Analyse Klimaatbeleid en de rechter

De alarmbellen klinken luid en duidelijk. Wie wordt er na deze week de redder van het klimaat?

Moeder en kind genieten op het strand in Scheveningen van het warme oktoberweer. Beeld Freek van den Bergh

Het regende deze week waarschuwingen dat het de verkeerde kant opgaat met het klimaat. Ook de Nederlandse staat is nalatig. Dus wat te doen, nu iedereen is wakker geschud?

De wereld kreeg deze week een ­klimatologische draai om de oren van jewelste. En ­omdat Nederland kennelijk niet wil luisteren, kreeg het er nog twee ­achteraan. 

Het klimaatbureau van de Verenigde Naties, het IPCC, kwam maandag met de boodschap dat het halen van de klimaatdoelen, zoals drie jaar geleden afgesproken in Parijs, alleen mogelijk is met ongekende maatregelen. Daarna waarschuwde De Nederlandsche Bank voor de financiële risico’s voor bedrijven bij afwachtend klimaatbeleid. Een dag later veroordeelde de rechter de staat voor het verzaken van zijn zorgplicht naar de samenleving door te weinig te doen ­tegen klimaatverandering.

Drie luide alarmbellen achter elkaar. De laatste waarschuwingen, volgens Ed Nijpels, die namens klimaatminister Wiebes voor het eind van het jaar een ­Klimaatakkoord met concrete plannen tot 2030 uit de polder moet trekken. Is Nederland inderdaad wakker geschud in deze oktoberweek waarin vrijdag weer een recordtemperatuur werd verbroken? 

Niet als je klimaatminister Wiebes beluistert. Die leek dinsdag in het geheel niet gealarmeerd toen hij als vertegenwoordiger van de staat werd veroordeeld voor zijn te magere klimaatplannen. Er volgde geen aankondiging van extra maatregelen. Terwijl dit volgens de rechter wel nodig is om burgers te behoeden voor een catastrofe. Wiebes’ ­laconieke reactie was dat de 25 procent reductie voor het eind van 2020 – die de rechter oplegde – ‘binnen handbereik’ is. 

Dit staat haaks op het vonnis van de rechter. Die oordeelt dat de minister er niet van mag uitgaan dat het op de huidige weg goed komt. Want met de onzekere cijfers waarop Wiebes zich baseert, kan het ook zomaar onder de 20 procent eindigen. Temeer omdat de reductie van broeikasgassen vorig jaar tegenviel, en Nederland is blijven steken op 13 procent minder CO2-uitstoot ten opzichte van 1990.

Meer dan 3 graden

In de rest van de wereld lijkt de houding niet veel anders dan hier. Waar het op deze manier heengaat, bracht de internationale milieuorganisatie 350.org donderdag nog eens in herinnering. ‘Terwijl de urgentie voor het beginnen aan een wereldwijde transitie nu duidelijk zou moeten zijn, koersen de nationale plannen momenteel af op meer dan 3 graden opwarming.’ Het IPCC ­onderschrijft dit getal.

In plaats van actie om onder de afgesproken 2 graden (liefst 1,5) te blijven, bakkeleien de 195 landen met een handtekening onder het Parijsakkoord verder over de details ervan. Zelfs drie jaar later, als iedereen in december in Polen tussen de smerigste kolencentrales van Europa weer bijeen is voor de 24ste klimaattop, verwacht vrijwel niemand dat ze eruit komen. En dan wil Brazilië, na eerder al de Verenigde Staten, mogelijk ook nog uit het akkoord van Parijs stappen.

De landelijke politiek beweegt dus nauwelijks, vaak uit electorale overwegingen: er is de vrees voor kiezersrevoltes als de energierekening fors stijgt. Het bedrijfsleven wacht in veel gevallen af, omdat het de miljoeneninvesteringen in verduurzaming liever uitstelt.

Is er dan helemaal geen hoop?

Er zijn optimisten zoals internationaal klimaatadviseur Jos Cozijnsen. Net als bij de Amerikaanse staten Californië, New York en in de Canadese provincie Ontario, ziet hij in Brazilië provincies die zich ook niets aantrekken van nationaal beleid. Hij heeft ruggensteun van het Planbureau voor de Leefomgeving, dat in augustus becijferde dat initiatieven van staten, gemeenten en ook bedrijven inderdaad een deel goedmaken voor haperend nationaal klimaatbeleid. 

‘Investeren in duurzaam loont gewoon, ongeacht of overheden zich vastpinnen op reductiedoelen’, zegt hij. ‘En China dendert ondertussen ook gewoon door met het opschonen van steden. Minder kolencentrales gaan open dan verwacht, ook omdat de economie afkoelt door gebrek aan grondstoffen.’

Bij de Nederlandse rechter mist klimaatadviseur Cozijnsen de internationale blik. Want ­‘samen’ gaat Europa de klimaatdoelen voor 2020 gemakkelijk halen, stelt hij. Dus maakt het niet uit of ­Nederland ‘een procentje meer of minder presteert’. 

Toch zal het kabinet op korte termijn iets moeten doen om tegemoet te komen aan het vonnis van de rechter. ‘Het kan haast niet anders of Wiebes bereidt maatregelen voor om een of meerdere kolencentrales uit te kopen’, zegt oud-milieuminister Pieter Winsemius. ‘Andere maatregelen die met een klap zo veel opleveren, heb je niet.’ 

Het is wel een ‘dure hobby’, vindt Winsemius. ‘Je kunt je miljoenen maar één keer uitgeven. Steek ze liever in elektrisch rijden of wind op zee dan in centrales die over een paar jaar toch al sluiten. Zo bezien is het een korte termijn pyrrusoverwinning voor de milieubeweging.’

Voor de lange termijn geldt: tot het eind van het jaar wordt weer over het alomvattende Klimaatakkoord onderhandeld aan de vijf Nederlandse klimaattafels. Voor Winsemius is het aan de twee meest problematische tafels vrij simpel: het voordeeltje van de dividendbelasting gebruiken ter verduurzaming van de chemische industrie, en los aan de mobiliteitstafel in een klap het file- en klimaatprobleem op door het taboe op rekeningrijden te doorbreken. 

‘Om dat te kunnen bedenken’, zegt Winsemius met een verwijzing naar de hoogste onderscheiding die een van de eerste klimaatrekenaars William Nordhaus donderdag kreeg, ‘heb je geen ­Nobelprijs nodig’.

Meer lezen?

Gaan de kleintjes ‘Parijs’ redden?

Nog drie maanden, dan wordt de wereld geacht in Polen het klimaatakkoord van Parijs definitief dicht te timmeren. De voortekenen beloven weinig goeds. Of kunnen de steden het klimaat redden?

Staat moet meer doen tegen CO2-uitstoot: Urgenda wint ook hoger beroep

De staat doet te weinig tegen klimaatverandering en de kortetermijnplannen zijn onvoldoende om de achterstand in te halen. Daarmee verzaakt de overheid haar zorgplicht voor de Nederlandse burgers, oordeelde het Haagse gerechtshof dinsdag. Het hof beveelt de regering maatregelen te treffen die ervoor zorgen dat eind 2020 de CO2-uitstoot met 25 procent is gedaald.

Klimaatdoel Parijs wordt vrijwel zeker niet gehaald, is de pijnlijke boodschap van het IPCC

De kans dat de aarde maximaal 1,5 graad opwarmt – de inzet van het Parijse klimaatakkoord uit 2015 – is klein, schrijft het wereldklimaatpanel in een nieuw tussenrapport.‘Het wordt heel, heel lastig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.