De 100 beste grappen van Nederland: 10 tot en met 1

Het is volbracht: de 100 grappigste fragmenten van naoorlogs Nederland zijn verzameld. Bekijk ze alle honderd via volkskrant.nl/humor. En dit zijn de nummers 10 t/m 1.

Arjan Ederveen (links) in Geboren in een verkeerd lichaam (1995). Beeld .

10. Rampeninstructie (Freek de Jonge 2010)

Voor deze intensieve close-read uit zijn programma Freeks Nederland: Volendam neemt Freek de Jonge de website crisis.nl onder de loep. In de eerste regel van een 'veiligheidsconvenant' stuit de cabaretier al op een taalfout, maar besluit daaroverheen te stappen, want 'niet elke taalvirtuoos wordt ambtenaar'. De eerste alinea blijkt vreselijk ingewikkeld en onleesbaar: 'De afspraken liggen kwalitatief op het niveau van het corresponderende element uit het besluit en zijn een deelverzameling van het besluit en worden aangehaald als de basisvereisten crisismanagement.' Nou, u voelt zich nu een stúk veiliger!, aldus Freek. Snel door met de 'rampeninstructies': volgens de inmiddels furieuze cabaretier werkt er bij de overheid een islamofoob die al een weerwaarschuwing wil uitgeven bij sluierbewolking. Bij een terroristische aanslag blijken de mensen te worden geadviseerd 'niet te gaan kijken bij de plek van de aanslag'. 'Vertel dat maar aan de loodgieter van Calgon.' Zo blijkt een duf document van de overheid goed voor een tsunami aan grappen, vergeet dus geen warme dekens, water en proviand mee te nemen. Freek zelf woont overigens in de veiligheidsregio Gooi- en Vechtstreek, 'de naam zegt het al'.

9. Andries Knevel (Brigitte Kaandorp 2000)

De meest buitensporige, ongegeneerde ad hominem uit de Nederlandse cabaretgeschiedenis staat op naam van Brigitte Kaandorp, in haar show Badwater. Ze laat er al bij aanvang geen twijfel over bestaan: dit gaat over een nachtmerrie. 'Het gaat niet altijd goed met mij, zelfs ronduit slecht, meestal ben ik met mijzelf en alles in gevecht, toch denk ik vaak als ik weer boos mijn voordeurstoepje boen: wel fijn dat ik het niet met Andries Knevel hoef te doen.' Dat is duidelijke taal, maar gelukkig kan het nog veel duidelijker: 'Liever met een paard, met een schaap of een kameel dan dat ik mijn lakens met Andries Knevel deel. Liever midden in de nacht in een moeras verdwaald dan dat Andries Knevel plots zijn ding tevoorschijn haalt.' Het is knap hoe ze het voor elkaar krijgt iemand zo te beledigen zonder hem te beledigen, al was het maar omdat het een grote eer is als iemand een heel lied over je schrijft en iedereen die het hoort automatisch nadenkt over hoe het zou zijn om het met Andries Knevel te doen. Uiteindelijk lijkt het Brigitte te lukken het een leven lang niet met Andries te doen en bereikt ze aan het einde van het lied ongeschonden de hemelpoort. Of toch niet...?

8. Voetbalvader (Jiskefet 1990)

Ouders van getalenteerde jeugdige sporters zijn waarschijnlijk de meest ergerlijke ouders die er zijn. Vooral als hun kind goed dreigt te zijn in een sport waarin veel geld te verdienen valt. Vader is buitengewoon teleurgesteld dat zijn kleine zoontje het slecht heeft gedaan bij de selectiewedstrijd van Ajax, omdat hij pijn aan zijn enkel had. Michiel Romeyn is hier de genadeloze vader. Zelfs als je het YouTube-filmpje zonder geluid bekijkt, voel je dat de vader zijn zoon wel kan villen, want het kreng heeft de oudedagsvoorziening van zijn ouders verknald. Het kleine ventje met de veel te grote voetbaltas staat er totaal verslagen bij. Hij zal nooit in dat enorme stadion dat achter hem staat, spelen en waarschijnlijk zal vader zijn zoon ook nooit meer meenemen naar een wedstrijd. 'Weet je dat je papa heel verdrietig hebt gemaakt?'

7. Willy (Lucky TV 2013)

Met zijn persiflage van koning Willem-Alexander als Willy heeft Sander van de Pavert niet alleen een van de beste typetjes uit de Nederlandse televisiegeschiedenis neergezet, maar ook eentje waardoor we soms nog maar met moeite naar de echte koning kunnen kijken en luisteren zonder ergens in het achterhoofd het platte Haags van Willy te horen. We leerden dat Willy geen 'protocolfascist' is, dat het belangrijkste is dat je 'authentiek blijf' en dat hij zijn echtgenote gewoon 'Max' noemt. Die overigens ook op het briljante af is neergezet door Van de Pavert, met haar zware Argentijnse accent en haar hinnikende lach, 'hij isse gek, hij isse grapje hoor'. Het is dus moeilijk kiezen welke aflevering van Willy nou het beste is. Waarschijnlijk het pre-inauguratie-interview met Mariëlle Tweebeeke en Rick Nieman, waarin Willy afsluit met de fantastische opmerking 'zit je nou naar me te loeren' richting Tweebeeke. Maar de koninklijke ontvangst van de wereldleiders in Den Haag mag er natuurlijk ook wezen. 'Hé Banki, ouwe rukchinees!' Wat de echte Willy en Max zelf van hun alter ego's vinden is niet officieel bekend, maar Willem-Alexander zei eens tegen een camerajournalist dat hij 'altijd' kijkt. Maar misschien was dat ook een grapje hoor.

6. Sissy Boy (Ronald Goedemondt 2011)

'Je moet helemaal niet alles willen hebben', zegt Ronald Goedemondt in zijn programma Binnen de lijntjes. 'Een catamaran, die moet je niet willen hebben. Die moet je huren.' Dan volgt een verslag van een regenachtige winkelmiddag ('het begon te regenen en we wilden niet meer leven'), waarbij hij met zijn vriendin in de Sissy Boy belandde, een 'trendy teringwinkel', waar ze hebbedingetjes verkopen, zoals 'stuiterballen, robots, een gum in de vorm van een broccoli, een springkussen voor jonge lesbiennes, een Hello Kitty-dolk'. Ronald belandt op de geurkaarsenafdeling, waar hij langzaam zijn levensvreugde voelt toenemen als hij zijn mandje vol laadt met geurkaarsen. Maar alles stort ineen als hij moet afrekenen en hij DRIEHONDERDNEGENENTWINTIGVIJFENNEGENTIG EURO moet betalen. Winkelen is nooit meer hetzelfde geweest. Dat geldt trouwens ook voor geurkaarsen.

5. De Klisjeemannetjes (Van Kooten en De Bie 1977)

Dit zijn ze, 23 synoniemen voor het geslachtsverkeer, en nee, neuken komt er niet eens in voor: kieren, wippen, van bil gaan, soppen, de oudste beweging der wereld, flenzen, palen, van wippestein gaan, pompen, een punt zetten, ketsen, pruimen op sap zetten, de oudste voorstelling der wereld, fleppen, de suikerpot roeren, roompotje peilen, bonken, een veeg geven, rolbezemen, een partijtje kunstbiljarten, knarren, doktertje spelen en een boom opzetten. Meestal uitgesproken zonder de n aan het eind, de klank is meer een uh. Het was een comeback van de Klisjeemannetjes, in 1977 live in de Haagse Houtrusthallen. De stamgasten van café De Sport aan de Kazernestraat in Den Haag waren al enige tijd uit het gehoor en het zicht, na optredens in de jaren zestig in het radioprogramma Uitlaat en op de tv in Mies-en-scène en Fenklup. Kees van Kooten en Wim de Bie ontpoppen zich tijdens een feestprogramma ter gelegenheid van de heropening van het café als briljante conferenciers in een tweegesprek over de tanende behoefte aan seks bij de een ('maar om hem nou omhoog te houe, dat vind ik zo'n gedoe') en de onverzadigbare viriliteit van de ander ('nou, dan spuit ik een volwasse vent zo van ze brommer'). De sketch verscheen op de elpee Hengstenbal en bleef maandenlang naklinken in citaten op straat en in de schoolklas.

4. Ons Genoegen (Toon Hermans 1980)

Is er iets saaiers denkbaar dan het opsommen van een ledenlijst? Als voorzitter van Ons Genoegen slaagt Toon Hermans er in zijn Onemanshow uit 1980 in dankzij de combinatie van mime - een wat schuwe, licht argwanende blik en een sullig halfopen mondje - en een grootmeesterlijke timing, met de jongste aanwas van de vereniging de zaal volledig plat te krijgen. Dat hij de nieuwe leden - Peper, Stofregen, Opdebeeke, Stip, Hak, Deegroller en nog wat anderen bij herhaling opvoert om te melden wie er wel en niet aanwezig zijn, maakt de pret er alleen maar groter op. Je denkt: hij zal toch niet weer? Hij doet het gewoon. 'Mevrouw Loof... (blik naar beneden op de ledenlijst)... hutjes. Loofhutjes'. Het publiek neemt de opsomming op het laatst zelfs over. 'Mevrouw Schroot... hamer. Schroothamer!' Zo maak je dus van niets iets. Verplichte leerstof in het vak.

3. Nederlands-Engels (Kees Torn 2004)

Op zijn eigen website omschrijft Kees Torn zichzelf als taalvirtuoos, een fragiel gebouwde en rommelige man, een studentikoze rijmer, een rare kwibus en een stijve hark en het is een wonderlijke ervaring om al deze dingen tegelijk waar te nemen als hij op het podium staat. Zijn onhandige voorkomen zorgt ervoor dat zijn briljantheid je overrompelt.

Ook aan dit nummer uit het programma Doe mee en win is alles knap: de taalvondsten, de manier waarop hij het publiek laat meedoen en het verschijnsel dat je zelf ook nog ver na afloop mee blijft zoeken. In dit lied is steeds 'het laatste woord het semantische equivalent van het vorige woord, maar tevens de continuering van de syntax', aldus Kees Torn. Eenvoudiger gezegd: het één na laatste woord van elke regel moet worden vertaald in het Engels om het laatste woord te krijgen in het Nederlands.

Dat klinkt alsnog net zo ingewikkeld als het geweest moet zijn om dit nummer te schrijven, en dat is het ook, maar de uitkomst resulteert in een prachtige tekst: 'Dat ik nog af en toe iets van die hoer whore, daar geeft ze mij per dag een klap of vier four. En als ik haar een keertje in de winkel store, dan jaagt ze mij onmiddellijk de deur door.' Dat doet hij best netjes, neat?

2. Geboren in een verkeerd lichaam (Arjan Ederveen 1995)

Voordat reality-tv goed en wel een volwassen genre was geworden, hadden Arjan Ederveen en regisseur Pieter Kramer er al een satirische serie op gemaakt. Een van de beste van veertien afleveringen van de mockumentary's in de serie 30 minuten is Geboren in een verkeerd lichaam, waarin de stugge Friese boer Tjalling gaandeweg ontdekt dat hij 'transraciaal' is: hij voelt zich een stamgenoot van de Zurma's in Zaïre. De aflevering bouwt zich heerlijk trapsgewijs op: eerst laat Tjalling zijn oorlellen verlengen en door zijn pigmentkuur wordt hij steeds bruiner, dan volgen een cursus trommelen en pijlen werpen, een 'isolatiefase' in lendendoekjes en een neus- en lipoperatie, waarna hij met een ronde schijf in zijn onderlip verschijnt. Klapstuk is de proefuitzetting in Zaïre.

De combinatie van bittere ernst, grote empathie met het onderwerp, de absurde gedaanteverandering en de zogenaamde testimonials (getuigenissen voor de camera) met clichématige uitspraken ('Het voelt als thuiskomen') maken deze reality-satire zo treffend. Het is Jambers op zijn Ederveens. En terugkijkend nog profetisch ook: niet alleen zagen we de afgelopen jaren een 'transraciaal' personage in Nell Zinks roman Mislaid, ook in het echt deed Rachel Dolezal zich jaren voor als een zwarte vrouw. En de vader van Tjalling denkt dat alles zijn schuld was: 'Ik heb 'm vrouger 'n keer gezegd; mien jong, do moat Zwarte Piet spelen.'

1. Mengvoeders United (Theo Maassen 1996)

Het programma Neuk het systeem van Theo Maassen zit vol voorbeelden van ongemakkelijke situaties. De opdracht lijkt: gooi de schroom van je af en doe gewoon de dingen die je het leukst vindt. Deze sketch is het meest hilarisch: directeur Henk van den Tillaart wordt bij zijn afscheid toegesproken door zijn jeugdvriend, die ook in het bedrijf werkt. De directeur heeft het duidelijk beter gedaan dan zijn vroegere vriend, en dat zit de lagere werknemer duidelijk niet lekker. Maar dat blijkt pas gaandeweg: het is eerst vooral een persiflage op de afscheidsspeech.

Die begint lief en vriendelijk: 'Wat ben je toch een geweldig iemand. De beste dat ben jij. Vriendelijk, hulpvaardig, sympathiek.' Langzaam maar zeker verandert de toon. De toespraak eindigt in een absolute uitbarsting van haat en jaloezie. 'Eigenlijk zouden ze je hier ter plekke kapot moeten schieten.'

Psychologisch midden in de roos en onweerstaanbaar grappig. Het fragment wordt nog wel eens gebruikt als luchtige afsluiter van een bedrijfspresentatietraining - omarmd door het wereldje van inleiders en uitluiders dat je op de hak neemt. Alleen al om die reden een volkomen terechte nummer één.


Chapeau, chapeau, chapeau!

Dat Theo Maassen de beste acteur onder de cabaretiers is, blijkt ook uit Mengvoeders United, een feesttoespraak die gierend uit de bocht loopt.

Maassen was niet de eerste die de toespraak als cabaretvorm hanteerde. Denk aan Paul van Vliet die in Majoor Kees de zaal als een groep rekruten toespreekt. Moeder aller cabarettoespraken is die van Toon Hermans' voorzitter van Ons Genoegen, die de ledenlijst doorneemt (nr. 4).

De ode door Theo Maassen als jeugdvriend en ondergeschikte bij het afscheid van zijn chef Henk begint onbezorgd. Langzaam sluipt er bitterheid in, aanvankelijk gemaskeerd als lofrede. 'Niets dan lof! Chapeau, chapeau, chapeau! Wat ben je toch sympathiek!' Maar die laatste woorden spuugt hij ongeveer uit. 'Waarom zou jij je meer voelen als wij?' Maassen laat voelen hoe de redenaar zijn rol langzaam vergeet en alleen maar gal kan spugen over die zogenaamde vriend met het 'vrijstaande huis', de 'gladde praatjes en de 'contactuele eigenschappen'. En dan de uitbarsting: 'Eigenlijk zouden ze je hier ter plekke kapot moeten schieten.' Er is geen weg terug meer. Het ophalen van jeugdherinneringen helpt niet om de sfeer te herstellen, ook niet met het joviale 'Henkie-Penkie Spermatankie'.

Maassen portretteert een man die langzaam in zijn woorden is verdronken. 'Ik wou dat ik jou was, Henk. Ik wou dat ik heel mijn leven jou was geweest.' Zegt hij vlak voor hij afgaat, het publiek in doodse stilte achterlatend.

Bekijk hier de grappen 10 tot en met 28.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden