Dat bitter gloeiende gevoel van schaamte diep in het kinderlichaam

Philipe Remarque..

Philipe Remarque

Het was stikheet, maar mijn zoon kwam het schoolgebouw uit met een vest aan. Hij weigerde het uit te doen. ‘En ik wil voor het basketballen naar huis om een ander T-shirt aan te trekken.’

Na enig aandringen kwam het verhaal eruit: een klasgenoot had hem gezegd dat hij een meiden-shirt droeg. Dat had hij althans verstaan. Het kon op een misverstand berusten, want zijn Engels is nog een werk in uitvoering.

Maar het kwaad was geschied: hij schaamde zich.

Als ouder voer je dan een reeks argumenten aan:

– dat het juist een heel cool shirt is.

– dat die jongen misschien iets heel anders bedoelde.

– dat die jongen, als hij het had gezegd, zijn bek moest houden.

– dat je je nooit moet schamen.

– dat iedereen er weer anders uitziet.

Nog terwijl ik zo op het slachtoffer inpraatte, besefte ik de leugenachtigheid van mijn gepreek. Dit soort dingen zeiden mijn ouders vroeger ook. Maar het veranderde nooit iets aan dat bitter gloeiende gevoel van schaamte, dat zich ergens diep in het kinderlichaam bevindt, zo ver weggestopt dat niemand het kan vinden. Deze ellende moet ieder mens in zijn eentje doormaken.

En dat kan wel even duren. Op het gymnasium behoorde ik tot de alternatievelingen, door een hockeyjongen uit mijn klas spottend de Che’s genoemd. Afwijkingen van hun maatschappijkritische normen hield ik angstvallig geheim. Tot de ongelukkige dag dat ik in het witte tenue van de bezittende klasse op de tennisbaan stond en de twee leiders van de groep shagjes rollend langsfietsten. Ik kreeg een hartverlamming en deed net alsof ik hen niet zag.

‘Hé Philippe’, riepen ze.

Ik kromp ineen, maar onder het gravel verstoppen kon ik me niet.

Pas als je groter wordt, leer je lak te hebben aan de mening van anderen. Nergens voel ik mij zo op mijn gemak als bij Willem, een vriend met tanden als een joods kerkhof, een kalende kop en te krappe truien met een wanstaltig motiefje. Het kan hem niets schelen. Aan zijn weldadige onverstoorbaarheid neem ik een voorbeeld. Dus schaam ik mij allang niet meer voor mijn vrouw, ook als ze namen en gezichten vergeet van mensen met wie we op vakantie zijn geweest.

Maar met één ding bleef ik in mijn maag zitten: de keuze van mijn huizen. Zou die wel flitsend genoeg overkomen? In Moskou woonde ik bijvoorbeeld in een verre, lelijke buitenwijk. Maar tijdens het conflict over het Russische parlementsgebouw schepte ik tegen een radio-producer op dat ik ‘om de hoek bij het Witte Huis’ woonde. Dat klopte wel, maar het was drie kilometer verderop.

Toen de beschieting plotseling was begonnen en ik live in de uitzending was, zei de presentator: ‘Jij woont vlak bij het Witte Huis, Philippe. Wat zie je uit je raam?’

Nu kon ik niet meer terug, vond ik. Gelukkig had ik CNN aanstaan. Op de beelden waren tanks te zien en de eerste rookwolken uit het Witte Huis. ‘Ik zie rookwolken uit het Witte Huis komen en tanks die schieten’, zei ik, en bad dat CNN niet zou overschakelen op opgewekte Vivaldi-muziek en de reclame ‘These fine hotels offer CNN.’ ‘Tsjee, dat zien wij hier op CNN ook’, antwoordde de presentator opgewonden.

Een paar jaar later wrong ik mij nog steeds in bochten als ik mensen moest verklaren waarom ik als correspondent niet in het hippe Oost-Berlijn was gaan wonen, maar bij de aloude Kurfürstendamm. Terug in Nederland ging het al beter. ‘Ik woon in Den Haag. Fijne stad hoor’, zei ik dapper tegen de Amsterdammers, een slag dat niet gelooft in menselijk leven voorbij de Ceintuurbaan.

Nu pas ben ik de schaamte echt voorbij. Tien jaar geleden was ik nog geschokt toen ik ontdekte dat onze Amerika-correspondent in Bethesda, Maryland woonde, weliswaar een buitenwijk van Washington, maar niet eens binnen de DC-grens. Wat suf!, dacht ik in mijn jeugdige vuur. Nu woon ik er zelf. Iedereen mag het weten, én suf vinden.

Nog 35 jaar, jongen, en je kunt je vest uitdoen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden