De achtste zonde

Er is - en dat besef ik maar al te goed - slechts één manier waarop ik hier met goed fatsoen over chocola kan beginnen....

Gisteren zat ik op de bank met een stuk chocola, zoals mijn goed recht is, en ik keek naar de comedy Dharma and Greg. Dharma zong juist een liedje over ijsjes. Ze dacht tenminste dat het over 'popsicles' ging, maar toen ze er langer over nadacht bleek het over 'obstacles' te gaan, en dat dempte de stemming een beetje. Zo zat ik dus op de bank met chocola en met ijsjes, en het hoeft niemand te verbazen dat mijn gedachten vervolgens afdwaalden naar de reclameposters voor chocolade-ijsjes die tegenwoordig in de bushokjes hangen. De ijsjes die 'de zeven zonden' heten. 'The seven sins.' 'De slechtste ijsjes van de wereld.'

Het allerliefste was ik op de bank blijven zitten, maar in mijn universum betekent iedere gedachte aan de zonde dat de koffiepauze voorbij is. The seven sins: dat is werk. Ik besloot daarom uit te leggen waarom volgens mij die reclame voor zondige ijsjes een toonbeeld is van hypocrisie. En omdat hypocrisie tegenwoordig ook wel eens als een deugd wordt voorgesteld, besloot ik meteen uit te leggen waarom volgens mij hypocrisie geen deugd is, maar een zonde. Kortom, ik had het voor de verandering wel eens gezellig met u over 'popsicles' willen hebben, maar voor ik het wist, ging het alweer over 'obstacles'. Zo is het leven.

De ijsjesreclame is een toonbeeld van hypocrisie, zei ik. Ik geef meteen toe dat ik daarmee wel wat heb overdreven. Maar toch is het raar - en in zekere zin verdacht - dat in de reclame het woord 'deadly' op wonderlijke wijze is verdwenen uit de Engelse uitdrukking 'deadly sins'. Niet 'the seven deadly sins' dus, maar 'the seven sins'. Alsof het reclameburo dat de nieuwe Magnums als verduveld slechte ijsjes in de markt heeft willen zetten, terugschrok voor de stap naar de ultieme slechtheid van de dood.

Want je kunt je natuurlijk best voorstellen waarom een ijsfabrikant met de zonde koketteert: het heeft inderdaad een zekere charme om zo doorzichtig en opzichtig te adverteren met het slechte. Maar omdat de dood nu eenmaal een geringe aanzuigende werking heeft op ons, moderne consumenten, hebben de reclamejongens de slechtheid van de Magnum toch weer teruggeschroefd van 'dodelijk' naar ongevaarlijk 'zondig'. En dat vind ik, bij al die koketterie, toch een beetje... nou ja, een beetje hypocriet.

Er is helemaal niks mis met hypocrisie, schreef de hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer, Hubert Smeets, onlangs in een beschouwing over Nederland. Integendeel, hypocrisie is een deugd. Hypocrisie is 'het lakmoes van een burgerlijke samenleving'. En hoewel ik even niet begreep wat het woord 'lakmoes' hier betekende, begreep ik toch meteen dat het iets prettigs moet wezen, het lakmoes van een burgerlijke samenleving. En omdat, zo redeneerde ik, hypocrisie precies dat mysterieuze lakmoes is, zal hypocrisie vanzelf dus ook wel prettig zijn. Maar helaas, schrijft Smeets, 'helaas is die hypocrisie in Nederland inmiddels in diskrediet geraakt: 'Ik zeg wat ik denk' is in brede kring het vanzelfsprekende adagium geworden. Hypocrisie, ooit het lakmoes van een burgerlijke samenleving die liever niet te veel kwetst, is geen deugd meer maar wordt gezien als het bedrog van achterkamertjes.'

Tot nu toe had ik hypocrisie altijd gezien als een zonde die de zeven hoofdzonden in slechtheid nog overtrof. Naast toorn, hoogmoed, afgunst, luiheid, wellust, gulzigheid en hebzucht de achtste zonde. De gemeenste zonde. De dodelijkste zonde. Maar nu snapte ik opeens dat hypocrisie - 'schijnheiligheid', 'huichelarij', volgens mijn woordenboek - in sommige kringen altijd is beschouwd als deugd. En dit wierp meteen een nieuw licht op alle misverstanden die in een beschaafde samenleving onvermijdelijk ontstaan. Blijkbaar, dacht ik, proberen sommige mensen uit pure deugdzaamheid zich voortdurend zo hypocriet mogelijk te gedragen. En anderen begrijpen dat verkeerd.

Hoe dan ook, ik ben niet overtuigd geraakt van de hypocrisie als deugd. Eigenlijk hoop ik nog steeds dat er ergens in de wereld een alternatief voorhanden is: een alternatief voor de zonde van de hypocrisie èn voor de zonde van 'ik zeg wat ik denk'. Dan zouden reclamejongens die terugschrikken voor de waarheid niet langer automatisch hoeven te kiezen voor de hypocrisie van de halve waarheid. Ze zouden ook eens kunnen kiezen voor een andere campagne.

Hypocrisie? Hypocrisie is het eerbetoon van de zonde aan de deugd, las ik ergens. En: de duivel zit achter het kruis, dat las ik ook. Ik kon het allemaal niet zo gauw thuisbrengen, en het klonk een beetje als een reclame voor slechte ijsjes, maar het werd me in ieder geval duidelijk dat sommige mensen hypocrisie als een zonde beschouwen en dat andere mensen die zonde zien als een deugd. En voor de toekomst van de Nederlandse samenleving lijkt het me wel zo verstandig als we die onenigheid binnenkort eindelijk eens definitief met elkaar uitvechten.

De overige zeven zonden? Die zijn dan wat mij betreft voorlopig even geen zonden meer, maar deugden. Wat zeg ik? Lakmoes. En dat zeg ik vooral omdat ik dan zelf weer op de bank kan gaan zitten met een stuk chocola. Nu ik de zonde van de hypocrisie in uw aandacht heb aanbevolen, houd ik de rest van de dag koffiepauze. En ik heb besloten dat vandaag niet als privilege te beschouwen, maar als luiheid, wellust, gulzigheid. Als deugd derhalve. Als het goede recht van een burger in een beschaafd land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden