besproken of binnenkort in debatten aan de orde komt.

Het selectieproces verloopt vlot en gemoedelijk. Elke vraag krijgt een plus, een plus-min of een min. Daarna volgt een tweede ronde: een plus-min valt af of wordt 'een harde plus'. Tellen de plussen niet te veel Kamerleden uit dezelfde fracties? Is de volgorde goed? Akkoord. Binnen een half uur is het rond en kunnen de definitieve vragen per mail naar de Kamerleden en ministeries. Kamerleden Vos (1 september) en Krol (16 februari) vallen af, Van Tongeren (13 oktober) is door.

Dinsdag 14.00 uur

Het Vragenuur van 13 oktober. Kamerlid Van Tongeren staat naast voorzitter Arib achter het spreekgestoelte. Ze heeft vragen over 'het drugsgedoogbeleid van de gemeente Amsterdam'. In Vak K staat minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie.

Van Tongeren prijst de Amsterdamse aanpak tijdens het Amsterdam Dance Event (ADE). 'Drugs horen niet thuis op een feest, maar het gebruik ervan is niet uit te bannen. Informeren en testen staat in Amsterdam voorop, niet het straffen.' Zo zou het op alle festivals moeten gaan, zegt ze. Haar eerste vraag: 'Is de minister het ermee eens dat politie en OM zich niet moeten richten op de gebruikers, maar juist op de drugshandelaars?'

Van der Steur heeft het ambtelijk dossier voor zich liggen. Zijn ambtenaren hebben navraag gedaan bij de gemeente Amsterdam, de politie en het OM. Van der Steur: 'Het beleid van de lokale driehoek heeft al tot vragen geleid in de Amsterdamse gemeenteraad. Dit debat hoort daar thuis.' Het Amsterdamse beleid van 'vijf pillen' vindt de minister 'ruimhartig geformuleerd'. Hij ziet geen aanleiding landelijk beleid te maken van de coulante houding van de hoofdstad. 'De dealers moeten worden aangepakt. Dat is de essentie van het beleid.'

D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma stuurde 15 vragen in en mocht er 5 stellen.Beeld anp

Van Tongeren mag twee vervolgvragen stellen. Nu is het de kunst om de minister en zijn ambtenaren te slim af te zijn. Ze heeft het in eigen hand: 'De kwaliteit van de antwoorden ligt aan de vaardigheid van de vragensteller', legt ze later uit.

Ze is blij, zegt ze tegen de minister, dat 'we de tijd van de keiharde aanpak achter ons laten'. Maar laten we doorpakken en een voorbeeld nemen aan Amsterdam, herhaalt ze. 'Stel dat uit de Amsterdamse evaluatie blijkt: goh, dit jaar geen doden, het liep vrij goed en er is misschien een kostenbesparing op de inzet van de politie. Wat zou er dan nodig zijn voor deze minister om te zeggen: Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Tilburg en Maastricht moeten daar ook mee aan de slag?'

De minister ziet een opening en slaat terug. 'Ik denk dat de war on harddrugs keihard moet worden gevoerd.' Elke pil is er één te veel, stelt hij. Hier komt zijn dossier weer van pas: 'Het Trimbos-instituut heeft vorige week nog gewaarschuwd voor een heel zware xtc-pil.' Oftewel: 'Er is alle reden om ons harddrugsbeleid in het belang van de volksgezondheid gewoon voort te zetten.'

De Volkskrant inventariseerde alle aangemelde en gestelde vragen in de periode september t/m februari. Per abuis ontbreekt de Partij voor de Dieren in dit overzicht. Deze fractie diende in dat half jaar vijf vragen in en haalde één keer het Vragenuur.Beeld de Volkskrant

Van Tongeren mag nog één vraag stellen voordat ze de minister moet laten gaan. Met zulke zware pillen in omloop is testen juist van groot belang, benadrukt ze. Precies zoals Amsterdam dat doet in samenwerking met kliniek Jellinek. 'Heeft het Amsterdamse beleid een voordeel voor de volksgezondheid en het handhaven van de orde? Is de minister bereid de kosten en baten van het beleid in kaart te brengen?'

Het laatste woord is aan Van der Steur. Zijn ambtenaren hebben bij de collega's van Volksgezondheid geïnformeerd naar de activiteiten van Jellinek. Tijdens ADE zal de testservice van de kliniek langer openblijven, zegt de minister. Dan volgt de uitsmijter: 'Ik kom niet toe aan een maatschappelijke kosten-batenanalyse. We hebben een helder beleid. Harddrugs zijn gevaarlijk. Ze zijn verboden. Wat mij betreft blijft dat ook zo.'

Van Tongeren heeft het nakijken. Ze kwam niet door de verdediging heen die Van der Steur van zijn ambtenaren meekreeg. De minister heeft het podium kunnen benutten om een stevig geluid te laten horen.

GroenLinks-Kamerlid stuurde 14 vragen in en mocht er 3 stellen.Beeld anp

Dat is de leuke kant van het Vragenuur, zegt een woordvoerder van een ander ministerie. 'De minister kan beknopt en snel zijn eigen standpunt laten horen.' Een assistent van een staatssecretaris is ook positief 'ondanks de werklast'. 'Het houdt de boel scherp, je hebt weer even een reality check op een dossier.'

Met een kluitje in het riet, het overkomt Van Tongeren vaker. Wel heeft ze weer even het GroenLinks-geluid kunnen laten horen. Ze weet dat één vraag Nederland niet zal veranderen. Toch zou ze het Vragenuur niet willen missen. Het is een van de instrumenten in haar parlementaire gereedschapskist. Door ze allemaal in te zetten, houdt ze druk op de ketel en oefent ze invloed uit.

SP-Kamerlid Henk van Gerven stuurde 12 vragen in en mocht er 0 stellen.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden