'Darfur is in het Westen een hype, maar Afrika blijft stil'

De druk vanuit het Westen op de Afrikaanse Unie kan de onderhandelingen met Sudan versnellen, maar volgens AU-kenner Van Walraven zou dit de zaak ook kunnen schaden....

De Afrikaanse Unie speelt een sleutelrol in de crisis rond Darfur in Sudan. De unie bemiddelt bij de onderhandelingen tussen de Sudanese regering en de twee rebellenbewegingen en heeft tachtig waarnemers en driehonderd militairen om hen te beschermen gestuurd.

De Europese Unie is bereid een veel grotere AU-vredesmacht te financieren. Zo is Darfur een toetssteen voor de pas hernieuwde unie. Kan zij de crisis aan?

Het bij elkaar krijgen van de drieduizend militairen waar nu bij de Verenigde Naties sprake van is zal de AU wel lukken, denkt de politicoloog Klaas van Walraven, onderzoeker van het Afrika Studie Centrum in Leiden. Maar belangrijker vindt hij de vraag of de Afrikaanse bemiddelaars in staat zullen zijn de strijdende partijen te beïnvloeden. De onderhandelingen in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja verlopen stroef.

'De rebellen lijken te denken dat ze de tijd hebben', zegt hij, en liggen daarom steeds dwars; de regering is star. 'Een kwaadaardig regime dat vanaf 1989 al bevolkingsgroepen vermorzelt.'

Van Walraven denkt niet alleen aan de noordwestelijke provincie Darfur, maar ook aan het zuiden, waar al sinds 1980 een burgeroorlog woedt, en de repressie door het leger in de Nuba Bergen.

De dreiging van sancties door de Europese Unie en eerder de Verenigde Staten wekken in Khartoem slechts hoongelach. Als de Oost-Aziatische landen mee zouden doen aan een olieboycot, wordt dat misschien anders, denkt Van Walraven, want zij zijn de grootste afnemers van de Sudanese olie. De AU kan zelf trouwens ook sancties treffen .

Van Walraven betwijfelt of dat zal gebeuren. 'De AU kan Sudan verwijderen of schorsen, maar die kans is klein. Ik vraag me af hoeveel lidstaten doortrokken zijn van het drama in Darfur. In het Westen is het een hype geworden , zeker nu het begrip genocide uit de kast is gehaald, maar in Afrika blijft het relatief stil.'

De druk vanuit het Westen kan de onderhandelingen in Abuja wellicht versnellen, maar het zou de regering in Khartoem ook in de kaart kunnen spelen. In het Westen wordt vaak onderschat hoeveel wrevel er tegen westerse inmenging bestaat in Afrika, vindt Van Walraven. Hij denkt aan de kwestie-Zimbabwe, waarin 'veel Afrikanen, zelfs intellectuelen' zich achter president Mugabe schaarden. De oorlog in Irak heeft de Amerikanen in Afrika ook niet populairder gemaakt.

Druk van de Afrikaanse landen die er toe doen - zoals Zuid-Afrika, Nigeria en Egypte - maakt meer kans de islamistische Sudanese regering te laten inbinden, verwacht Van Walraven. Want uiteindelijk roept het bewind gewapende opstanden over zich af omdat 'misdeelde bevolkingsgroepen niet op een vreedzame wijze krijgen wat ze willen'.

Het is daarom verstandig van de EU om de AU een belangrijke rol te gunnen. Al ziet Van Walraven ook een gevaar: als het de AU niet lukt vrede te brengen is het prille krediet meteen weer verspeeld. 'Ik sprak laatst een Duitse diplomaat die zei: ''Als dit niet, lukt gaan we de subsidies heroverwegen''.'

Dat zou hij niet verstandig vinden, want de AU doet haar best aan belang te winnen. Van Walraven schreef zijn proefschrift over de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE), de krachteloze voorganger van de AU, en volgt de omvorming naar het voorbeeld van de Europese Unie op de voet. De AU probeert af te komen van de bijnaam 'vakbond van tirannen' . Sleutelwoorden in de statuten zijn nu: democratie, mensenrechten, de rechtsstaat, goed bestuur.

Van Walraven meent dat een zekere scepsis op zijn plaats is. 'Afrikaanse leiders zijn er heel goed in de mode-woorden in het Westen te onderkennen, over te nemen, te ontdoen van de inhoud en dan als mantel te gebruiken.'

Een AU-macht voor Darfur kan een robuust mandaat krijgen, inclusief 'conflictbeslechting', zegt Van Walraven. Een achterliggend mandaat van de VN zou nog beter zijn. Voor de financiering, de uitrusting en de logistiek kan de AU niet zonder steun van buitenaf. De medewerking van Khartoem en de rebellen is ook wezenlijk. Want als die zich niets van een vredesmacht aantrekken kan de toets voor de AU gemakkelijk in een nachtmerrie ontaarden: 'een vredesmacht die machteloos toeziet bij oorlogen en schendingen van de mensenrechten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden