Dat, ehm, trrriioooeeem!

Wat is dat ene ding dat dat nummer uit de Top 2000 zo goed maakt? Popprofessoren leggen uit. Althans: ze proberen het.

Die 256 aaaa's


I'm Not In Love


10cc


'Ook hier is de studio als intrument gebruikt', vertelt producer Eric van Tijn. I'm not in Love was geschreven door gitarist Eric Stewart en bassist Graham Gouldman. De rest van de band vond het niets: 'een te zoetsappig waardeloos nummer', vertelt Van Tijn. 'Omdat de track er perse moest komen, kwamen ze op het idee zelf de toonladder te zingen en daar dan vervolgens een mooi soort begeleiding van te maken. Weken zijn ze bezig geweest om alle oe's en aa's van de toonladder apart op te nemen.' Al die stemmen samengevoegd, vormden een koor van maar liefst 256 stemmen. 'Met die toonladders zijn ze akkoorden gaan maken door schuiven in het mengpaneel open te stellen. Als je luistert, hoor je haast de schuifjes van het mengpaneel open gaan. Nu zitten er standaard in elke synthesizer dergelijke toonladders, maar toen was dat het begin van een nieuw hoofdstuk in studiotechniek.


'Je hoort ook bijna de extase die ze gevoeld moeten hebben. Ik denk dat ze elkaar om de nek vlogen en je ziet ze haast high fives aan elkaar uitdelen op het moment dat ze merken dat ze van zoiets zoetsappigs iets volstrekts geniaals hebben gemaakt.' Van Tijn vertelt dat de eerste middag dat ze met die schuiven in de weer zijn geweest zo'n indringend moment was, dat de band wekenlang de studio niet in kon. 'Ze waren zo onder de indruk geweest dat ze eerst moesten bij komen van dat moment.'


Nr 154, zaterdag 31 december, tussen 09:00 en 10:00 uur


Dat basloopje


Billy Jean


Michael Jackson


Radiomaker Ferry Maat: 'De drumsound van Michael Jacksons Billy Jean in het begin is natuurlijk heel herkenbaar, maar het nummer begint pas echt als het even simpele als briljante loopje van bassist Louis Johnson wordt ingezet. Het loopje, ik kan er geen ander woord voor bedenken, maakt Billy Jean tot de klassieker die hij nu is.' Michael Jackson had Billy Jean (1983) al klaarliggen, toen bassist Johnson het nummer voor het eerst hoorde. 'Toen voegde hij met zijn bas de lijn toe, zegt Maats. 'Johnson vertelde me onlangs in een radio-uitzending hoe trots hij daarop is. En dat kan ik me ook wel voorstellen. Het monotone, het simpele: dat maakt zijn loopje juist zo briljant.'


Nr. 96, 31 december, tussen 14.00 en 15.00


Meesterlijk intro


Bridge over Troubled Water


Simon and Garfunkel


In 1970 kwamen Simon and Garfunkel met een plaat geïnspireerd op christelijke gospelmuziek - toen nog zeer ongebruikelijk in de popwereld. Ferry Maat: 'Je hoeft maar twee tellen te luisteren of je weet al dat Bridge over Troubled Water uit de speakers komt.' Als je zo'n meesterlijk intro kan componeren, ben je een grote.' Maat studeerde aan het conservatorium, als pianist. 'Daarom val ik als een blok voor het arrangement van keyboardspeler Larry Knechtel. Hij werkte vier dagen aan een stuk om het herkenbare gospelsound aan de intro mee te geven.' Bridge over TroubledWater is één van de meest gecoverde liedjes allertijden. Logisch, volgens Maat. 'De speciale klank van het intro is de opmaat voor de rest van het nummer. Eigenlijk schuurt de melodie een beetje tegen soul aan. Op die klanken wil iedereen wel zingen.'


Nr. 33, 31december, tussen 20.00 - 21.00


Die clavecimbel


Pastorale


Ramses Shaffy en Liesbeth List


Hans Schiffers, radio 2 presentator en muziekkenner: 'Het zijn van die dingen die er wel eens voor gezorgd kunnen hebben dat een nummer een hit geworden is. De 'triiioooeeem', dat rollen over de piano, aan het begin van ABBA's Dancing Queen, het basloopje in You Can Call Me Al, heel bepalend. Dat pakt je onbewust als luisteraar. In de top 100 van de Top 2000 zijn het natuurlijk de gitaren die het hem doen. Mannen die met hun gitaar praten, een verhaal vertellen. Het zijn ook bijna allemaal meezinggitaren. Maar als ik nog twee momenten mag aanwijzen: de clavecimbel in Pastorale. Het gaat altijd over Boudewijn de Groot en Lennaert Nijgh, maar Bert Paige, de arrangeur van Pastorale, is zo vreselijk goed. Als Ramses Shaffy over die verzengende zon zingt, schateren trompetten, als Liesbeth List begint klinkt opeens een clavecimbel. Een heel oneigenlijk instrument voor dit lied, maar zo geraffineerd. Ik heb er nog eentje: de gil in School van Supertramp. Dat begint met die Ennio Morricone-mondharmonica. Dan wordt er gezongen: 'I can see you in the morning when you go to school', en hoor je kinderen op het schoolplein. En dan - het is net of dat moment nog even extra wordt opgerekt - die gil. Wat een effect. Het verhaal van de muziek wordt zo goed verteld in School, bijna filmisch.


Ik moet nog beter ontdekken wat er allemaal gebeurt in dat nummer, maar verder denk ik ook aan de vrouwenstemmen in Rolling in the Deep van Adele, zo opzwepend, soulachtig. Maar dat is het fijne aan de Top 2000, het is net of je steeds betere oren krijgt deze week.


Nr 27, 31 december, tussen 21:00 en 22:00 uur


Die strings


Viva la Vida


Coldplay


Frits Spits, Radio 2-presentator, muziekkenner: 'Ooit bedacht ik, in een ver en grijs verleden, een woord voor een uniek en kenmerkend deeltje van een song. Het was eigenlijk nog veel erger: ik bedacht er een hele (nep) theorie om heen. Dat deeltje noemde ik de muzekuul (analoog aan molecuul natuurlijk). Ik heb er ooit een serie radioprogramma's aan gewijd. Voorbeelden van muzekulen zijn er te over: de feedbackgitaarriff in I Feel Fine van The Beatles bijvoorbeeld, dat later terugkomt in Don't Call Us, We'll Call You van Sugarloaf, de draaiorgelriedel in Light My Fire van The Doors, de groove in Smells Like Teen Spirit van Nirvana, de whoo whoo's in Sympathy For The Devil van The Rolling Stones (die nu terugkomen in Major Minus van Coldplay op het album Mylo Xyloto), de verstilling in Child in Time van Deep Purple, het opera-intermezzo in Bohemian Rhapsody, de klappen in In The Air Tonight van Phil Collins. Mijn mooiste muzekuul in de Top 100? Het string-intro in Viva la Vida van Coldplay. En dat diezelfde instrumentatie dan terugkomt op 2 minuut 49. Daar verlang je dan naar. Dat kenmerkt de song.'


Dat vindt, tot slot, schrijver Kluun ook - toen hij voor het eerst Viva la Vida hoorde, wist hij direct dat hij het beste nummer ooit van de Britse band hoorde. 'Die violen! Na dat begin hadden ze zelfs kunnen stoppen met het nummer: de melodie van de strijkinstrumenten pakt je en laat je niet meer los.' Volgens Kluun is het geen wonder dat het liedje in een tijdsbestek van drie jaar een plek in bovenste regionen van de Top 2000 bemachtigde. 'Het riedeltje blijft hangen, roept emoties op. Net als het deuntje van Seven Nation Army van The White Stripes. Ik zeg het je, de violen van Viva la Vida horen we straks galmen in voetbalstadions.'


Nr 9, Zaterdag 31 december, 23:00-24:00 uur


Dat piano-akkoord


Four Seasons in One Day


Crowded House


Leo Blokhuis, muziekkenner: 'Ik ben er niet zo van, van productionele grapjes en toeters en bellen. Hoe soberder hoe beter. Maar als ik iets zou moeten noemen is het de piano in Four Seasons in One Day van Crowded House. Dat is zo'n mooi klein liedje met bijna alleen een gitaar. Maar even na de intro, hij is al aan het zingen, valt er opeens een pianoakkoordje, precies goed, precies op het goede moment. Heel mooi.'


Nr 475, 30 december, tussen 07:00 en 08:00 uur


Dat zwijgmoment


While my guitar gently weeps


The Beatles


Douwe Draaisma, geheugenpsycholoog en medeschrijver van De muziek zegt alles; de Top 2000 onder professoren: 'Een bijzonder moment. In While My Guitar Gently Weeps van The Beatles gebeurt in het laatste couplet iets vreemds. De regel begint met Look at You All - en breekt dan plotseling af. Je verwacht nog iets omdat in de eerdere regels wel telkens een vervolg kwam, zoals in I look at the world and I notice it's turning, maar nu zwijgt de zang. Juist dat zwijgen zorgt voor een paar tellen van ontroering. Tenminste, dat is het effect op mij. In die stilte kan ieder het zijne projecteren.'


Nr 168, 31 december, tussen 08:00 en 09:00 uur


Die oehoehoe


Spanish Stroll


Mink DeVille


Radio 6-dj Jaap Boots kan bijna niet ophouden met praten over de kwaliteit van Spanish Stroll, een hit in 1977 van de Amerikaanse band Mink DeVille, die later solo doorging als Willy De Ville. Het is allereerst de achtergrondzang van trio The Immortals, verantwoordelijk voor het oehoehoe-koortje dat regelmatig in het nummer terugkeert, die voor Boots het unieke element in Spanish Stroll vormen. En dan vooral de combinatie van die oehoehoe met de break na het intro, vlak voor Mink DeVille begint te praatzingen en je meeneemt door de wijk Spanish Harlem: 'Hey Mr. Jim, I can see the shape you're in'.


Nou ja, er is eigenlijk nog wel meer dat Spanish Stroll volgens Boots tot een topnummer maakt. 'Het grappige is dat Spanish Stroll volgestouwd is met allerlei elementen terwijl het maar een simpel nummer is van drie akkoorden.'


Boots vertelt bewonderend dat producer Jack Nitzsche het rock 'n' roll nummer een Spaanse twist heeft gegeven door het vol te stoppen met allerlei non-conventionele instrumenten als steeldrums en castagnetten, 'beide heel on- rock 'n' roll'. En 'als klap op de vuurpijl' zit er aan het eind nog een break die met een pa-pa-pa-pa-pa-pam wordt aangekondigd, waarna de bassist Rubén Sigüenza in het Spaans rapt onder begeleiding van een vette gitaarriff. 'Eigenlijk is het een heel mooi genreoverschrijdend nummer dat als een muffin is volgestopt met allerlei muzikale verrassingen.'


Nr 979, kwam woensdag voorbij


Dat ma-ma-coo-sa


Wanne Be Starting Something


Michael Jackson


Presentator Corne Klijn is groot Michael Jackson-fan en noemt als uniek element de 'geweldige break' Mama-se, mama-sa, ma-ma-coo-sa in MJ's nummer Wanne Be Starting Something; als single uitgebracht in 1983 en tevens het openingsnummer van het album Thriller, 'het best verkochte album aller tijden'. 'Dat nummer is zo sterk, de hele wereld kent die plaat en iedereen kent ook die break: Mama-se, mama-sa, ma-ma-coo-sa. Zelf als je de zin omdraait, herken je het nog', zegt Klijn. Het is een nummer waarbij hij niet kan stilzitten. 'Als die break komt en ik ben ergens in het land aan het draaien, dan ga ik dansen. Nu ben ik geen danser, maar dit is een nummer waarin je jezelf compleet belachelijk kan maken. Die break is zo enorm opzwepend.' Overigens, Corne Klijn weet te vertellen dat het refrein Mama-se, mama-sa, ma-ma-coo-sa geleend is uit Soul Makossa, een nummer uit 1972 van de Kameroense muzikant Manu Dibango.


Nr 1323, kwam afgelopen dinsdag voorbij


Die verandering


Strawberry Fields Forever


The Beatles


Producer Eric van Tijn kan 'over meerdere songs zo'n enthousiast verhaal vertellen'. Bijvoorbeeld het nummer Strawberry Fields Forever van The Beatles uit 1967 dat om meerdere redenen heel bijzonder is. 'Dat is al een mooi nummer om de tekst en om hoe het gecomponeerd is', zegt Van Tijn. Maar hoe ze in de studio tot dit resultaat zijn gekomen, is voor hem bijzonder. 'Anders dan nu namen ze van één nummer heel veel complete versies op. Uiteindelijk moest er uit twee arrangementen gekozen worden die in toon en tempo verschilden.' Van Tijn vertelt dat John Lennon niet kon kiezen: hij wilde het liefst het begin van het ene nummer met de strijkers en het eind van het andere nummer met de blazers aan elkaar plakken. Maar eind jaren zestig was het technisch onmogelijk twee nummers van verschillende toon en tempo aan elkaar te plakken. Lennon liet de moeilijke keuze aan de producer George Martin. 'Een geniale producer en een van mijn helden.


'George Martin is toen het experiment aan gegaan en gaan klooien met de snelheid. Hij kreeg het voor elkaar de twee versies tot dezelfde toonsoort en tempo te smeden.


'Als je niet weet dat er een knip in het nummer zit, hoor je 'm ook niet. Precies na een minuut is er een soort van verandering. Ik vind die oplossing zo bijzonder dat als ik die knip hoor, ik bijna ontroerd raak. Wat ze hebben gedaan, werd in die tijd voor onmogelijk gehouden. Het was echt een soort revolutie in de studiowereld. Sindsdien is de opnamestudio ook een soort instrument geworden.'


Nr 271, nacht van 30 op 31 december, tussen 00:00 en 01:00 uur


Oudjaarsavond zendt de NTR op Ned 3 het Top 2000 In Concert uit. Vanaf 22.30 uur eerst de 'Top 2000 Telt Af' met daarin de toptien van de Top 2000 in clips. Rond middernacht start de Top 2000 in Concert, gepresenteerd door Xander de Buisonjé. Racoon, Caro Emerald, Anita Meijer, 3J's, Lee Towers en Frans Bauer zingen hun eigen Top 2000-hit en een lied van een persoonlijke favoriet uit de Top 2000-lijst.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden