De 11 van '11: Gevallen iconen, wie zakten er dit jaar door het ijs?

Nu het jaar ten einde loopt is het weer tijd voor de lijstjes met het beste van het afgelopen jaar. Wat waren de beste nieuwe boeken, de mooiste nummers of de belangrijkste politieke quotes van het jaar? Vk.nl blikt terug met 'de 11 van 11'. Vandaag: Welke iconen zakten dit jaar door het ijs?

DSK in de rechtzaal in New York. Beeld afp

1. DSK
Dominique Strauss-Kahn had een jaar geleden nog alles wat zijn hartje begeerde. Als hoofd van het IMF en gedoodverfd presidentskandidaat van Frankrijk lag de wereld aan zijn voeten. Maar het vlees is zwak. Tijdens een bezoek aan New York heeft hij seks met het kamermeisje 'Nafissatou Diallo in de roemruchte suite 2806 van het Sofitel hotel. Zij klaagt hem aan voor verkrachting en de IMF-topman wordt voor het oog van de wereld in de boeien geslagen. Uiteindelijk wordt hij vrijgesproken. Maar in zijn geboorteland beschuldigen meer vrouwen DSK van seksuele intimidatie. In zijn officiële biografie Affaires DSK, la contre-enquête (De Affaires DSK - het tegenonderzoek) geeft Strauss-Kahn volmondig toe dat hij er een vrij seksleven op na hield. Maar prostitutie en verkrachting, daar heeft DSK naar eigen zeggen niets mee. Hoe het ook zij, dit jaar viel DSK van zijn voetstuk en lijkt zijn droom om de volgende president van Frankrijk te worden, voorgoed vervlogen.

2. Diederik Stapel
De gehele wetenschappelijk wereld wilde wel met de Tilburgse sociaal psycholoog Diederik Stapel een onderzoekje doen. Alles wat hij aanraakte veranderde in goud en leverde gegarandeerd een publicatie op. Tot dit najaar. Want toen werd bekend dat Stapel iedereen jarenlang voor de gek heeft gehouden. Stapel had eigenhandig de gegevens verzonnen bij zeker dertig wetenschappelijke publicaties. Een veelgevraagd en ogenschijnlijk geniaal onderzoeker viel daarmee hard van zijn voetstuk. Maar in feite zette hij ook de hele wetenschappelijke wereld in zijn hemd. Oud-collega's die hem ooit op handen droegen willen nu niets meer met hem te maken hebben. Een geruststelling: het staat nu niet meer vast dat vleeseters egoïstischer en minder sociaal zijn.

3. Ajax
De Amsterdamse voetbalclub heeft nog maar weinig weg van een Grieks heldenepos, het verhaal rond de club leek dit jaar meer op een goedkope soap. De club die ooit in de Champions League glorieerde werd dit jaar vooral in beslag genomen door interne strubbelingen. Johan Cruijff werd aangesteld om de jeugdopleiding nieuw leven in te blazen. Maar het clubicoon gebruikte daarvoor andere methoden dan de rest van de Raad van Commissarissen. Achter zijn rug om werd aartsrivaal Van Gaal aangesteld. Dat leidde tot een rechtszaak. Cruijff kreeg gelijk. Een ding is zeker, nog zo'n jaar en iedereen loopt weg. Dan past Ajax zo weer in de Griekse mythologie: de tragedie van de club die zichzelf opblies. Meevallertje: dit jaar werd de dertigste landstitel veroverd.

4. De katholieke kerk
Wir haben es nicht gewusst, zei voormalig bisschop Simonis stellig in P&W over het seksueel misbruik in de katholieke kerk. Dat bleek dit jaar toch iets anders te liggen. Onder leiding van Wim Deetman kwam een onderzoek naar buiten. De kerk wist van het misbruik maar deed er weinig aan. Maar Deetman benadrukt ook dat seksueel misbruik niet alleen een katholiek verschijnsel is. Het celibaat is dus niet de verklaring voor het misbruik. Dat neemt niet weg dat de kerk een grote morele plicht heeft. Priesters die zichzelf opwierpen als hoeders van de moraal, bleken die moraal zelf op grove wijzen te schenden. Er zijn overigens nog weinig vrouwelijke slachtoffers van misbruik bekend. Hoe zit het daarmee?

5. Aleid Wolfsen
Een burgervader word je niet zomaar, zou je zeggen. De Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen bleek dit jaar de veelpleger van politieke fouten. Een homostel werd weggepest uit de buurt maar de burgervader bagatelliseerde de boel. In een penibel optreden in de gemeenteraad gaf Wolfsen toe: we hebben gefaald. Prominenten als Hans Wiegel zeiden dat Aleid Wolfsen als burgemeester van Utrecht zijn langste tijd heeft gehad. En Hero Brinkman noemde het democratische chantage dat een burgemeester die 'blunder na blunder maakt' om politieke redenen toch in het zadel wordt gehouden. Maar Wolfsen bleef zitten waar die zit. Al kijken weinig Utrechtenaren nog op naar hun burgemeester.

6. Windesheim
Journalist worden blijkt niet zo ingewikkeld als je de opleiding Journalistiek aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle hebt gevolgd. Tentamen maken? Dikke kans dat de antwoorden aan het tentamenformulier zaten vastgeniet. Bijna 300 diploma's moesten worden doorgelicht, omdat ze ten onrechte waren uitgegeven. Oh ja, en ondertussen werd er ook nog een behoorlijke zak geld verduisterd. De 44-jarige oud-directeur van Hogeschool Windesheim werd dit jaar veroordeeld tot 2 jaar cel, waarvan 1 jaar voorwaardelijk. De man verduisterde ruim 800 duizend euro van de hogeschool. Jelle B. bekende acht jaar lang in totaal 175 valse facturen te hebben ingediend. Het geld van de arme studentjes had hij nodig voor de hobby van zijn toenmalige vrouw: een paardenfokkerij.

7. Pink Ribbon
Sta op tegen kanker en stort geld of koop roze föhns, roze teddyberen, roze auto's, roze melkflessen, roze haarbanden, roze dagcrème, roze lippenstift. Pink Ribbon viel dit jaar echter behoorlijk van het voetstuk, want het is een organisatie die, zo onthulde Nieuwsuur, beschamend weinig geld doneert. Van de 16 miljoen euro die werd opgehaald, ging slechts 288.000 euro naar wetenschappelijk onderzoek naar borstkanker. Volgens de stichting was dit niet juist; '6,7 miljoen is opgehaald in 2010 en is toegewezen aan projecten die bij de laatste aanvraagronde ingediend zijn. Het toewijzingsproces is op dit moment in volle gang.' Verder liet de stichting weten een kleine organisatie te zijn 'die de laatste week hard heeft gewerkt om alles op een rij te zetten.' De vraag die echter blijft hangen is: Is Pink Ribbon nodig of overbodig?

8. De Arabische despoot
Mubarak, Kaddafi, Saleh en Ben Ali hadden vorig jaar niet kunnen bedenken hoe het dit jaar met ze zou aflopen. Na bijna dertig jaar aan de macht te zijn geweest in Egypte werd Mubarak gedwongen om af te treden. In Jemen moest president Saleh na 21 jaar het veld ruimen. Ben Ali verliet na 24 jaar het toneel in Tunesië. En de excentrieke Kaddafi werd na ruim 42 jaar aan de macht te zijn geweest door zijn eigen volk om het leven gebracht. Al deze heren bepaalde decennia lang het Arabische en Noord-Afrikaanse beleid maar vielen dit jaar genadeloos van hun voetstuk.

9. Ict-kneuzen
Een ding werd pijnlijk duidelijk dit jaar: bij de overheid zitten ict-kneuzen. Vanuit Iran braken hackers in bij het Nederlandse bedrijf Diginotar dat veiligheidscertificaten verstrekte voor overheidswebsites. Ook websites van gemeenten zijn lek en met DigiD wordt gefraudeerd. In totaal bleken 34 gemeentelijke websites met veiligheidsproblemen te kampen. En dat was niet het enige debacle, ook de ov-chipkaart bleek gemakkelijk te frauderen. Maar zelfs de politie bleek digitaal niet voorop te lopen. Het pdf'je met belangrijke informatie over Tristan van der V. bleek onvindbaar. Het bestand had een licht kunnen werpen op wat Tristan van der V., die in Alphen aan den Rijn 6 mensen doodschoot voordat hij zichzelf van het leven beroofde, nu werkelijk bezielde en wie hem een wapenvergunning heeft toegezegd.

10. De hogesnelheidslijn
De hogesnelheidslijn (hsl) zou het prestige project van de overheid worden. Inmiddels staat hsl meer synoniem voor bodemloze put. Dit jaar werd bekend dat om de tekorten bij de hogesnelheidslijn op te lossen eerst 390 miljoen euro, en later zelfs 1 miljard euro nodig is. Minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur) slaagt er ondertussen niet in plannen te presenteren die de exploitatieproblemen van de HSL moeten oplossen.
De uitbater van de spoorlijn, High Speed Alliance (HSA), kampt met flinke verliezen. Een faillissement dreigt. Dat komt omdat te weinig mensen de snelle trein pakken tussen Amsterdam en Antwerpen. Voor de Fyra-treinen tussen Amsterdam en Rotterdam is vooral weinig animo, omdat de reizigers de beperkte tijdwinst niet op vinden wegen tegen een duurder kaartje. Misschien was het handig geweest eerst een degelijk reizigersonderzoek op poten te zetten.

11. Astrologen
Astrologen en andersoortige mediums hadden het weer mis. Iedereen die vorig jaar riep dat koningin Beatrix zou aftreden, had het ook dit jaar bij het verkeerde eind. Onze koningin zit nog gewoon op de troon. En dat doet ze inmiddels al 31 jaar. Overigens is ons voetstuk van de natie daar niet uniek in. Wilhelmina heeft 50 jaar gezeten en Juliana 32 jaar.

Diederik Stapel in zijn werkkamer in de Universiteit van Tilburg. Beeld anp
Voormalig kardinaal Simonis. Beeld ap
Johan Cruijff betreedt het podium van de Raad van Commissarissen (VLNR) Paul Romer, Edgar Davids, Marjan Olfers en Steven ten Have voor de algemene aandeelhoudersvergadering van Ajax in Amsterdam. Beeld anp
Kaddafi. © ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden