'Dat hij Leipzig nodig heeft, dat zie ik niet'

'Eerder dan verwacht', zegt hoboist Jan Kouwenhoven van het Concertgebouworkest...

'De move richting Gewandhausorchester Leipzig verbaast me', zegt Martijn Sanders, directeur van het Concertgebouw. 'Maar er zit ook opera bij. Dat zal het motief wel zijn.'

'Een rampzalig verlies voor het Amsterdamse en Nederlandse muziekleven', vindt voormalig criticus Hans Heg. Hij had het nog tegen Riccardo Chailly gezegd, vlak voor kerst toen de eerste berichten over zijn overstap naar Leipzig de ronde deden: 'Je mag best wat in Leipzig doen, als je Amsterdam maar niet laat lopen. Don't break my heart.'

'We hadden natuurlijk gehoopt op een wat andere oplossing', zegt Jan Willem Loot, algemeen directeur van het Concertgebouworkest. En wel gewoon verlenging van het contract tot en met 2008. Maar dat die fraaie dubbelfunctie in Leipzig (chefdirigent van het orkest én directeur van de opera) geen ruimte meer overlaat voor een chefdirigentschap in Amsterdam is begrijpelijk. 'Hij heeft zich in de zestien jaar hier symfonisch meer ontwikkeld, maar opera zit in een groot deel van zijn hart.'

'We wisten dat hij geïnteresseerd was in Leipzig en Leipzig in hem, maar dat was op zich niets nieuws', aldus adjunct-directeur Sjoerd van den Berg. Er hebben wel meer orkesten uit Amerika aan hem getrokken en dat waren 'geen kleintjes', weet hij.

Heg: 'Ik begrijp niet dat de leiding van het Concertgebouworkest hem niet heeft kunnen houden.'

Sanders: 'Ik begrijp wel dat Leipzig hem nodig heeft, maar ik ben er minder van overtuigd dat Chailly Leipzig nodig heeft. Dat zie ik niet.'

Kouwenhoven: 'Het was, geloof ik, in Leipzig net zo'n veni-vidi-vici-verhaal als destijds bij ons.' De hoboïst heeft het zelf meegemaakt. Riccardo Chailly kwam in 1985 als jonge dertiger voor 'iets met Italiaanse twintigste-eeuwse muziek' in de toenmalige C-serie. Niet lang daarna was hij terug voor Tsjaikovski, de Eerste symfonie. En toen was hij chefdirigent van het Concertgebouworkest.

'Hij is een heel ander type dan Haitink', ervoeren Kouwenhoven en zijn collega's. 'Bij Haitink is zo'n Mahler een hele emotionele gebeurtenis. Chailly zegt: Ik heb hier een partituur voor m'n neus en wat er staat wil ik horen. Dat was wel even wennen.'

Filmmaker Frank Scheffer volgde Chailly enige tijd in het seizoen '97/'98 voor de film Attrazione d'Amore, ter gelegenheid van Chailly's tienjarige verbintenis aan het orkest en hij draaide de film Conducting Mahler, tijdens het grote Mahlerfeest. 'Dat geloof je niet, heeft hij daar tijdens een repetitie zo'n enorm tutti-ding in de Achtste Mahler, met koren erbij en hij slaat af en zegt: triangel, u bent twee maten te laat. Al die noten, en die triangel doet alleen maar één dingetje. Daar hoort hij perfect doorheen.'

Het Mahlerfeest, dat was de ommekeer. Met die Achtste symfonie heeft hij, vindt directeur Loot, ook echt erkenning afgedwongen als Mahlerdirigent. 'Daar heeft hij echt voor moeten knokken. Daar was toch al een enorme traditie en hij heeft er toch een eigen interpretatie aan gegeven.'

Maar voetballen in het Concertgebouwteam tegen de andere orkesten heeft hij toen niet gedaan. Kouwenhoven: 'Nee, hij is geen voetballer. Hij heeft van de zomer paragliding gedaan, daar staan nog foto's van in het personeelsblad. Dat is z'n eerste sportieve prestatie die ons bekend is.'

Scheffer draaide ook het onvergetelijke moment dat Chailly opgewekt een Mozartconcert inzet en pianiste Maria Joao Pires - vóór de camera, vóór een volle zaal - in elkaar krimpt van ellende. Verkeerde concert. Scheffer: 'Dan weet hij haar toch zover te krijgen dat ze het probeert, dat ze het doet en dat het lúkt. Buiten de muziek hebben ze amper contact, maar bij het muziekmaken is het alsof ze getrouwd zijn.'

'Chailly heeft een groot stempel op het orkest gezet', vindt Sanders. 'Hij heeft zich intensief bemoeid met de samenstelling van het orkest, met het repertoire en hij heeft een nieuw publiek aangetrokken. Hij is een echte chefdirigent geweest en heeft echt de verantwoordelijkheid voor het orkest op zich genomen. Daar zal zijn opvolger in grote mate van kunnen profiteren.'

Heg: 'Dat wordt nog een zware dobber om een goeie opvolger te vinden. Hij is een interessante figuur omdat hij zowel traditionele muziek, als opera, als eigentijds repertoire heel goed doet. Dat is een zeldzame combinatie bij topdirigenten.

'Echte topdirigenten zijn zo dun gezaaid. Van die glamourboys als Zubin Mehta en Daniel Barenboim moeten we hier ook niet hebben.'

'Jaap van Zweden?, zegt Kouwenhoven, 'dat verwacht ik nou niet.'

Directeur Loot: 'September 2004 is kort dag, maar we nemen de tijd ervoor. Het is belangrijker de juiste keuze te doen.

Heg: 'Ik vind wel dat het orkest op z'n minst moet proberen hem als vaste gastdirigent te houden.'

Sanders: 'Hij heeft nu een prachtig appartement in Amsterdam aan de gracht. Daar zal hij nog met weemoed aan terugdenken. Leipzig is een grote provinciestad, maar Amsterdam is een kleine metropool.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden