Achter de schermenbij de GGD

Dat het virus terug het land in vloog, daar hoorde je de mensen niet over

Journalist Willem Feenstra loopt mee bij de GGD Brabant-Zuidoost, een cruciale organisatie bij de bestrijding van het coronavirus. Vandaag: hoe het virus terug het land in vloog.

Een nieuwe teststraat wordt in gebruik genomen. Medewerkers kleden zich om.  Beeld Marcel van den Bergh
Een nieuwe teststraat wordt in gebruik genomen. Medewerkers kleden zich om.Beeld Marcel van den Bergh

Je zou kunnen zeggen dat vlucht FR 3475 van Malta naar Eindhoven de onbezorgdheid van de zomer symboliseert. Het was op de vroege zaterdagmorgen van 1 augustus, veelal jonge vakantievierders kwamen met prijsvechter Ryanair terug van een geslaagde trip. Druk in het vliegtuig. Alsof er niets aan de hand was.

Bij de GGD kwam een dag later het eerste bericht. Stoel 8B: positief. Daarna, binnen een paar dagen: 20A. 20B. 33D. 33E. 33F. Vriendengroepen waren het. Vermoedelijk stapten ze op Malta allemaal met het virus het vliegtuig in.

Volgens het RIVM begon de tweede golf net als de eerste. In het voorjaar waren het vakantiegangers uit Oostenrijk en Italië die het virus mee terug namen van wintersport. Deze zomer de jongeren, die op zonnige bestemmingen hadden geleefd alsof er geen pandemie bestond. Ze verspreidden het vervolgens op feesten en in studentenhuizen. Vanaf daar ging het mee naar het ouderlijk huis. En daarna weer door naar het verpleeghuis.

Die voorstelling van zaken is misschien iets te simpel. Maar feit is wel dat veel mensen de vakantieperiode tamelijk zorgeloos doorleefden, terwijl de eerste coronagolf daar toch weinig aanleiding toe gaf.

Bij de GGD Brabant-Zuidoost zagen ze het met verwondering gebeuren. En vroegen ze zich af: hoe is het toch mogelijk dat dit allemaal wordt toegestaan? Het was alsof iedereen dacht dat het virus weg was, zegt Lisa van der Tuin (24) – student organisatie- en verandermanagement die in het voorjaar via haar schoonmoeder bij het bron- en contactonderzoek terechtkwam.

Op haar computerscherm laat Van der Tuin de lijst met vliegtuigen zien met positieve passagiers aan boord. Tientallen vluchten waren het, alleen al in de zomermaanden naar vliegveld Eindhoven. 27 juli, FR 5892 vanuit Krakau, vijf besmettingen op rijen drie en vijf. 5 augustus, HV 5106 vanuit Valencia, vier besmettingen op rij achttien. En dan nog Boedapest, Malaga, ga zo maar door.

Als iemand in Nederland positief testte en vlak daarvoor had gevlogen, moest de afdeling Vliegtuig Contactonderzoek van de GGD iedere passagier waarschuwen die in de buurt had gezeten. Mensen op dezelfde rij, de twee ervoor, de twee erachter en de diagonalen. Vaak zaten er meerdere besmettingen op één vlucht, waardoor ze soms de halve passagierslijst moesten bellen. En vragen om 14 dagen in quarantaine te gaan.

In de zomer ging de discussie in Nederland vooral over besmettingen binnen vliegtuigen. Vliegen zou onverantwoord zijn, omdat afstand houden praktisch onmogelijk was. Via de luchtsystemen zouden aerosolen zich kunnen verspreiden. Zo zouden clusters kunnen ontstaan. Gebeurde zelden, zagen ze hier. Maar dat hele ladingen virus het land werden ingevlogen, daar hoorde je de mensen niet over.

De gesprekken die Van der Tuin voerde waren bijna hallucinant. Mensen vertelden over volle nachtclubs, drukke stranden en dringen bij het ontbijt. Jongeren die op vakantie ziek werden, besloten toch nog maar even mee te gaan op stap. Konden ze hier bij de GGD een paar dagen later de Maltese gezondheidsdienst bellen om te zeggen dat drie positief geteste jongeren eerder nog stonden te dansen in die en die kroeg.

Een lastig onderwerp, noemt Van der Tuin het. Ze snapt dat mensen na de eerste lockdown behoefte hadden aan zorgeloosheid. Ze snapt ook dat de overheid ‘af en toe wat moet geven om iedereen een beetje tevreden te houden’. Maar of het verstandig was om het vliegen toe te staan, dat betwijfelt ze.

Zelf bleef ze in ieder geval thuis.

10 november – Het uitgeklede bron- en contactonderzoek: het bron- en contactonderzoek is een strijd tussen hart en hoofd.

13 november – Een nieuwe teststraat is altijd spannend: in de teststraat is gezond verstand soms ver te zoeken.

19 november – De filterfunctie van het klantcontactcentrum: je moet iedereen serieus nemen, weten de ambassadeurs van de GGD.

23 november - Voor de nieuwe xl-teststraat vloeiden tranen: hoe multinationals achter de xl-teststraten een Eindhovense ondernemer lieten bungelen

25 november - Hoe de GGD in omvang verdubbelde: ‘Ik verveel me dood’, schreef de 16-jarige jongen aan de GGD. ‘Heb je werk?’

1 december - Een fout met gevolgen - De ingewikkelde balans tussen privacy en privé bij de GGD

2 december - Vaccineren op 4 januari? - De ggd-directeur zucht diep

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden