De Albert Heijn van twee halen, een betalen

Het was de eerste Albert Heijn in Nederland met een fulltime bewaker. Glenn, uit Suriname, wapent zich met zijn geloof tegen de groep verslaafden, hoeren, alcolholisten en zwervers die de supermarkt op de Nieuwmarkt in Amsterdam frequenteert....

STEFFIE KOUTERS

Charley mag er niet meer in. Charley bedelt bij de klanten, gaat op het drukst van de dag in het gangpad liggen, smekend om Allah, en, ook heel lastig, hij vist het weggegooide glaswerk zonder statiegeld uit de vuilnisbak pal naast de emballage en probeert het toch in te leveren - alsof de jongen van de lege flessen gek is. Bovendien: iedere keer dat Charley is geweest mist de supermarkt wel iets.

Op een dag meldde zich een man bij de emballage. Op zijn hoofd een tulband, zijn gezicht helemaal in het verband. Alleen zijn ogen waren nog zichtbaar. De ogen van Charley, zag het afdelingshoofd. Truc mislukt.

Ze hadden hem een hele tijd niet gezien. Ineens kwam hij weer binnen, in een nette broek en een jasje met een mooie trui eronder. Zijn afrokapsel was netjes geknipt. Charley, vroegen ze, wat is er met jóu gebeurd? Hij vertelde drie maanden te hebben 'opgeknapt', een opeenstapeling van veroordelingen. Nu zou hij het beste van zijn leven maken. Charley kreeg zijn laatste kans. Die hij alras verprutste. Maar nog steeds vraagt hij in de metrobuis aan zijn favoriete cassière: 'Wil je met me trouwen?'

Bedrijfsleider Eric Biesterveld van de Albert Heijn op de Amsterdamse Nieuwmarkt denkt dat je zijn winkel misschien wel de supermarkt met het meest extreme publiek van Nederland mag noemen. Gelegen aan de staart van de Zeedijk, op de rand van de Wallen. Met een publiek waarvan een kwart een inkomen heeft onder de dertigduizend gulden, en bijna 13 procent meer dan 70 duizend gulden per jaar verdient. Een mengeling van hoeren, studenten, yuppen, alcoholistische zwervers, oude buurtbewoners als tante Miep en tante Willy, junken en alles wat daar tussen zit.

's Ochtends komen de zwervers, om de lege flessen die ze hebben gevonden in te ruilen voor hun eerste blikje Heineken. Als ze nog helder zijn, proberen ze te winkelen volgens het principe van twee halen, één betalen. Zoals Biesterveld hun gevoel voor rechtvaardigheid uitdrukt: 'Eentje voor mij, eentje voor Albert Heijn.' Aan het einde van de dag, als ze al een keer of tien zijn geweest, heeft koning alcohol ze overmoedig gemaakt: een blikje bier voor mij, een fles port voor Albert Heijn.

De junken schieten naar binnen voor hun dosis makkelijk verteerbare koolhydraten, als vanillevla, mergpijpjes en pencees, sinds de duurdere en goed verhandelbare waar als scheermesjes, Bisonkit, Oil Of Olaz, after-shave en zeemlappen van 12,95 achter de balie is komen te staan. De hoeren hebben keukenrollen nodig, die de supermarkt ook op bestelling per pallet aflevert bij de bordelen. Twee bij twee meter keukenrol hobbelend over de gracht. In het weekeinde wringen schaars geklede groepen Zuidamerikaanse madammen van plezier zich door de winkel, uitpuilende winkelwagens voor zich uit duwend, vijf kippen bovenop.

Het succes van de kidneybeans en cherrytomatoes is voor het grootwinkelfiliaal begonnen bij hun supermarkt op de Nieuwmarkt. Het 'allochtonenassortiment', in een buurt met veertig nationaliteiten, slaat vooral aan bij alle studenten en één-en tweeverdieners. De meerderheid is hoger opgeleid, onder de 45 jaar en heeft aardappels allang ingeruild voor pasta. Van de honderd meter schapruimte is tien meter gereserveerd voor wijn. Zo goed als de wijnen verkopen, zo slecht verkopen de wasmiddelen: studenten brengen hun vuile sokken in het weekeinde naar huis.

Heeft de groenteboer een zak appels over, dan geeft hij die aan tante Wil: een paar uur later is ze terug met een appeltaart voor het personeel. Bewaker Glenn is gek op zijn tantes. 'Ze zijn een beetje rough, maar toch gezellig. Als ze me lieve jongen noemen, menen ze dat. Als ze me uitschelden voor klootzak, ook.'

Cassière Yvonne heeft een voorkeur voor de zwervers. 'Een paar zie ik twintig keer per dag, iedere keer voor hetzelfde. Soms hebben ze een kwaaie dronk: dan zijn ze 's ochtends nog gemoedelijk en beginnen ze 's middags te katten. Zolang je ze met respect behandelt, gaat het goed. Want hoe diep ze ook zijn gezonken, ze houden toch vast aan hun normen. Ze willen geen stuivers, omdat dat ongeluk brengt. ''Zolang ik die niet accepteer, valt het met mij nog wel mee'', denken ze.'

Wie is er nou eigenlijk gek? Dacht de bedrijfsleider afgelopen zomer nog even, na een goed gesprek met een bekende zwerver die hem zijn gitaar wilde verkopen voor een tientje. De jongen had een mooi verhaal: hij was de zoon van een miljonair, maar had bewust gekozen voor dit leven, wilde vrij zijn, ongebonden. Hij zou nooit stelen bij de Albert Heijn op de Nieuwmarkt, want dan zou hij stelen van Biesterveld en dat was zijn vriend. 'Ik heb mijn trots', zei hij, 'ik heb afspraken met mezelf.' De bedrijfsleider was geraakt. Ze gingen in perfecte harmonie uit elkaar. 's Middags betrapte de bewaker de jongen met 25 gulden aan spullen in zijn zakken.

Toen Glenn Holtuin, een voormalig gevangenbewaarder in Suriname, twaalf jaar geleden begon als bewaker bij het filiaal op de Nieuwmarkt werkte hij zes dagen per week. Vakantie nam hij bijna niet. Ziek kon hij niet worden, want er was geen vervanging. Dat zegt de bedrijfsleider over Glenn. De bewaker zal zulke dingen nooit over zichzelf vertellen. 'Ik wil de schepper alle eer geven, en niets zeggen om mezelf populairder te maken.'

Met moeite kon hij zijn ogen van de hoeren afhouden. De verleiding. 'Ze komen allemaal binnen in nachtjaponnen.' Nu doen ze hem niets meer. 'Ik kreeg scholing van de vrouwen in de kerk. Hoe ik me moest opstellen. Ze zeiden: ''Je gaat zien. Dat is een feit. Maar laat het geen begeerte worden, zodat je elke keer opzettelijk gaat kijken.''

Natuurlijk vond hij het eng om te beginnen in het filiaal dat als eerste in Nederland fulltime bewaking kreeg. 'Maar ik weet dat er kracht is in het gebed. Ik weet hoe te bidden om mijn weerstand te breken en rust in mezelf te brengen die ik overdraag naar de tegenpartij.' Zoals de keer dat hij Charley pakte, in 1985, toen Charley nog een echte harde junk was en een mes trok als je hem aanhield. 'Vader', bad Glenn 's ochtends, 'U heeft me kracht en macht gegeven, overeenkomstig uw woord. Geen vrees, want vrees is niet van u. Als Charley jat, ga ik hem aanhouden.' Toen hij Charley pakte hoefde hij maar een keer zijn stem te verheffen: 'Ga zitten' Charley gehoorzaamde.

Het eerste jaar bestond voor Glenn vooral uit het pakken van dieven. Vijf tot acht op een dag. 'Nu praat ik met ze. Ik begrijp ze. Ik zeg: ''Wat zie je er goed uit vandaag! Ga wat doen! Zoek werk, zoek een mooi vrouwtje'''

Op zaterdagmiddag wreekt zich het labyrint van filiaal 1314. Oorlog. De kassa's staan in een te smalle gang, waardoor de filevorming al bij de kaas begint. De enkele junk die vergeten is voldoende aluminiumfolie of citroensap voor het weekeinde in te slaan, heeft pech. De mensenrij heeft het kookpunt bereikt en niemand laat een ander voorgaan, hoe behoeftig ook. Klanten zetten bij kassa één hun winkelwagens dwars om voor zichzelf de toegang tot de andere kassa's open te houden en blokkeren zo volledig de weg tot de andere kassa's voor de rest van de menigte.

Maar binnenkort begint de verbouwing van dit uit zijn voegen gegroeide filiaal, dat bestaat uit vijf samengevoegde monumentjes. De buurt is veiliger geworden, na het grotendeels junkvrij maken van de Zeedijk. Albert Heijn Nieuwmarkt kent tegenwoordig zelfs koopavond. Het aantal aanhoudingen is teruggebracht tot een stuk of vier per week. En Glenn wil niets slechts horen over de junks en de zwervers. 'Juist de klanten die tegen je zeggen: ''Let op die junk'', moet je in de gaten houden.'

Net als de invalide vrouw die hij via het magazijn van het filiaal binnenliet: ze verstopte voor negentig gulden aan vlees in de leren hoes van haar rolstoel. Of zijn oude vriend uit Suriname, die dacht dat Glenn voor hem wel even zijn ogen zou sluiten: 'De volgende keer maak ik je gezicht open als een visbuik', schreeuwde hij Glenn toe, toen de bewaker hem overdroeg aan de politie.

'Je moet met wijsheid optreden', zegt Glenn. 'Als iemand in de rij chagrijnig doet tegen een junk die vraagt of hij voor mag zeg ik: ''Hij is ook een mens. Nu scheldt u hem uit. Maar als u buiten valt, zou hij weleens degene kunnen zijn die u overeind helpt'.''

Zaterdagmorgen, vijf over acht. Een zwaar benevelde zwerver vindt feilloos zijn weg naar de emballage, vuilniszak over zijn schouder. Een personeelslid staat al klaar om hem te helpen. Voor zijn stomverbaasde ogen draait de zwerver in een keer zijn vuilniszak om op het plateau. Tussen de sinaasappelschillen, koffiedrab, patat, mayonaise en verpakkingen van McDonald's liggen ook paar lege flessen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden