Nieuws SCP

Dat mag ook eens gezegd worden: Nederland en de Nederlanders staan er per saldo heel goed voor

Het SCP schetst een fleurig beeld van een land dat de crisis te boven is gekomen en waar de mensen elkaar eigenlijk best vertrouwen.

Jongeren en ouderen zijn per saldo positiever over hun leven dan mensen van middelbare leeftijd. Beeld Guus Dubbelman

Nederlanders weten best wel hoe goed ze het hebben...

Het is goed dat het af en toe eens wordt gezegd: Nederland en de Nederlanders staan er per saldo heel goed voor. Zowel volgens de mensen zelf – zij geven hun leven gemiddeld een 7,8 – als volgens ‘objectieve’ statistische informatie. Het welbevinden van de Nederlander is weer terug op het niveau van vóór de economische crisis. 80 procent van de Nederlanders voelt zich gezond, en hun levensverwachting stijgt aanhoudend. Het percentage hogeropgeleiden stijgt, van 31 procent in 2008 naar 37 procent in 2017. Het gros van de mensen is tevreden met hun woning. En ze hebben, in vergelijking met de bewoners van de meeste andere landen, veel vertrouwen in elkaar en in hun instituties – zij het minder in de politieke. Een meerderheid vindt dat het de goede kant op gaat met het land. Op de erelijst van gelukkige landen, wereldwijd, staat Nederland op de zesde plaats.

Dit is zomaar een greep uit de informatie die het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft verzameld over de ‘sociale staat van Nederland’ in 2018. Het gelijknamige rapport schetst de contouren van een welvarende high trust society die zich, anders dan wij weleens denken, volop bewust is van haar goede gezondheid. Nederlanders zijn volgens het SCP bedrevener in het opsommen van ‘wat er fout gaat dan wat er goed gaat’, maar desgevraagd willen ze ook best ‘sterke punten’ noemen: de hulpbereidheid en de saamhorigheid die zij ondervinden, de democratische rechtsstaat, de florerende economie, de hoge welvaart en ‘de goede kwaliteit van de gezondheidszorg en het onderwijs’.

Ruim een kwart van de Nederlanders verricht vrijwilligerswerk (ook een kenmerk van een high trust society). In vergelijking met eerdere peildata voelen meer Nederlanders zich veilig – al verkeren zij nog altijd (ten onrechte) in de veronderstelling dat de criminaliteit stijgt. Het vertrouwen in de regering en in de Tweede Kamer (respectievelijk 57 en 58 procent) mag dan laag zijn in vergelijking met het vertrouwen in andere instituties, het is de laatste jaren wel toegenomen. Tezelfdertijd daalde de behoefte onder Nederlanders om de politiek met bindende referenda te corrigeren (van 80 procent in 2016 tot 70 procent in 2018). De in 2010 door politiek filosoof Francis Fukuyama geuite vrees dat Nederland zich ontwikkelt tot een ‘low trust society’ is (vooralsnog) niet bewaarheid.

...maar 4 procent van de bevolking valt buiten de boot…

Zoals uit eerdere studies (onder andere van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) is gebleken, is de sociale ongelijkheid in Nederland toegenomen, al is die enigszins gedempt door ‘herverdeling van welvaart’ in de vorm van uitkeringen en toeslagen. Het verschil tussen de sociaal-economische top en de onderlaag is de laatste 35 jaar met 60 procent gegroeid.

Volgens het SCP behoort zo’n 4 procent van de volwassenen in Nederland (circa 680 duizend mensen) tot het ‘precariaat’. Dat bestaat uit mensen die geen onderdeel zijn van het jubelverhaal over de sociale staat van Nederland. De welvaartsgroei is goeddeels aan hen voorbijgegaan. Zij leven in (relatieve) armoede, kampen met een zwakke gezondheid en zijn in de regel ontevreden over hun leven en over de staat van het land. Qua omvang is het precariaat tamelijk stabiel. Maar samen met de ‘onzeker werkenden’ – mensen met een wankele positie op de arbeidsmarkt, doorgaans laagopgeleid – zou het eenderde van de bevolking omvatten.

Deze maatschappelijke positie heeft invloed op hun levenshouding en op de stemming in het land. Van de laagopgeleiden vindt slechts 30 procent dat andere mensen ‘wel te vertrouwen zijn’. Bij de hogeropgeleiden bedraagt dit percentage 76. Lageropgeleiden hebben ook minder vertrouwen in de politiek en zijn vaker voorstander van de invoering van een bindend referendum. Deskundigen zijn het erover eens dat het bestaan van een precariaat slecht is voor de héle samenleving. Zo stelde de socioloog Herman van de Werfhorst vast dat bij grote ongelijkheid het algemeen vertrouwen in de rechtsstaat en de politiek afneemt.

...en tijdens het spitsuur van het leven zijn we minder gelukkig.

Dit verschijnsel is al eerder gesignaleerd: jongeren en ouderen zijn per saldo positiever over hun leven dan mensen van middelbare leeftijd in het spitsuur van hun leven. Volgens Jonathan Rauch, auteur van het boek The Happiness Curve, hangt dit niet noodzakelijkerwijs samen met de toegenomen stress van een leven met nieuwe verantwoordelijkheden, maar ook met de verveling van succes: het feit dat dertigers en veertigers geen tevredenheid meer kunnen ontlenen aan hun verworvenheden. Jongeren hebben daarvan minder last, hoewel ze volgens het SCP de laatste jaren wel meer stress zijn gaan ervaren. En ouderen zijn, de stagnatie van hun inkomensgroei ten spijt, per saldo gelukkiger geworden omdat zij langer in een goede gezondheid verkeren.

Andere feiten

•De afgelopen tien jaar is de Nederlandse bevolking in omvang gegroeid van 16,4 naar 17,1 miljoen mensen. Sinds 2017 is de ‘grijze druk’ (het aantal 65-plussers in verhouding tot het aantal 15-54-jarigen) groter dan de ‘groene druk’ (de verhouding tussen het aantal 0-14-jarigen en het aantal 15-64-jarigen): 28 tegenover 25 procent.

•Het aandeel van mensen met een migratieachtergrond in de bevolking groeide tussen 2008 en 2017 van 19,6 naar 22,1 procent.

•De volwassen Nederlander besteedt gemiddeld 49 uur per week aan betaalde arbeid en zorgtaken. Zo’n 70 procent van de Nederlanders is tevreden met de hoeveelheid vrije tijd (42 uur per week). 54 procent van de Nederlanders beoefent amateurkunst in de vrije uren.

•Nederlanders zijn onbescheiden consumenten: als de hele wereldbevolking de Nederlandse leefstijl zou volgen, zouden voor de consumptieve behoeften 3,5 wereldbollen nodig zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.