Dansorkest

Muziek gaat over ademen en bewegen, vindt hij. Als Martin Fröst straks in het Concertgebouw staat, danst de Zweed dus terwijl hij zijn klarinet bespeelt.

Naar Martin Fröst luisteren is een genot. Hoor hoe 's werelds beste klarinettist op zijn kamermuziekfestival Vinterfest de tonen als wierook laat kringelen door het kerkje van Älvdalen in Midden-Zweden.


Ook naar Martin Fröst kijken is een genot. Zie hoe hij elk stuk aflevert met een subtiele choreografie van schuifelen en buigen, zwenken en zwaaien.


Naar een toelichting op zijn lichaamstaal is het bij de rossige Zweed vergeefs informeren. 'Hoe ik beweeg? Eerlijk gezegd heb ik geen flauw idee. Je kunt net zo goed aan Meryl Streep vragen wat de vorm van haar neus zegt over haar acteren.'


Toch heeft niemand zijn onbewuste manoeuvres zo slim tot kunst verheven als Martin Fröst (43). Hij deed het in Peacock Tales, een gechoreografeerd klarinetconcert dat hij volgende week meebrengt naar zijn debuut bij het Koninklijk Concertgebouworkest. Dat werpt in zijn avontuurlijke AAA-serie een blik op het menselijk lichaam. Choreograaf Hans van Manen komt erover praten. Op liederen van Olivier Messiaen wordt gedanst. Maar de spectaculairste bijdrage levert Fröst, die zal dansen en klarinetspelen tegelijk.


Op YouTube trok Peacock Tales al ruim 122 duizend kijkers. Het begint met een eenzame toon in het duister. Langzaam licht de klarinettist op. Hij salueert en trekkebeent, stapt rond en stort neer. Zoals een operazanger geen krimp geeft wanneer hij in een onmogelijke pose zijn aria aflevert, zo speelt Fröst tijdens zijn pirouettes en pasjes gewoon door.


Een klassieke choreograaf en een streetdancer hebben zijn onbewuste bewegingen geobserveerd en in een vloeiende choreografie gegoten. Landgenoot Anders Hillborg schreef de noten. Sinds de première probeert Fröst het stuk te slijten aan de orkesten die hem wereldwijd uitnodigen om de hits van zijn vak te spelen: de klarinetconcerten van Mozart, Nielsen en Copland.


Experiment, vindt de Zweed, is hard nodig in een sector waar de verstarring op de loer ligt.


'Neem alleen de musici zelf al. Die bewegen vaak zo schutterig, alsof ze geen contact maken met de noten die ze spelen. Terwijl muziek gaat over ademen, communiceren, bewegen.'


Zijn eigen bewegingsdrang voert hij terug op het ouderlijk huis. Tijdens lange zomeravonden zag Martin Fröst het gebeuren: de platenspeler ging aan, op het terras van de vakantiewoning werd gedanst. 'Mijn vader stuiterde rond als een Duracellkonijn, mijn moeder sloop over de tegels als een kat. Een merkwaardig stel, maar de uitkomst was bevrijdend.'


Toen hun zoon 19 was, zwaaiden zijn ouders hem uit naar Hannover. Fröst studeerde er bij Hans Deinzer, de klarinetpaus aan wie naoorlogse avant-gardisten als Karlheinz Stockhausen en Pierre Boulez vernieuwende stukken hebben opgedragen.


Deinzer kreeg er een stille, maar ambitieuze leerling bij. Toen Fröst na een verkeersongeluk op zijn les verscheen met de rechterarm in het gips, speelde hij een zelfgemaakt arrangement van Flight of the Bumblebee. Razend virtuoos, voor een linkshandige klarinettist en piano. 'Iedereen was enthousiast, maar Deinzer stuurde me naar huis. Ga jij eerst maar eens rustig herstellen, luidde zijn wijze advies.'


Later bezorgde Deinzer zijn verlegen student de hoofdrol in een opera. 'Hij vond dat ik nodig wat aan mijn podiumpresentatie moest doen.' In Der Rattenfänger von Hameln stond Fröst avond aan avond op de planken. 'De voorstelling duurde drie uur en ik speelde alles uit het hoofd. Met mijn klarinet aan de mond danste ik mee met het ballet. Daar is een fascinatie geboren.' Het kennersblad Opernwelt berichtte dat de 21-jarige Zweed zijn missie 'vlekkeloos muzikaal' en 'ontroerend poëtisch' volbracht.


Sindsdien heeft Fröst zijn klarinetspel gestaag naar een hoger plan getild. Hij blinkt uit in de circulaire ademhalingstechniek, waarmee hij op zijn blaasinstrument een continue toon speelt. Fröst blaast eindeloos lange lijnen. Bij de samengestelde tonen die ontstaan door overblazen - multiphonics - zal hij niet rusten voordat hij een extra kleurtje of een vibrato heeft aangebracht. Door een combinatie van blazen en neuriën musiceert hij zelfs tweestemmig, waardoor hij voor een overrompelende toegift kan putten uit de klavierinventies van Bach.


In de zoektocht naar nieuwe expressiemiddelen heeft Fröst onlangs een nieuwe stap gezet. Dollhouse heet het project dat in Stockholm in première is gegaan. In dat poppenhuis klinkt muziek van Frösts broer Göran. Martin zelf speelt de marionet die zich wil losrukken van zijn touwtjes.


'Onze uitdaging was: kunnen we een voorstelling maken waarin ik niet alleen klarinet speel en beweeg, maar waarin het orkest bovendien op mijn bewegingen reageert. Dan ben ik dus ook nog dirigent.'


Roffelend voetenwerk


Klarinettist Martin Fröst gaat in de klassieke muziek het verst in de combinatie van musiceren en dansen. Er zijn meer artiesten die, al dan niet serieus, het danspad kiezen. Zo gleed Maxim Vengerov, de Russische vioolvirtuoos, over het podium met een langbenige Braziliaanse. Emio Greco PC plooide een choreografie rond het immer bewegende violistenlijf van Janine Jansen. En dirigent Ed Spanjaard verraste het Concertgebouwpubliek in 2005 toen hij tijdens een uitvoering van Manuel de Falla's opera La vida breve op de bok spontaan losbarstte in het roffelende voetenwerk van een flamenco.


Werken van Penderecki, Lutoslawski, Glanert, Hillborg en Bartók. Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Xian Zhang, m.m.v. Martin Fröst (klarinet). Amsterdam, Concertgebouw, 23/1 en 24/1, aaaserie.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden