Danswoede

De Vlaamse Ann Van den Broek staat bekend om haar heftige choreografieën. Zelf vindt ze die vooral eerlijk, niet  somber. Haar nieuwste stuk, het 'zwarte', begint vandaag in Nederland zijn tournee.

Ann Van den Broek:'Het gaat mij ook om het mooie van zwart. De donkerte van de nacht, die rust geeft.'Beeld Jiri Büller

'Toen ik aan The Black Piece begon, zeiden sommigen: 'Mijn god, nog zwarter dan voorheen?!' Nee, juist niet! Natuurlijk, een zwart gat is een zwart gat. Negatief, destructief, angstwekkend. Hier gaat het ook over het mooie van zwart. De donkerte van de nacht, die rust geeft. Iedereen slaapt, er komt geen informatie meer binnen, eindelijk ruimte voor gedachten. Zwart is ook heel intiem en vol fantasie; er komt inspiratie uit voort. In mythologieën was de kleur zwart dikwijls een positieve kleur. Zwarte wolken brengen regen, regen brengt vruchtbare aarde.'

De Vlaamse choreograaf Ann Van den Broek (43) kan zich de reacties op de titel van haar nieuwe stuk, vanavond in Nederland in première, voorstellen. Ze staat nu eenmaal bekend als iemand die 'heftige' stukken maakt, met in de hoofdrol 'de getroebleerde mens'. Ofwel: zijzelf, want altijd zijn haar eigen emoties drijfveer voor een stuk. In Van den Broeks oeuvre gaat het bijvoorbeeld over gevoelens van stress en chaos die het leven in onze prestatiemaatschappij met zich meebrengt.

In E19 Direction San José raasden dansers, als gedreven door vele impulsen tegelijk, kriskras over het podium. Of, zoals de wulps draaiende maar ook extatisch schokkende lichamen in Co(te)lette toonden, over het taboe op vrouwelijke lustverlangens.

In I solo ment (en later We solo ment) probeerde ze de eenzaamheid en het verdriet te vangen die ze voelde over haar toen net overleden broer, haar held, die zich steeds meer van iedereen had afgezonderd, ook van haar. In dit intieme duet voor man en vrouw blijft er altijd afstand, danst zij om hem heen of hooguit korte tijd met hem mee.

Een lief karakter met een donkere kant

Bij haar dus geen dansjes van plezier. Niet dat ze nou zo'n somber persoon is, maar 'verhullende poëzie, keurig glimlachen, diplomatiek zijn, daar kan ik niet tegen, zo ben ik niet opgevoed'. 'Het is ongeloofwaardig. Zelfs een lief karakter heeft een donkere kant.' Van den Broeks 'donkere' kant heeft vooral met grenzeloosheid te maken. 'Ik ga graag tot het uiterste. Ik ben confronterend, wil contact hebben.

Obsessioneel ook, veeleisend. Wil altijd meer, verder, beter. Alles geven, dat deed ik als danseres al. Tweehonderd procent, niet zeventig. Deze gedrevenheid, deze behoefte aan groei, levert veel op, maar is ook heel onrustig. In mij zit een hunkering die blijft duren, nooit weggaat.'

Voor wie inmiddels denkt dat de Vlaamse op het podium emotioneel een ongeleid projectiel is: niets is minder waar. Ze beteugelt de emoties in een stuk, altijd, door de dans in een strakke vorm te gieten met veel repetitieve bewegingen. Dit mathematische is 'iets maniakaals' in haarzelf, maar ook een erfenis van haar artistieke 'moeder', de minimalistische choreograaf Krisztina de Châtel, bij wie ze als 21-jarige ('de jongste in de groep') kwam dansen. Van den Broek neemt vaak herkenbare handelingen of gebaren als vertrekpunt en abstraheert die vervolgens door ze te verknippen, om te draaien, steeds te herhalen et cetera. Als de drie vrouwen in het bekroonde en verfilmde Co(te)lette hun billen wulps heen en weer draaien als kwispelende honden, is dat het enige wat op dat moment gebeurt, langdurig. Het beeld krijgt iets vervreemdends, terwijl tegelijk de essentie, seksueel verlangen, direct overkomt. 'Extase, agressie, verdriet, ik wil alles laten voelen en zien, maar elke emotie moet gelimiteerd worden in een vorm. Anders is het emotionele masturbatie van de performer, geen kunst.'

Beeld Jiri Büller


Na een danscarrière van tien jaar, hoofdzakelijk in Nederland en Wallonië, werkt Van den Broek nu bijna vijftien jaar met haar eigen gezelschap WArd/waRD. The Black Piece ziet ze als het eindpunt van een overgangsfase, in tweeluik met het hiervoor gemaakte The Red Piece. 'Ik had het gevoel tegen een muur aan te lopen. Jaren heb ik nodig gehad om al die losse emoties te onderzoeken. Hoe die zich in het lichaam vestigen, welke ritmiek ze meebrengen.' Wat ook meespeelde, was een gevoel van verlies. Dansers met wie Van den Broek jaren had gewerkt, vlogen uit om zelf te choreograferen. 'Ik hecht me sterk aan mensen, loslaten vind ik niet makkelijk. Bovendien moest ik mijn ziel en zaligheid opeens delen met jongere mensen met een andere levenservaring. Het idee vond ik gekmakend. De harde conclusie: hoeveel je ook investeert, uiteindelijk word je telkens weer op jezelf teruggeworpen. The Red Piece ging over passie, gevaar, doorgaan, in The Black Piece is alles afgebroken, wat ruimte maakt voor iets nieuws. Er ontstaat een tabula rasa.'

The Back Piece verschilt behoorlijk van Van den Broeks eerdere stukken. Het opvallendste is inderdaad het zwart. Waar haar sterke toneelbeelden altijd glashelder, pats-boem, van het podium spatten - veelal in één kleurstelling, van vleselijk roze en giftig groen tot ijsblauw en bloedrood, vaak met hippe Vlaamse mode en hoge hakken - is het plaatje nu veel diffuser, komt de dans in flarden tot je. De voorstelling speelt zich af in het donker, we zien alleen wat de cameraman filmt en de choreograaf met haar zaklantaarn belicht. 'Emoties zijn er nog steeds, maar nu breek ik erbij in: ik combineer ze meer met elkaar of met elementen van buiten, zoals zo'n cameraman. Het mag allemaal wat ongrijpbaarder zijn.'

Behoefte

Ook in The Red Piece was ze nadrukkelijk tussen de dansers aanwezig in de rol van choreograaf. Daar bevrijdde zij hen van Japanse bondagetouwen en gaf het ritme aan door zittend met haar hakken op de grond te tikken, als een aan haar stoel gekluisterde flamencodanseres. 'Ik wilde het creëren een plek geven op het toneel. Inclusief het obsessieve en de twijfel die daar bijhoren. Ook had ik de behoefte tussen al die nieuwe mensen in mijn groep te staan en wilde mijn hersens weer trainen in het performen.'

Kondigt dit een comeback als danseres aan? 'Er ligt een plan voor een estafette van solo's, autobiografische verhalen van dansers, en die begin ik. Maar belangrijk is dat ik voortaan meer ga handelen vanuit mijn behoefte - waar heb ik zin in? - en minder uit loyaliteit. Niet weer iets maken voor zes man omdat ik iedereen aan het werk wil houden bijvoorbeeld.'

The Black Piece, 19/9 in Korzo Theater, Den Haag. Tournee. wardward.be

Le rouge et le noir

The Black Piece, de titel van de nieuwe choreografie van Ann Van den Broek, klinkt als een modernistisch
schilderij. Net als haar vorige stuk, The Red Piece (2013). ‘Mijn stukken hebben meestal een duidelijke kleurstelling
in decors en kostuums. Voor dit tweeluik heb ik die kleur maar eens tot titel verheven. Angst, eenzaamheid, lust – alles wat ik in de loop van de jaren heb onderzocht in dans, komt samen in dat rood en dat zwart.’ En het eindigt goed, met een filmpje van haar zoontje, dat een wiegeliedje zingt. ‘Hij staat voor hoop, voor een nieuw begin.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden