Darwin, God en De Ontwerper

In enkele staten groeit de kritiek op de evolutieleer. President Bush pleit voor meer aandacht voor Intelligent Design. Critici vrezen aantasting van de scheiding tussen kerk en staat....

Van onze medewerker Diederik van Hoogstraten

Soms lijkt George W. Bush niet te beseffen dat de woorden van een Amerikaanse president per definitie impact hebben. ‘Ik vind dat beide scholen goed onderwezen moeten worden’, zei Bush onlangs op betrekkelijk nonchalante toon. ‘Je vraagt me of mensen moeten worden blootgesteld aan verschillende ideeën, en het antwoord is ja.’

De termen scheppingsleer, evolutie en Intelligent Design nam de president niet in de mond tijdens een gesprek met Texaanse journalisten. Maar de hem gestelde vraag was: verdient Intelligent Design een volwaardige plek naast de evolutieleer in het openbaar onderwijs?

De terloopse opmerkingen gaven het nationale debat over Intelligent Design (ID) een impuls. ‘Bush steunt ID in openbaar onderwijs’, kopten kranten. Het Intelligent Design Network, een groep die de theorie wil verspreiden, toonde blijdschap over de presidentiële ‘steunbetuiging’. Wetenschappers en columnisten herhaalden dat de wetenschappelijke fundamenten van het onderwijs in gevaar kunnen komen.

Dat liet John Marburger de ondankbare taak om Bush’ woorden te voorzien van interpretatie en relativering. Nee nee, zei de wetenschapsadviseur van het Witte Huis, Bush wil niet dat een theorie over ‘intelligent ontwerp’ de leer van Darwin vervangt. ‘Evolutie is de hoeksteen van de moderne biologie. Intelligent Design is geen wetenschappelijk concept’, zei Marburger. ID heeft wel een plek in de ‘sociale context’ van het onderwijs, voegde hij toe.

De diep-gelovige Bush heeft zich als president grotendeels afzijdig gehouden van de politieke vraag hoe de oorsprong van de wereld en de mens op school aan bod moet komen. De invulling van het openbaar onderwijs is aan de afzonderlijke staten, niet aan de regering of het Congres.

De inhoud van het lesmateriaal en de kwaliteit van scholen volgt uit het beleid van staatsonderwijsraden. En toevallig kreeg de Intelligent Design een steuntje in de rug in Kansas, kort na de openbaarmaking van Bush’ gedachten. Al jaren is de staat een proeftuin voor ID en een frontlinie in de strijd tussen supporters en opponenten van de theorie die stelt dat de wereld te complex is om door toeval en natuurlijk selectie ontstaan te zijn. Er móet wel een slimme ontwerper achter zitten.

Deze week stemde de conservatieve raad voor nieuwe teststandaarden. Leerlingen op lagere en middelbare scholen zullen vanaf volgend jaar meer kritiek op de evolutieleer horen tijdens de biologielessen, want de nieuwe standaarden gelden voor alle scholen in Kansas. Onderwijzers worden gedwongen om de denkrichting van de raadsleden te volgen; als ze de sceptische lijn tegenover Darwin niet volgen, lopen hun leerlingen een grotere kans te zakken voor hun examens.

Het moment waarop de federale overheid kan ingrijpen in zo’n zaak van de staten is als een proces bij het Hooggerechtshof terecht komt. In 1987 gebeurde dat in een soortgelijke zaak. Het Hof besliste dat de ‘Creationisme-wet’ in Louisiana in strijd was met de Grondwet. De zuidelijke staat besloot toen dat openbare scholen de scheppingsleer als voorwaardige theorie naast de evolutie moesten onderwijzen.

Hoge rechter William Brennan haalde de Grondwet aan. Die verbiedt expliciet overheidssteun voor een bepaalde religie, en het was duidelijk dat de wetgevers in Louisiana een ‘religieuze doctrine’ steunden: die van het Oude Testament.

Het was niet voor het eerst dat gelovige politici, in pogingen om kritiek op Darwin te institutionaliseren, juridisch aan het kortste eind trokken. Rechters corrigeren al decennia beleidsmakers die de scheppingsleer op school propageren. Daarom is het creationisme – dat Bush in 1999 als gouverneur van Texas volmondig steunde als lesmateriaal – uit de politieke mode.

Aanhangers van Intelligent Design spreken niet van de schepping of God. Ze zeggen dat Intelligent Design wetenschappelijk en emipirisch van aard is en helemaal niet per se een goddelijke rol in de ontstaangeschiedenis van de aarde wil bewijzen.

In ingezonden artikelen herhalen ID-ers keer op keer dat ze enkel gezond debat willen stimuleren, net als de Nederlandse CDA-minister Maria van der Hoeven van Onderwijs het afgelopen voorjaar suggereerde.

Critici willen daar niet aan. Elke poging om Intelligent Design op openbare scholen via de achterdeur naar binnen te krijgen, vermomd als ‘vragen bij de evolutie’ of ‘open discussie’, is een politieke daad die de scheiding tussen kerk en staat ondermijnt, zeggen zij.

‘Als het alleen om verschillende denkscholen ging (zeg, kapitalisme versus marxisme) dan zouden wij zeggen: natuurlijk, toe maar’, schreef de Los Angeles Times in reactie op Bush’ opmerkingen. ‘Intelligent Design en de evolutietheorie zijn echter onverzoenbaar; ze zitten in sferen die even ver van elkaar staan als astronomie en de polka.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden