De 12 van 12

De 12 van '12: Project X, Kony, en meer markante sociale-mediamomenten

2012 was het jaar dat Facebook de mijlpaal van een miljard leden behaalde, naar de beurs ging en een miljard dollar voor Instagram betaalde. Twitter groeide uit tot ruim 600 miljoen leden en mocht onder andere Pelé, Adele en paus Benedict XVI als nieuwe leden verwelkomen. Maar waar ging het écht over op de sociale netwerken? De 12 markante sociale-mediamomenten van 2012 in onze rubriek De 12 van '12:

Rellen in Haren. Beeld anp

1) Project-X-Haren
Dat de macht van sociale media ook vernietigend kan zijn, merkten de inwoners van het rustige dorpje Haren. Een op Facebook aangekondigd verjaardagsfeestje van Merthe groeide uit tot een enorme hype op sociale media, en werd opgepikt door de media. Merthe verwijderde haar oproep en Haren probeerde de feestgangers te weren maar het was niet meer te stoppen. Duizenden kwamen naar Haren en het feest ontaarde in rellen. Acht mensen raakten gewond. De Facebook-rellen - zoals Project-X-Haren nu vaak genoemd wordt - kostten de gemeente bijna een kwart miljoen euro.

2) Kony 2012
Het filmpje Kony 2012 tegen de Oegandese guerrillaleider Joseph Kony groeide uit tot ongekende sociale-mediahype. Het filmpje verspreidde zich razendsnel via allerlei sociale netwerken en sites als YouTube en werd bijna 100 miljoen keer bekeken. Het Internationaal Strafhof in Den Haag beschuldigde Kony in 2005 van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid maar tot nu toe kon hij niet worden gearresteerd. Het doel van de campagne was om Joseph Kony's gruweldaden bekend te maken bij het grote publiek en zijn arrestatie te bespoedigen. De enige arrestatie die volgde was echter die van de maker van het filmpje. Jason Russel werd in de VS opgepakt voor openbaar dronkenschap en publiekelijk masturberen, nadat hij in een psychose was geraakt door alle stress rondom de actie. De beelden van de naakte Russel gingen net als Kony 2012 de hele wereld over.

3) Nog vier jaar
Obama zette bij zijn herverkiezing weer veelvuldig sociale media in om zijn boodschap te verspreiden, donaties te werven om zijn campagne te betalen en om zijn tegenstander Romney af te troeven. Met succes, Obama werd herkozen. Als dank werden de twitteraars getrakteerd op een tweet met de tekst: 'Four more years' en een hartverwamende foto waarop hij zijn vrouw Michelle omhelst. Om 14.00 uur die dag was het bericht al 605.000 keer geretweet en 204.000 keer opgeslagen als favoriet. De tweet was hiermee het meest verspreide twitterbericht ooit.

4) Herman de schermman
Sociale media hebben ook tijdens de verkiezingen in Nederland een grote rol gespeeld. In de korte maar hevige campagne wendden de politici zich regelmatig tot Twitter om hun standpunten de wereld in te helpen, te reageren op het nieuws en om vragen van kiezers te beantwoorden. De media pakten ook volop uit met twitterdebatten en Google Hangouts waarin kiezers direct in gesprek konden gaan met politici. Rondom de debatten werd zo hevig getwitterd dat de wereldwijde trending topics tot verbazing van de Amerikanen volstonden met #Rutte, #Roemer en #Samsom. 'Who are all these people', vroegen ze zich af. Via Twitter kon het publiek rechtstreeks in de live-uitzendingen van de verkiezingsnacht hun reacties geven, wat ze ook massaal deden. Maar de grootste hit van de verkiezingsnacht kwam uit onverwachte hoek. Herman van der Zandt oogste met zijn nonchalante manier van swipen over het scorebord zoveel fans, dat #hermandescherman al gauw de populairste hashtag van de avond werd. Een van de tweets: 'Zonde, al dat gepraat van die politici, gaat allemaal ten koste van de tijd dat wij naar #hermandeschermman kunnen kijken.'

Herman van der Zandt in actie.

5) Elfstedenkoorts
Nederland was in de ban van de Elfstedentocht. Nu is dat op zich niets nieuws, maar de sociale media zorgden dit jaar voor extra olie op het vuur door alle hevige speculaties op Twitter en Facebook. De Elfstedentochtkoorts laaide op tot ongekende hoogtes waardoor hotels al volgeboekt zaten en merchandise als warme broodjes over de toonbanken ging. Zelfs de Elfstedenvereniging zag zich genoodzaakt tot extra persconferenties. 'Het zijn andere tijden', zei Wiebe Wieling, voorzitter van de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden, tijdens een ingelaste persconferentie. 'Door de komst van social media kunnen we niet meer vergaderen en meten en pas openheid van zaken geven als de Elfstedentocht 2012 daadwerkelijk gereden wordt.' Wieling beloofde de tocht der tochten minder geheimzinnig te maken door de stand van zaken via persconferenties en sociale media door te geven.

Toen de tocht der tochten uiteindelijk niet kon doorgaan, trokken de liefhebbers zich daar niet veel van aan. Onder andere oud-langebaanschaatser Ben van der Burg schaatste de tocht toch. Via een camera op zijn hoofd was hij live te volgen via internet. #Benstedentocht was een groot succes en werd door tienduizenden gevolgd - zo had twitterend Nederland toch nog spektakel.

Tientallen vrijwilligers maken het ijs op de route van de Elfstedentocht sneeuwvrij. Beeld anp

6) Felix Baumgartner
De Oostenrijker Felix Baumgartner brak naast de records van de hoogste parachutesprong, de hoogste man in een luchtballon, de eerste man die in een vrije val de geluidsbarrière doorbrak, ook het record van de populairste-live-webvideo-aller-tijden. Op het spannendste moment van zijn recordpoging, het moment dat hij daadwerkelijk uit een luchtballon stapte op 39 kilometer hoogte, bekeken 8 miljoen mensen tegelijkertijd de stunt via YouTube. Door het realtime via YouTube uit te zenden, zorgde Baumgartner voor een enorme piek in Twitter en Facebook door mensen die de stunt op die manier met elkaar wilden meebeleven.

Felix Baumgartner springt uit zijn capsule. Beeld ap

7) Pontifex
Eerst kwam de aankondiging: de paus gaat binnenkort twitteren. Toen kwam de bekendmaking van de accountnaam: de paus gaat twitteren onder de naam @pontifex. En ook het plaatsen van de eerste tweet mocht op flink wat aandacht rekenen. De publiciteitsmachine draaide op volle toeren voor een revolutie in het Vaticaan: de omarming van sociale media. Het Vaticaan probeert zijn aanwezigheid op sociale media te vergroten om het katholieke geloof te verspreiden, vooral onder jongeren, luidde de verklaring. Met het bereik zit het wel goed: Nog voordat de paus ook maar één tweet geplaatst had, mocht hij al op honderdduizenden volgers rekenen en zijn eerste tweet werd ruim 60.000 keer geretweet. Op dit moment heeft hij ruim 1.250.000 volgers, en dat voor 12 tweets.

Of dit bijdraagt aan de verspreiding van het geloof valt te betwijfelen, de paus ziet zich vooral geconfronteerd met hoon en spot. Zo vragen ze waarom God ook mannen tepels heeft gegeven, of God een rots kan scheppen die zo zwaar is dat hij hem zelf niet op kan tillen of hoelang je in de hel moet zitten als je op internet de paus beledigt.

8) De social-mediaspelen
Het werden vooraf al de eerste sociale-mediaspelen genoemd en dat werden het ook. Tijdens de Olympische Spelen in Londen werden naast sportieve records ook sociale-mediarecords gebroken. Alleen al tijdens de openingsceremonie werden 10 miljoen tweets verstuurd. De social media zorgden ervoor dat deze Spelen meer gingen leven dan eerdere edities. Sporters werden massaal gevolgd via Twitter en Facebook en voor het eerst konden de fans met de sporters meeleven tot in de kleedkamer. Gouden #Epke werd wereldwijd trending en ook judoka Edith Bos vergaarde kortstondige wereldroem nadat ze tweette dat ze een man uit het publiek had geslagen die een fles op de baan gooide bij de 100 meter met Usain Bolt. Ook de hockeymeisjes waren een twitterhit: iedereen moet nu naar de Nederlandse hockeyvrouwen kijken, het is alsof Victoria's Secret-modellen sporten.

Maar de noviteiten brachten voor het Internationaal Olympisch Comité (IOC) allemaal nieuwe uitdagingen met zich mee. Het IOC bestaat bij de gratie van de miljoenen die officiële sponsors die betalen voor exclusieve aandacht tijdens de Spelen. Tickethouders werden van tevoren gewaarschuwd dat ze geen foto's mochten tweeten, en sporters mochten ook geen foto's van hun schoenen posten als daar niet het juiste merkje op stond. Het reguleren van sociale media bleek uiteraard een kansloze missie.

Epke Zonderland tijdens de Spelen. Beeld reuters

9) Rondhangende Lance
Na de val van Lance Armstrong liet de wielrenner weinig van zich horen. De hele wereld had het over het dopinggebruik van de wielrenner, zijn tourzeges werden afgepakt, sponsors trokken zich terug en iedere wielrenner en sportjournalist had er wel mening over. Ook op Twitter was hij wekenlang veelbesproken en was hij het mikpunt van boosheid en grappen. Armstrong negeerde het allemaal, tot de grote middelvinger die hij via Twitter uitstak naar de wereld. Hij stuurde een tweet de wereld in waarin hij op zijn bank ligt met zijn gele truien om zich heen: Back in Austin and just layin' around. Het is met 11.000 retweets niet de meest geretweete tweet, maar wel één van de meestbesproken en meest geparodieerde tweets van het jaar.

Lance Armstrong tweet een foto van zichzelf.

10) Tofik de Leeuw
Een tweet met grote impact voor politiek Nederland, was een tweet van de politieke rebel Tofik Dibi. Tijdens een partijpolitiek-gevecht om het leiderschap, moest Dibi een mediaoptreden afzeggen omdat hij door het partijbestuur van GroenLinks werd ontboden. Dibi had de televisie niet nodig, hij had genoeg aan een tweet om de hele mediamachine in werking te stellen. 'Voor iedereen die belt en vragen heeft: ik ben aan het vechten als een leeuw en zodra ik meer weet, meld ik dat'. Twitterkoningin Femke Halsema liet een half uur later weten een interne verkiezing te willen in plaats van zich te hoeven schamen voor haar lidmaatschap en de verkiezing was een feit. Dibi verloor deze overigens van Sap en GroenLinks marginaliseerde uiteindelijk na de verkiezingen in de Kamer, mede door alle commotie. Dibi kreeg niet genoeg stemmen voor de Kamer en Sap stapte later op als lijsttrekker.

11) Steunbetuiging grensrechter
De dood van de grensrechter heeft flinke discussies aangewakkerd over geweld in de sport en geweld in het algemeen. Voor leerlingen van het Huygens College, een middelbare school in Nieuw-Sloten waar enkele van de verdachten naar school gingen, was er nog een andere leerles uit de kwestie te trekken. Onder de medeleerlingen van de verdachte jongens waren ook symphatisanten die op Twitter van zich lieten horen met teksten als 'Free Yassin'. De school schorste de leerlingen in kwestie. 'Free Yassin is zeker een schorsing waard', zei de directeur van de school. 'De leerlingen hebben niet altijd door wat voor impact hun berichten hebben op internet en door hoeveel mensen die worden gelezen.' De impact van de berichten was inderdaad groot, de leerlingen werden afgeschilderd als voorstanders van geweld, een beeld dat de directie van de school nog steeds probeert te bestrijden.

12) Biebers beliebers
Een sociale-mediahypesoverzicht is niet compleet zonder Justin Bieber te noemen. De zanger is een permanente sociale-mediahype, hij heeft tientallen miljoenen fans op Twitter en Facebook en bezorgt deze bedrijven hoge rekeningen door alle extra servers die moeten worden ingezet om alle berichten over Bieber aan te kunnen. De populairste Biebertweet dit jaar was zijn tweet over de zesjarige Avalanna Routh, die een groot fan van Justin Bieber was. Ze leed aan een zeldzame vorm van hersenkanker waar ze in september van dit jaar overleed. Een paar maanden eerder kwam haar wens om haar grote idool te ontmoeten uit. De zanger en het meisje - dat al snel de bijnaam 'mrs. Bieber' kreeg, hielden nauw contact. Nadat Routh was overleden, twitterde Bieber zijn afscheidsbericht: 'Rust in vrede, Avalanna. Ik hou van je.' Het bericht werd meer dan 220.000 keer geretweet en meer dan 100.000 keer 'gefavourited' door 'Beliebers'.

Wat is uw markante sociale-mediamoment van 2012? Laat het weten in de reacties:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden