Interview

'Dat ik als bastaard werd gezien, heeft me een enorme drive gegeven'

Hij groeide op in Brabant, bij zijn grootouders. Zijn moeder woonde even verderop, zijn Marokkaanse vader kent hij niet. Jesse Klaver (29) is sinds dinsdag de fractievoorzitter van GroenLinks. Wie is hij? En wat wil hij bereiken?

Beeld Sanne De Wilde

De wereld veranderen, om te beginnen Nederland. Voor minder doet de dinsdag aangetreden leider van GroenLinks het niet. Maar wie is Jesse Klaver eigenlijk, waar komt hij vandaan en wat wil hij met Nederland?

Over zijn grootvader van moederskant, een Brabantse verwarmingsmonteur, vertelt hij graag, net als over zijn oma die in 1956 uit Indonesië naar Nederland kwam. En over zijn moeder, die 'om de hoek' ging wonen om voor hem de kost te verdienen. Zijn Marokkaanse vader is een ander verhaal. Die kent hij niet. 'Als je trouwt, een kind krijgt, fractieleider wordt - op dat soort momenten denk ik daaraan. Maar ik heb hem nooit ontmoet. Misschien gebeurt dat ooit.'

Hij groeide op in de wijk Westrand in het West-Brabantse Roosendaal. Een huis met drie generaties: opa, oma, moeder en hij. Zijn moeder werkte keihard, zegt Jesse. Eerst als schoonheidsspecialiste, later bij de alarmlijn met daarnaast een eigen cateringbedrijfje. Nu werkt ze in de zorg. Toen hij 5 was, ging ze een paar huizen verderop wonen. De onregelmatige diensten waren niet te combineren met het gezinsleven.

Zijn grootouders deden de opvoeding. Opa werd later met behoud van uitkering opbouwwerker bij een Mill Hill, een missionarissengemeenschap, hij maakte tentoonstellingen over de derde wereld, was actief in milieu- en vredesbewegingen.

Van oma kreeg hij de Indische cultuur mee - altijd een pannetje rijst klaar voor onverwachte gasten. Maar ook: rustig blijven in crisissituaties. 'Kassian, mededogen in feite - oordeel niet te hard, geef mensen de ruimte.'

Eten, heel veel eten - ook dat is de familie Klaver. Oma, oudoom, neven - de halve familie belandde in het Indische eten. Zelf werkte hij vaak in de toko van de familie.

CV

1 mei 1986 Geboren in Roosendaal 1999-2004 vmbo

2004-2008 social work (maatschappelijk ondernemen), Avans Hogeschool, Den Bosch

2004-2006 (oprichter) studentenvereniging La Divina Commedia

2006-2009 bestuur Dwars (jongerenorganisatie GroenLinks)

2008-2009 voorbereidend jaar politicologie (niet voltooid), Universiteit van Amsterdam

2009-juni 2010 voorzitter CNV-jongeren en daardoor bestuurslid CNV en lid van de SER

17 juni 2010-heden lid Tweede Kamer voor GroenLinks

12 mei 2015 Fractievoorzitter GroenLinks in de Tweede Kamer

Gehuwd, vader van een zoon

Roosendaal, een Brabants dorp, zei u bij de presentatie als fractieleider. Toch wel een heel groot dorp dan.

'Ik versprak me. Het heeft 76 duizend inwoners. Een stad met de allure van een dorp. Het ligt fantastisch, dicht bij Rotterdam, dicht bij Antwerpen, Maar het is lelijk geworden - enorme parkeergarages, grote leegstand, een outletcentrum dat het stadshart leeg trekt.'

Lukte het uw moeder jullie beiden te onderhouden?

'Ik ben pas gaan beseffen hoe hard zij werkte, toen ik zelf een baan kreeg. Ik had geen idee, voelde me zo'n rijk kind. Pas toen ik zelf ging werken en salaris kreeg, kon ik dat in perspectief plaatsen. Ik ben haar dankbaar.'

Was het niet vreemd dat uw moeder het huis uit ging?

'Als je nachtdiensten draait op een alarmcentrale, overdag ook nog een eigen bedrijf hebt, gaat het moeilijk anders. Tot mijn 18de woonde ik bij opa en oma; moeder woonde om de hoek: deur uit, links, rechts, links.'

Bij de persconferentie zei u in Brabant te zijn bekeken als bastaard. Ook daar moeten in de jaren tachtig toch meer ongehuwde moeders en eenoudergezinnen zijn geweest?

'Het werd niet letterlijk zo tegen me gezegd, maar wel tegen mijn moeder. De gedachte was: wat moet er van zo iemand terechtkomen? Ik hield er de houding aan over dat je je omhoog moet knokken. Dat geeft een enorme drive.'

Heeft u ooit iets van discriminatie gemerkt?

'Heel beperkt, soms werd ik in winkels in de gaten gehouden. Ik had zo'n jas met nepbontkraag, die ligt nog ergens op zolder, denk ik. Mensen benaderden me anders als ik wat netter gekleed was, mijn haren had gekamd. In jongens die datzelfde meemaken vanwege hun uiterlijk, kan ik me gemakkelijk inleven.'

U ging na de basisschool naar het vmbo. Opmerkelijk traject voor een aankomend politicus.

'Ik heb op de Vrije School gezeten, daar loopt dat in elkaar over. Iedereen moest het vmbo halen, in klas 10 werd het niveau vastgesteld. Ik dacht dat ik meer kon, mijn moeder ook. We hebben ons erbij neergelegd. Dit is het pad dat je moet aflopen, zei ze: bewijs dat je meer kan. Daar heb ik heel hard voor gewerkt.

'Havo of vwo had me een extra jaar gekost. Ik was er klaar mee, wilde studeren. Dat kon toen nog met vmbo en een goed getuigschrift. Nu is dat moeilijker. Ze spreken nu van doorlopende leerlijnen, alles is gericht op rendement. Alsof je in het leven een pad kiest om daar nooit van af te wijken. Ik was 18 en wilde per se social work in Den Bosch doen omdat maatschappelijk ondernemerschap in hun brochure stond, in feite een andere naam voor opbouwwerk.'

Waar komt dat verlangen naar kennis vandaan?

'Opa heeft een huis vol boeken: metafysica, filosofen, economie, architectuur, kunst. Hij heeft alleen lagere technische school, is autodidact, las alles wat los en vast zat en is nooit verder geweest dan halverwege Frankrijk. Maar toen ik hem belde vanuit Rome, kon hij me alles vertellen over de Sixtijnse Kapel. Heb je omhoog gekeken, daar links boven de deur, vroeg hij dan.'

Bleef er in Den Bosch tijd over voor een echt studentenleven?

'Je doet social work en wil de wereld verbeteren. Ik heb er een studentenvereniging opgericht: acties organiseren voor vluchtelingen die in Rosmalen in een asielzoekerscentrum zaten, verkleed als Sinterklaas spullen brengen. Het waren stomme cadeautjes, monstertjes van een drogisterij, oude knuffels. Maar ze waren zo blij met dat contact.

'Tot mijn 21ste heb ik geen druppel alcohol gedronken. Dat paste niet in de discipline die ik mezelf oplegde. Ik wilde scherp blijven. Ik ging bruut stappen, maar op Spa.'

Nachtenlang doorgaan op Spa?

'Ja, gemakkelijk. Dat werd niet altijd begrepen, maar het maakte me niet uit. Waarom drink je niet? Omdat ik dat niet wil. Waarom drink jij wel? Omdat dat hoort. Waarom hoort dat, vroeg ik me dan af.'

U wist: ik heb andere plannen?

'En drinken past daar niet bij. Ik heb mijn studie in één keer gedaan, was daarnaast voorzitter van Dwars (de aan GroenLinks gelieerde jongerenorganisatie, red.). Pas toen ik alles op de rails had, zo rond m'n 20ste, ben ik soms een glas wijn gaan drinken. Ik wist toen wat ik kon, had genoeg vertrouwen in mezelf.'

U heeft nu definitief uw richting gevonden?

'Ja, stapje voor stapje, zonder haast.'

Zonder haast, zegt de fractieleider van 29?

'Maar ik voel geen haast. Dat heb ik geleerd van mijn oma, altijd rustig blijven, kalm.'

U ging al jong pakken dragen. Was dat om serieus te worden genomen?

'Nee, niet daarom. Het begon al op het vmbo. Mijn eerste jasje was heel links: ribfluweel bruin met een rode polo eronder, daar was ik trots op. Bij Dwars verkeerde ik in flink linkse kringen. Zij namen een piercing, gingen flodderbroeken dragen - ook heel conformistisch eigenlijk. Ik wil gewoon mijn eigen weg bepalen.'

En dus Italiaanse pakken?

'Ik kies ze uit op duurzaamheid, kijk of ze niet door kindjes zijn gemaakt. Ik heb er niet zo heel veel trouwens. Mooie pakken die lang meegaan.'

De afspraak om Bram van Ojik op te volgen, stond die al lang?

'We waren er helder over dat het in 2012 niet mijn moment was. Bram gaf vorig jaar na de zomer aan: ik denk niet dat ik de volgende lijsttrekker ben, ik ga nadenken over een moment om te wisselen. Ik heb me beschikbaar gesteld. Twee jaar geleden begon ik me mentaal voor te bereiden. We hebben heerlijk samengewerkt, vriendschappelijk, complementair; ik wil sneller, hij is meer van de stappen, van even nadenken.'

Waarom zo'n machtswisseling in de luwte, zonder verkiezingen in zicht?

'Dat kenmerkt Bram, hij wil zelf de regie houden, loskoppelen van politieke actualiteit. Al hielp de bed-bad-brooddiscussie wel, die laat zien hoe instabiel de regering is.'

Twee jaar geleden vond u zichzelf nog niet klaar voor deze stap. Speelt het een rol dat u sindsdien trouwde en vader werd?

'In 2010 zijn we gaan samenwonen. Ik wilde wel in Brabant blijven, zij koos voor Den Haag. Als we kinderen krijgen, zal je die anders nooit zien, zei ze. Dat was verstandig. We kennen elkaar uit de kleuterklas. Vijftien jaar later kwamen we elkaar opnieuw tegen, op het station.'

En nu zijn jullie getrouwd. Ook voor de kerk?

'Ik ben opgegroeid met kaarsjes branden, met de rituelen en symbolen, heb meer met de katholieke cultuur dan met de kerk. Veel pastoors wilden een kind van een alleenstaande moeder niet dopen. Eén pater wilde het wel doen. Hij was stokoud toen ik hem twee jaar geleden vroeg ons te trouwen. Het ging me meer om die pater dan om de kerk.'

Zijn er ook Marokkaanse invloeden in uw leven?

'Ik ben in Marrakesh geweest, dat is het verwesterde Marokko. En de Mediterranée voelt voor mij als thuiskomen. De minder-minder-uitspraak van Wilders was de enige keer dat het over Marokkanen ging en ik persoonlijk geraakt werd. Je geschiedenis moet je niet verloochenen; maar het gaat om wat je doet, meer dan om wie je bent.'

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Jesse Klaver na afloop van de persconferentie waarin Van Ojik aangeeft op te stappen als fractievoorzitter. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

U werd als linkse jongen politiek bewust. Waarom koos u niet voor PvdA of SP?

'Ik koos voor het beginselprogramma met de meeste ambitie. Andere partijen kiezen voor economische groei, zonder op de gevolgen te letten. GroenLinks is de partij die de status quo wil doorbreken. Het was de tijd dat Pim Fortuyn opkwam. Paul Rosenmöller sprak als opponent tot de verbeelding.'

Links krimpt en er is strijd om de hegemonie. Wilt u daarin een rol spelen?

'De strijd tegen het economisme, dat is de opdracht voor linkse politiek. Links is te ver meegegaan in de beeldvorming over hoe de wereld in elkaar zit: alle heil van economische groei, de overheid moet kleiner, groei en banen als antwoord op alles. Maar wat voor groei, wat voor banen? We moeten het speelveld vergroten.'

Het tij lijkt voor links ongunstig, de roep is eerder om verkleining van de overheidsbemoeienis.

'De overheid mag best groeien. Links brengt dat standpunt niet naar voren, uit angst voor potverteerder te worden uitgemaakt. Al noem je me zo, het maakt me niks uit. Bovendien: de inkomsten kunnen stijgen. Door vermogens zwaarder te belasten, net als multinationals, brievenbusfirma's en milieuvervuiling door bedrijven.

'Het tij zit tegen, zeggen jullie. Ik denk dat er wat verandert. Woensdagavond was ik in de Amsterdamse Stadsschouwburg om over banken te praten. Dat was in twintig uur uitverkocht. Voor de econoom Piketty stroomde Paradiso vol. Er broeit iets, er is een onderstroom die groeit. Daar gaat GroenLinks stem aan geven.'

Uit wie bestaat die onderstroom?

'Uit mensen die durven te twijfelen aan de mythes van de afgelopen jaren. Waarom is het slecht als de overheid groeit, waarom zou economische groei altijd goed zijn? Dat zijn mensen die Tegenlicht kijken, Joris Luyendijk lezen, nieuwsgierig zijn naar Piketty, bewust hun voedsel kiezen, meedoen in energiecorporaties of zelf energie opwekken.'

Een bovenlaag met genoeg tijd en geld om zich daarmee bezig te houden?

'Misschien is dat wel een voorhoede. Maar je ziet het ook bij mensen in de zorg die minder aandacht aan patiënten kunnen geven, leraren die gek worden van de opgelegde toetsenmanie. En bij mensen met ouders in het verzorgingshuis. Het is veel breder dan een elite.'

Premier Rutte ziet ook zo'n ontwikkeling van mensen die zelf hun problemen willen oplossen. Hij noemt dat de participatiesamenleving en vindt dat er daardoor minder overheid nodig is.

'De analyse is deels hetzelfde, de oplossing niet. Rutte zegt: de overheid moet terugtreden, laat mensen het zelf uitzoeken. Ik wil juist een veel actievere overheid.

'Het kabinet wil financiële meevallers besteden aan belastingverlaging om de koopkracht maximaal op te stuwen. Nou, ik wil de helft gebruiken om publieke armoede tegen te gaan. Zo zie ik kinderopvang als een overheidstaak, net als examenvoorbereiding. Ouders geven 150 miljoen euro uit aan huiswerkbegeleiding, zes maal zoveel als vijftien jaar geleden. Dat is verkapte privatisering van het onderwijs: private rijkdom, publieke armoede.

'De overheid participeerde altijd in gaswinning, waarom gebeurt dat niet met windmolens of getijdenenergie? Of neem de bankensector. Vijfduizend mensen stappen over naar een duurzame bank. Stel: de overheid trekt bij ABN Amro nuts- en zakenbanken uit elkaar en pakt het beloningstelsel aan. Dan verander je de markt.'

VRNL Jesse Klaver, Liesbeth van Tongeren, Linda Voortman en Rik Grashoff tijdens de persconferentie waarin Van Ojik (op de voorgrond) aangeeft op te stappen als fractievoorzitter. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

U was 3 toen uw partij werd opgericht. GroenLinks heeft nooit geregeerd, stond altijd langs de zijlijn. Is regeren uw doel?

'Wil je Nederland veranderen, dan moet je samenwerken: zo veel mogelijk bereiken met zo min mogelijk compromissen. Ik wil resultaten, geen politiek management. We schromen regeringsdeelname niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden