Dat je het niet kunt narekenen, wil niet zeggen dat het klopt

Bewering: 'Het gaat vaak fout met cijfers in de krant.'

Cijfers en kranten, het is geen gelukkige combinatie. Je kunt de laatste tijd geen dagblad meer opslaan of er staat wel een brief in van een boze lezer die moppert dat het toch niet gekker moet worden. Weet de krant werkelijk het verschil niet meer tussen triljoen en biljoen, en tussen kilowatt en kilowattuur?


De Ombudsvrouw had er deze zomer haar rubriek aan gewijd. Met cijfers in de krant blijft het oppassen, waarschuwde zij, want 'journalisten kunnen niet rekenen.'


Nu zal ik de laatste zijn om te beweren dat het altijd goed gaat met getallen in de krant, maar geldt die vermaning niet minstens zo sterk voor woorden in de krant? Ligt de nadruk niet vooral op cijfers omdat die zo lekker makkelijk zijn te controleren? Als Chinezen, zoals NRC Handelsblad ooit meldde, twee triljoen sigaretten per jaar roken, dan is op de achterkant van een sigarendoosje uit te rekenen dat elke Chinese roker 14 miljoen sigaretten per dag wegwerkt. Dat Epke Zonderland volgens de krant eerst 24 en dan 26 jaar is, valt een kind op. Daar hoef je je stoel niet eens voor uit.


Cijferfouten zijn, anders gezegd, makkelijke prooien. Voor het opsporen van feitelijke onjuistheden moet veel meer arbeid (dat is kilowattuur, vermogen gaat in kilowatt) worden verricht.


Als de krant eerder deze maand meldt dat de Mekong bij Amphawa modderkleurig is, wie bedenkt dan meteen dat Amphawa niet aan de Mekong ligt maar aan de Mae Klong? Dat op het ontheiligen van de Koran niet de doodstraf staat maar levenslang, je weet het niet. Dat William Jennings Bryan niet, zoals de krant schreef, Amerikaans minister van Financiën maar van Buitenlandse Zaken was, wie heeft het paraat?


Als volgens deze krant Amerikaanse onderzoekers van Harvard hebben vastgesteld dat koffie best gezond is, dan zul je het oorspronkelijke artikel erbij moeten pakken om op te merken dat het Amerikaanse, Spaanse en Nederlandse onderzoekers waren, niet alleen van Harvard, maar ook van Madrid. En dan moet je nog kijken of ze dat werkelijk beweerd en bewezen hebben.


Als NRC Handelsblad meldt dat onderzoek in een Nederlandse gevangenis heeft uitgewezen dat bij delinquenten die omega-3-vetzuren kregen 'agressie en regelschending met 34 procent afnam', komt vanuit de fauteuil direct: '34 procent waarvan?' en 'Hoeveel scheelde het in de controlegroep?' en niet: 'Het onderzoek vond plaats in acht gevangenissen!' of 'Voor de rest maakte het niets uit!'


Waren de proefdieren wel ratten en niet muizen zoals deze week in de krant stond? Voorkwam aspirine nu het krijgen van hart- en vaatziekten of het overlijden eraan?


Het is nu eenmaal, statistisch gezien, oneindig veel eenvoudiger het precies verkeerd te begrijpen en na te vertellen dan precies goed. Zelfs in de wetenschap, waar men toch de tijd heeft om alles zorgvuldig uit te zoeken en te controleren, blijkt het uitlekgewicht van al die bevindingen toch ook vrij gering - het meeste van wat in de peer-reviewed tijdschriften stond, ligt een paar jaar later toch weer anders.


Hoeveel erger dan is het in de krant, waar wij over het algemeen minder dan een dag hebben om uit te zoeken hoe het zit, waar niet iedereen er belang bij heeft dat de waarheid boven tafel komt, en waar de peer review ophoudt waar de deadline begint? Berichten in de krant zijn niet meer dan een allereerste benadering van de werkelijkheid - geschiedenis in het klad, is het weleens genoemd - waar nog fors wat zout bij moet. Er zal wel iets van kloppen, maar hoeveel en wat precies, blijft vaak onopgehelderd.


Met getallen is het oppassen in de krant, zoals de Ombudsvrouw terecht opmerkt, maar met woorden misschien nog meer. Cijferfouten zijn makkelijk te vangen, het zijn de fouten in de feiten die aan de aandacht ontsnappen.


Oordeel:

Met in woorden beschreven feiten is het niet beter gesteld.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden