Dat kan toch eigenlijk niet zo, Mieke?

Ik las dat maar twee programma's in Nederland merkbaar invloed hebben op het koopgedrag van de lezer. Een ervan is dat radioprogramma op de zaterdagochtend waarin Martin Ros nu alweer jarenlang de opgewonden lezer uithangt....

'Geweldig!'

'Dat is. . . geweldig!'

'Mieke, dat is. . .'

Want naast hem zit Mieke van der Weij in haar voorbeeldrol van oplettende, geeresseerde luisteraar. Ze is niet van de straat, ze sputtert een beetje tegen, soms sputtert ze een beetje veel tegen. Ik denk weleens dat ze Ros niet alleen niet altijd serieus neemt, maar ook een beetje van hem gruwt. Ik wil niet stoken in een goed huwelijk, het is maar een gedachte.

Of zou het projectie zijn? Het onbekommerde, misschien wel roomse geluk dat op dat uur de ether wordt ingeslingerd staat namelijk voor van alles waar ik niet van houd.

Nog geen reden om erover te schrijven, er zit een knop op de radio, net als op de tv, we weten wat Doe Maar zong. Ros als volgeschoten rapporteur is vermoeiend, maar op zichzelf onschadelijk. Uit dat onderzoek mag je opmaken dat vele anderen het prachtig vinden, zo'n van de pret omdonderende boekenkast, een kwartier lang, steeds op datzelfde tijdstip. Maar af en toe heeft deze mens iets te pakken waar hij zijn wereldvisie op meent te moeten loslaten, en dan ontvallen hem opmerkingen zo stijf van de vooringenomenheid en slinkse overreding, dat je als fatsoenlijke getuige wel moet steigeren.

Dieptepunten waren die keren ik noteerde er twee dat Ros monkelend, binnenpretje nietwaar, Michael Moore vergeleek met een aap, iets dat net uit een boom was geklommen en de naam mens niet verdiende. Hij kon Moore kennelijk niet in ogenschouw nemen zonder in een darwiniaanse schoktoestand te geraken. Ik zou zeggen: Ros, kijk eens in de spiegel.

Nu kan de gelijkenis tussen mens en dier treffend zijn. We vergelijken van alles met elkaar, dus waarom dit niet. Schierbeek een pad, Mulisch een teckel, en met wat zoeken vind je vast ook katten, paarden, een baviaan. Daar iemands geestelijke vermogens aan ophangen is idioot. Weet Ros wel hoe Leopardi eruitzag, of Kant? De kracht van Don Quichot heeft niets te maken met het zuiver menselijke profiel van Cervantes, zijn schepper.

Lijkt Moore op een aap? Eerder op een beer. Hij is dik en doet niet aan nette pakken. Dat is het 'm natuurlijk. Ros' aantijging is van dezelfde orde als het ooit zo populaire 'langharig tuig'. Het is burgermansgescheld. Gesuggereerd wordt dat zo'n aap/beer wel heel primitief moet zijn. Terwijl schrijver en documentairemaker Moore juist zo geraffineerd complexe en veelzeggende verwikkelingen blootlegt in een land dat zich liever laat toedekken met offici leugens.

Dat was lachen toen Ros zijn excuses moest aanbieden. Want er waren er meer die acuut genoeg kregen van onze nationale brulaap (sorry). Ach, zei hij, en ik was nog wel zo genuanceerd, dat ben ik toch altijd? 'Dat is toch zo, Mieke?'

Nou nee. In de verste verte niet. Als je dat genuanceerd noemt gooi je het wel erg met jezelf op een akkoordje.

Het geval staat niet alleen. Ros is regelmatig te betrappen op een merkwaardige voorstelling van zaken. Eerder dit jaar maakte hij van de schrijver Borges nog een soort griezel die het liefst terug wou naar de godvrezende nevels van, van wanneer eigenlijk? 'Dat weet je toch, Mieke?' Er was geloof ik iets mis met de Verlichting, dat hoor je tegenwoordig vaak, het is er langzamerhand een met een enorme baard.

En dat betrof Borges, de scepticus, de man die de hekel aan dogma's belichaamde. Die niet wist, maar hardnekkig experimenteerde met bestaande en voor de gelegenheid verzonnen stellingen. Een avonturier. Iemand die geboeid was door geloof en bijgeloof, maar zelf in niets geloofde, behalve in moed. Voorzover ik weet heeft niemand zich er ooit toe verlaagd hem een mol te noemen omdat hij blind was. Het zou van Ros-achtige grofheid getuigen.

Borges en Moore, vreemd om die bijeen te brengen, maar ze zouden door deur kunnen. Of niet, dat doet er eigenlijk niet toe. Ze kenmerken zich om het hardst door onafhankelijkheid. Ja, Ros, je kunt ook onafhankelijk zijn als je geageerd bent.

De Olympische Spelen zijn voorbij. Het gekakel is weer begonnen, je kunt de klok erop gelijkzetten. Mieke! Kun je niet een beetje harder tegensputteren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden