'Dat suffe imago van de vinexwijk is eigen leven gaan leiden'

Een vinexwijk zou de doodsteek zijn voor je relatie. 'IJburg-Scheiburg', heet het. Maar uit nieuw onderzoek van het CBS blijkt dat de scheidingskans in deze wijken juist lager is dan elders.

André van Egmond: 'Het is hier niet zo eenzijdig.' Beeld Aurelie Geurts
André van Egmond: 'Het is hier niet zo eenzijdig.'Beeld Aurelie Geurts

Het idee zong rond. De vinex-bewoners, de tweeverdieners, de huisje-boompje-beestje-mensen in hun eenvormige nieuwbouwhuizen met hun aangeharkte tuintjes: stiekem heel ongelukkig. Boeken als Vinexvrouwen en Bakfietsblues schetsen wijken vol eenzaamheid, vreemdgangers, zelfmoorden en echtscheidingen. Stedebouwkundige Hans Leeflang, bedenker en liefhebber van de vinexwijk, zag het met lede ogen aan. Hij is opgelucht, nu cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vandaag aantonen dat het vooroordeel over scheidingen niet klopt. 'Hopelijk worden die andere clichés ook nog ontkracht.'

Volgens Leeflang heeft de slechte reputatie van vinexwijken grotendeels met dédain te maken. 'Dat durf ik best te zeggen.' Dédain van ontwerpers en architecten, maar ook van grachtengordelaars die nooit in vinexwijken komen, zegt vinexkenner en stedebouwkundige Frank Wassenberg van Platform31, een kennisorganisatie voor stedelijke en regionale ontwikkeling. Terwijl stadsbewoners op driehoog-achter gruwden bij het idee alleen al, bleek jaar na jaar uit onderzoek dat het woonplezier van vinexbewoners hoger is dan gemiddeld. En dat is waar het om gaat, vindt Wassenberg en ook Leeflang: 'De rest is tekentafelwijsheid of een elitaire hobby.'

Door berichtgeving in de media raakte ook het CBS geïnteresseerd. Amsterdam IJburg zou met een scheidingsgolf kampen, in Amersfoort Vathorst pleitte de plaatselijke afdeling van de ChristenUnie in juni zelfs voor scheidingspreventie door de gemeente. Eén op de twee huwelijken zou er sneuvelen. 'Iedereen in Vathorst weet dat je op zaterdag of zondag geen kinderfeestje moet plannen', zei predikant Ron van der Spoel in NRC Handelsblad. 'Want dan logeert de helft van de kinderen bij papa.' Later bracht de gemeente Amersfoort 'kalmerende cijfers' naar buiten: Vathorsters scheiden vaak, maar ook weer niet zo vaak.

'Robuuste koppels'

CBS hoofddemograaf Jan Latten verklaarde het hoge scheidingspercentage in eerste instantie door naar de homogene bevolking in vinexwijken te wijzen, waar relatief veelal dertigers en veertigers wonen. Maar hij had geen cijfers en dus kwam er onderzoek. Voor de statistici is dit de eerste studie naar vinexwijken, vertelt de hoogleraar sociale demografie. Het eindresultaat blijkt verrassend, want de scheidingskans is juist lager dan elders.

Dat komt door de vele 'robuuste koppels' in vinexwijken, weet Latten nu. Mensen met kinderen, een hoog inkomen en een koophuis. 'Stellen met deze kenmerken gaan minder vaak uit elkaar. Makelaars zeggen altijd dat het maar om één ding gaat: locatie, locatie, locatie. Volgens die redenering zouden vinexwijken minder geliefd zijn. Maar eigenlijk is het relatie, relatie, relatie.'

Marleen de Moor: 'Men vraagt: hoe is het in het verre IJburg?' Beeld Aurelie Geurts
Marleen de Moor: 'Men vraagt: hoe is het in het verre IJburg?'Beeld Aurelie Geurts

In Amsterdam IJburg ligt de scheidingskans weliswaar hoger dan in veel andere vinexwijken, maar zeker niet hoger dan in Amsterdam zelf. André van Egmond (33, sociaal cultureel werker) vindt het beeld van de vele verbroken relaties 'totaal niet herkenbaar'. Hij woont nog maar kort in de wijk en zit in het gras naast een speelplaats. 'Ik heb getwijfeld of het hier niet saai zou zijn, met weinig kroegen en veel gebouwen die op elkaar lijken. Maar het bleek veel minder eenzijdig.' Even verderop zitten universitair docent Marleen de Moor (37) en basisschooldocent Anouk van Roosendaal (39) op een bankje. Ze kijken naar hun spelende kinderen.

'Mijn Amsterdamse vrienden begrepen niet waarom ze 'helemaal daar' ging wonen', zegt De Moor. 'Soms vragen ze: hoe is het daar nou, in het verre IJburg?' Van Roosendaal merkt dat veel vooroordelen over de wijk niet kloppen. Dat van die scheidingen niet, maar ook niet dat er alleen maar yuppen wonen. 'Het is een stadse plek, met een goede mix. Dat heeft me heel erg verrast.'

Problemen

Dat sommige vinexvooroordelen onwaar blijken te zijn, wil niet zeggen dat vinexwijken geen problemen hebben, erkennen stedebouwkundigen. 'Om een wijk als Leidsche Rijn (Utrecht) maak ik me wel zorgen', zegt Hans Leeflang. 'Daar wordt in het nieuwe centrum voor leegstand gebouwd.' Veel andere problemen hebben te maken met veranderende bevolkingssamenstelling, aldus Frank Wassenberg. 'Alle baby's die in de jaren nul in vinexwijken kwamen wonen, zijn nu pubers, waardoor er op sommige plekken problemen met hangjongeren zijn. Maar goed, dat is natuurlijk verloop.'

Voor de gemeente en de bewoners ligt hier wel een taak, vindt Leeflang. 'Op dat verloop moet je inspelen, met de juiste voorzieningen. In Nederland stampen we soms wijken uit de grond waar we vervolgens niet meer naar omkijken. Op naar het volgende nieuwbouwproject. Maar je moet ook aandacht hebben voor onderhoud, en het beheer van bestaande steden. Je steeds weer afvragen: wat heeft de komende generatie nodig?

Volgens Leeflang vertellen veel vinexbewoners hem dat ze niet in een vinexwijk wonen, ook al weet hij als geen ander dat het toch echt zo is. 'Dat komt allemaal door dat suffe imago, dat een eigen leven is gaan leiden. Maar het doet de wijken absoluut geen recht.' De Moor woont al zes jaar in IJburg, maar zegt nooit dat ze in een vinexwijk woont. 'Ik voel me Amsterdammer.' Ze weet hoe hardnekkig de vooroordelen zijn. 'Had jij weleens gehoord over al die scheidingen hier?', probeert ze bij een vriend die naast haar op het bankje komt zitten. 'Zeker', zegt hij. Eén op de drie toch? IJburg-Scheiburg, zo noemen ze het niet voor niets.'

Met medewerking van Fabian de Bont

Anouk van Roosendaal: 'De vooroordelen kloppen niet.' Beeld Aurelie Geurts
Anouk van Roosendaal: 'De vooroordelen kloppen niet.'Beeld Aurelie Geurts
null Beeld
Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden