De aardschollen zoeken een uitweg in de Mediterranee

Miljoenen jaren kroop Afrika richting Europa, maar nu blokkeert het systeem. Een Iraanse promovenda voorziet bevingen en tsunami's.

AMSTERDAM - Tot die conclusie komen Utrechtse aardwetenschappers in een studie die ze binnenkort hopen te publiceren in het vakblad Geophysical Journal International. Volgens de onderzoekers zijn de voortekenen van de omslag nu al merkbaar. Zoals de Boumerdès-aardbeving in Algerije, die in 2003 aan ruim tweeduizend mensen het leven kostte. 'Dat zijn bevingen die heel moeilijk zijn te verklaren', zegt geofysicus Rinus Wortel.


Komende woensdag promoveert de Iraanse onderzoekster Marzieh Baes in Utrecht op computersimulaties die de situatie ter plaatse nabootsen. 'Die bevestigen het beeld dat we te maken hebben met een nieuwe breuklijn', zegt haar promotor Wortel.


De krachtige beving die vorige week Zuid-Spanje trof, heeft overigens niets met het ontstaan van de breuklijn te maken. 'Die past in het plaatje dat we al hadden', zegt geofysicus Rob Govers.


Wel zal de kans op aard- en zeebevingen in het - wat natuurgeweld betreft - relatief rustige Noord-Afrika en op Sicilië de komende eeuwen toenemen, verwachten de wetenschappers als de breuklijn stukje bij beetje openscheurt. Op de lange termijn zal het westelijk deel van de Middellandse Zee net zo onrustig zijn als het gebied bij Griekenland. Ook de kans op tsunami's neemt toe. Maar volgens Baes' computerstudies duurt het nog zo'n drie miljoen jaar voordat de onrust op zijn hevigst is.


De afgelopen tientallen miljoenen jaren kroop Afrika heel langzaam richting Zuid-Europa, omdat de Afrikaanse aardplaat wegschoof onder die van Eurazië. Maar daaraan lijkt een einde gekomen, nu de zone waar de platen over elkaar schoven het Afrikaanse vasteland heeft bereikt. Het continent Afrika is te licht om onder de Euraziatische aardplaat weg te kunnen zakken.


Daardoor breekt nu een nieuwe fase aan, zegt Wortel. 'Het systeem zoekt nu naar nieuwe zwaktezones om de krachten op te vangen. We verwachten dat er een paar honderd kilometer naar het noorden een nieuw breukvlak ontstaat.' Daarna zullen Europa en Afrika opnieuw naar elkaar toe beginnen te schuiven. Alleen is het dan de Europese aardplaat die geleidelijk onder Afrika wegzakt, in plaats van andersom.


Aardwetenschappers zijn in alle staten. 'Het is echt uniek dat we dit zien gebeuren', zegt Govers.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.