Dario Fo zingt het volkslied dat hij om te kotsen vindt

Wie had ooit gedacht dat Dario Fo, de rebelse toneelschrijver en regisseur, zich nog eens als hoeder van de Italiaanse eenheidsstaat zou opwerpen?...

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

MILAAN

Je hele leven vechten voor de revolutie, en uiteindelijk toch de verfoeide nationale vlag huldigen en het vermaledijde volkslied zingen. Dario Fo, de grote maestro van het Italiaanse toneel en een levende legende als gezagsondermijner, schaamt zich haast voor zichzelf. Maar hij moest wel, in naam van zijn afkeer van een groter kwaad: de door Umberto Bossi en zijn Liga Noord gepropageerde afscheiding van Noord-Italië.

Afgelopen zaterdag demonstreerden in Milaan bijna een miljoen voornamelijk linkse mensen tegen de stichting van de Bossi-staat Padania. Velen wapperden niet met de vertrouwde rode vlag, maar wat onwennig met de groen-wit-rode nationale driekleur. De vlag dus die Bossi, zoals hij op een Padania-meeting in Venetie heeft geroepen, door de wc wil spoelen.

De 71-jarige Fo en zijn vrouw Franca Rame konden in Milaan niet ontbreken. Maar in hun act onthulden Italiës grootste toneelrebellen dat vlag en volkslied hun de neus uitkomen. Dat heeft tot een aardige discussie geleid.

De hoogbejaarde Pietro Ingrao, een vroegere communistenleider, vindt het normaal dat links de nationale symbolen ontdekt als de eenheid van het land wordt bedreigd. Indro Montanelli, de 87-jarige nestor van de Italiaanse journalistiek, heeft zijn afschuw van Fo omgezet in bewondering. En de 80-jarige Brit Eric Hobsbawm, een marxistisch historicus, vindt patriottisme in Europa een linkse deugd, die alleen in Italië is overgelaten aan rechts.

En Dario Fo, wat vindt die er zelf van? In Milaan legt hij de laatste hand aan een nieuw toneelstuk. Op het toneel hangt een middeleeuwse vlag, met daarop een ezel die een leeuw berijdt. De ezel stelt het gewone volk voor, de leeuw de gevestigde macht. Een revolutionaire vlag dus.

Fo: 'Bij ons is de vlag vaak gebruikt als dekking van onwaardige ladingen. De vlag van het huis Savoia bijvoorbeeld. De Italiaanse vlag was oorspronkelijk de uitdrukking van republikeinse gezindheid. De Savoia's hebben op het middenveld hun wapen aangebracht en er de nationale vlag van gemaakt. De vlag is dus misbruikt.'

- Daarna heeft Italië een vlag gehad met het symbool van het fascisme erop, en toen opnieuw de vlag van de eenheid van Italie, nu zonder enig symbool. Maar voor links stelde die vlag als teken van nationale eenheid niets voor. Waarom niet?

'Voor alle bewegingen van anarchisten, communisten, socialisten, noem maar op, is de Italianse vlag altijd de vlag geweest van de macht, de vlag van de Italiaanse staat, en niet die van de eenheid van Italie. Maar op dit moment, nu Bossi de afscheiding wil van het Noorden, heeft iedereen zich toch verenigd rond de vlag.'

- Maar niet van harte.

'Voor veel mensen van links betekent dit een breuk. Het doet bijna pijn. Ik heb dat in mijn toespraak ook gezegd: hier zijn we dan, gedwongen om met de driekleur te zwaaien, wij van links. En dat doen we om de eenheid van Italië te redden. Dat kost ons veel moeite.'

- Is dit de eerste keer dat de nationale vlag voor u een positieve waarde heeft?

'Het is alleen maar een instrument. Op dit moment verenigen we ons rond de vlag om de afscheiding te voorkomen. Die zou een ramp zijn, ook voor de strijd van de arbeiders. Want Italië zou uiteenvallen in een rijk deel en een arm deel dat steeds armer zou worden.'

- Bossi, wat vindt u dat voor een man?

'Een schaamteloos sujet. Maar hij buit de onvrede uit tegen de gevestigde macht, tegen de staat.'

- Maar is afscheiding alleen maar een door Bossi opgeroepen spookbeeld, of is ze ook echt mogelijk?

'Onmogelijk. Historisch onmogelijk. Maar als de regering niet besluit autonomie te geven aan de regio's, dat wil zeggen de diverse Italiaanse staten, dan wordt het wel gevaarlijk. De autonomiestructuren van de Middeleeuwen moeten worden hersteld. Niets aan te doen.'

- De Middeleeuwen?

'In de Middeleeuwen waren we een grootmacht van verdeelde staten. We waren zo machtig dat alle Europese eenheidsstaten hebben geprobeerd zich meester te maken van Italië met zijn producenten, wetenschapsmensen, ontdekkingsreizigers, bankiers. De geschiedenis van Italië met zijn steden, zijn vorstendommen, zijn verdeeldheid, zijn geforceerde eenwording, is dus heel anders dan die van de andere Europese volken.'

- U en uw vrouw hebben in Milaan tegen Bossi het pathetische Italiaanse volkslied gezongen.

'Ja, hoe is het mogelijk! Twee atheïstische marxisten met anarchistische sympathieën die gedwongen worden om geestdriftig en ontroerd te raken bij een tekst die zegt dat God de overwinning ketent en haar als slavin overhandigt aan Rome! Hallo'

- Kan het Va' pensiero van Verdi in plaats van de hymne van Padania niet het nieuwe volkslied van Italië worden?

'Dat is een triest, retorisch, leeg lied uit een opera. Als je de volksliederen onder de loep neemt, dan zijn ze allemaal verschrikkelijk. Vanaf God save the King tot Allons enfants de la patrie. En wij hebben een volkslied dat werkelijk om te kotsen is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden