Danshistorie zonder magie

Als de legendarische godmother van de Amerikaanse moderne dans nog zou hebben geleefd, zou de danseres die zaterdagavond tijdens het Nederlandse optreden van de Martha Graham Dance Company even een schuiver maakte op het toneel, vast voor straf verbannen zijn naar het naaiatelier....

Nu toert de Martha Graham Dance Company in haar naam over de wereld om deze nalatenschap levend te houden. Bijna was het gezelschap ten onder gegaan aan het gesteggel over de rechten ervan, maar sinds een jaar is de dansgroep weer op orde. Net op tijd om het tachtigjarig bestaan luister bij te zetten met een Europese tournee.

Het openingsstuk, waarin één van de tien danseressen over haar zwarte jurk struikelde, is direct het meest krachtige van de avond. Sketches from ‘Chronicle’ (drie delen uit het oorspronkelijk veertig minuten durend anti-oorlogspamflet uit 1936) toont in ieder facet Grahams vernieuwende vrouwbeeld: de danseres eist haar plek op met krachtige, zelfbewuste en zwaar beladen bewegingen. Blootsvoets houdt ze contact met de grond, haar armen reiken nadrukkelijk ver.

De openingssolo is een schoolvoorbeeld van de Graham-techniek: terwijl Elizabeth Auclair met haar cirkelrok heen en weer zwiept over de drietrapssokkel laat ze zien dat de door de ademhaling gestuurde spanning-en-ontspanning van de spieren niet zo maar een valbeweging in werking zet maar ieder lokaal opgebouwde spierspanning zorgvuldig loslaat. Haar rondpompende armen dirigeren haar woede en verzet verschillende kanten uit. De zwarte jurk met vlammend rode binnenvoering komt kolkend tot leven als prelude op het bloedvergieten dat met iedere oorlog gepaard gaat. Auclair is zo intens aanwezig dat je geen moment het idee hebt naar een zeventig jaar oude solo te kijken.

Ook in het midden- en slotdeel beantwoorden de tien vrouwen – met knotje: echte Graham-iconen – het dreigende tromgeroffel met krachtige cirkelpatronen, stapvoets uitgevoerd in achtjes of s-bochten, de armen zijwaarts gestrekt tot hiërogliefen. Hun strakke, hoekige bewegingen beteugelen de heftigheid van de emoties: inhoud en vorm zijn fraai in balans.

Dat geldt niet voor Embattled Garden (1958), een matig werk uit Grahams psychoanalytische periode (in navolging van Freud en Jung). Een grotesk kwartet, in een abstract kubistisch bos, krijgt melodramatisch trekken door de overdreven expressieve gebaren van een verdwaasde Adam, een naïeve Eva, een duivelse Lilith en een springerige Vreemdeling. Met name de kikkersprongen van de mannen ogen lachwekkend gedateerd.

Gelukkig sluit het programma af met Acts of Light (1981). Dat opent weliswaar nog met een overdreven plastisch en hitsig duet (waarbij lappen stof strak om de geslachtsdelen zijn gespannen), maar via fraaie Graham-solo’s gaat het over in een zonovergoten groepsritueel.

Toch bleef de echte magie van de vroegere Martha Graham Dance Company uit, daarvoor was het optreden te gespannen. Alsof het gezelschap zich te zeer wilde bewijzen na een afwezigheid in Nederland van achttien jaar.

Aan het publiek lag het niet. Zowel jong als oud keek in volle adoratie naar dit danshistorisch optreden. Niet zo zeer vanwege de uniciteit van de getoonde werken, wel vanwege de oeruitvoering van de Graham-techniek. Na afloop zag je menig vrouwenclubje in de zaal en in de foyer armen en torso’s strekken in de typische Graham-plastiek.

Annette Embrechts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden