Dansgezant

Choreograaf Ed Wubbe geldt als een grote onbekende en dat is onterecht. De leider van het Scapino Ballet ontvangt de Prijs van Verdienste van het Dansersfonds.

Hij choreografeert een kwart eeuw en is twintig jaar artistiek leider van Scapino Ballet Rotterdam. Meer dan veertig Scapinostukken staan op zijn naam. Tel alle balletten in het buitenland mee en de 'kortjes' voor televisieprogramma's als So You Think You Can Dance (SYTYCD) en de Eurovision Young Dancers en de teller slaat door naar het dubbele. Al die tijd heeft Wubbe nooit echt getwijfeld aan zijn kwaliteiten. Maar er is één moment geweest dat hij het bijltje erbij neer wilde gooien. In 2004 heeft hij het negatief getoonzette advies van de Raad voor Cultuur ervaren als 'een beroepsverbod'.


Wubbe was gewend aan kritiek. Dansexperts vonden zijn avondvullende choreografieën nog al eens oppervlakkig en wisselend van kwaliteit. Ze misten een Wubbesignatuur, zoals je wel een 'Hans van Manen' uit duizenden herkent, een 'Jirí Kylián' en een 'Krisztina de Châtel'. Ze kregen moeilijk vat op Wubbes grabbelton: nu eens maakte hij het emotionele Nico (1997), mét rockicoon John Cale van The Velvet Underground, dan weer het verhalende Schliemann Pieces (1998) over een Duits archeoloog, en vervolgens gebruikte hij met architect Winy Maas (MVRDV) 3D-videotechniek in het abstracte Manyfacts (2001). Nu zou je zeggen: gedurfd, eclectisch en modern. Toen zagen commissieleden vooral een risicomijdend choreograaf die zich liet leiden door publieksvriendelijke thema's. In de ogen van de Raad 'was het niet noodzakelijk elk seizoen een grote productie van de hand van de artistiek leider te programmeren.' Subsidie, bedoeld om risico te nemen, moest geïnvesteerd in jong choreografietalent. Het was dat heel Scapino Ballet als één blok achter hem bleef staan. Anders had Wubbe zich bekeerd tot de architectuur, na dans zijn tweede liefde.


Nog geen kleine tien jaar later is daar toch de erkenning. Het publiek liet al van zich horen. Dat veroorzaakte in 2012 massaal een run op kaarten voor het overweldigende Pearl en leverde staande ovaties op voor Le Chat Noir (2013). Theaters boekten Pearl zo graag, dat Scapino Ballet Rotterdam deze geraffineerde baroksensatie over weelde en verval vanaf volgende week vier maanden opnieuw uitvoert. Maar ook de danskenners spreken zich uit. Op 17 december ontvangt Wubbe uit handen van het balletechtpaar Han Ebbelaar en Alexandra Radius de Prijs van Verdienste 2013, omdat hij 'een choreograaf werd om geducht rekening mee te houden'.


Wubbe heeft het afgelopen decennium laten zien wat hij en Scapino waard zijn. Zijn stukken zijn helder en dwingend geworden, zoals het vrouwentrio Sister Fury (2004, naar Tsjechovs Drie Zusters) en het heroïsche grasmatstuk The Green (2006). Hij vertrouwt sterker op eigen ideeën, let beter op de spanningsboog en neemt meer stelling. Zo bekritiseerde hij de vreemdelingenangst in Holland (2009).


Tegelijk heeft Wubbe de tijdgeest mee: het aanboren van een breed publiek geldt nu als pré.


Wubbe neemt bovendien risico's, zij het op ander vlak. Hij pionierde door met professionele dansers in een tent op Lowlands te dansen - een doorslaand succes. En choreografeerde als eerste autodidacten uit de urban scene in duetten met klassiek geschoolde dansers. Peggy Olislaegers, directeur van de Nederlandse Dansdagen, wijst op de jaarlijkse happening TWOOLS, een concept dat Wubbe vijftien jaar geleden bedacht: 'Hij wist toen al: wil je jong choreografietalent laten debuteren voor een volle zaal, moet je hen pitchen met een voorstelling vol non-stopdans.'


Ook collega Hans van Manen roemt Wubbes muzikaliteit en talent voor unisono groepen, dansers die bewegen als één man. 'De Dood en het Meisje op muziek van Schubert is schitterend. Maar zijn Sacre du Printemps vind ik niks. Voor het muzikaal geweld van de Sacre heb je de impact van een dansstoet nodig. Dat kan niet met zes dansers.'


Een aantal van Wubbes werken behoort wel degelijk tot de Nederlandse danscanon, benadrukt Samuel Wuersten, directeur van Codarts Dansacademie en het Holland Dance Festival. Hij noemt voorbeelden als De Dood en het Meisje, Kathleen, Nico en Pearl: 'Van Eds duetten kunnen collega's leren; daarin vlecht hij mensen onnavolgbaar organisch in en uit elkaar.'


Als danser is hij minder bijgebleven. 'Hij bewoog houterig', zegt Joost van Krieken, eindredacteur van NTR Podium, die archiefbeelden opdook. 'Voor een balletprins is hij te laat begonnen.' Wubbe begon pas op zijn 18de met ballet, op uitnodiging van een vriendin. Broer Paul: 'Wij vonden dat raar, maar leuk raar. Ed naaide op de middelbare school al jassen van Perzische tapijtjes. Dat kunstzinnige heeft hij zelf ontwikkeld.'


Wubbe wilde snel liever choreograferen dan dansen en kreeg kansen bij Introdans. Na een turbulent begin bij Scapino Ballet Rotterdam, het oudste dansgezelschap van Nederland, volgde hij in 1992 Nils Christe op als artistiek leider. Wubbe wilde moderniseren en minder de nadruk leggen op muziekballet en jeugddans. Hij overwoog de naam te veranderen in de Wubbe Dance Company, maar hij voorzag kapitaalvernietiging. Zijn eigen naam werd bijzaak. Broer Paul: 'Ed mag best zelfbewuster zijn. Hij vertelt ons dat hij een prijs heeft gewonnen op een toon alsof hij gisteren boerenkool heeft gegeten.' Van Krieken: 'Hij is te bescheiden om voor zichzelf op te komen. Ook op televisie praat hij altijd over dé dans, niet zijn dans. En hij komt op voor collega's.' Shame on you, riep Wubbe in zijn dankwoord toen een Scapinovoorstelling van Amanda Miller een Zwaan won, maar Piet Rogie, Hans Teurlings en Truus Bronkhorst werden wegbezuinigd.


Allen vinden Wubbe een ambassadeur voor de dans, ook omdat hij het goed doet in cultuurprogramma's op radio en tv. Toen de Eurovision Young Dancers Competition, een soort Eurovisie Songfestival voor dansers, op zijn gat lag, probeerden Van Krieken en Wubbe nieuw leven te blazen in de Europese televisiesamenwerking. 'Ed maakte in belabberde omstandigheden een prachtige choreografie voor de deelnemers. De jury was lovend, maar negeerde de choreograaf. Pas 's avonds in het hotel, na een paar borrels, liet Ed boosheid zien: iémand had toch wel zijn naam kunnen noemen.'


Oud Scapinodanser Jan Kooijman introduceerde Wubbe als choreograaf bij de talentenjacht SYTYCD, waar Kooijman zelf jureert. 'Ed nam daarmee een risico, maar hij wist een brug te slaan tussen moderne podiumdans en populaire televisiedans. Stoere gastjes weten nu wat Ed maakt. Nee, hij doet geen knieval. Hij zoekt naar waar het schuurt tussen kunst en entertainment.'


Albert Verlinde, producent van de theatertour van SYTYCD, vroeg Wubbe om die reden voor het Comité van Aanbeveling van zijn Nationaal Theater Fonds: 'Ed gaat diep de regio in om dans te promoten. Hij geeft bootcamps in Almere en boeit 1.500 jongeren met eigentijdse duetten. Hij blijft een benaderbare jongen.'


Ook artieste Ellen ten Damme, die in TWOOLS13 en Spitz met Wubbe samenwerkte, benoemt zijn vermogen om iedereen op zijn gemak te stellen. 'Hij lijkt niet autoritair, maar krijgt op zijn manier voor elkaar wat hij wil.'


Toch heeft Scapino Ballet Rotterdam bij de recente bezuinigingen hard moeten knokken voor een plek in de Basis Infrastructuur (BIS). Het gezelschap hoort bij de vier grootste, maar leverde meer subsidie in (30 procent van het totaal) dan de collega-BIS-gezelschappen: het Nederlands Dans Theater, Het Nationale Ballet en Introdans. Het gevecht om erkenning is nog niet helemaal voorbij.


Prijs van Verdienste


Ieder jaar kent het legendarische balletechtpaar Han Ebbelaar (1943) & Alexandra Radius (1942) twee tot drie prijzen toe, uit naam van het door hen opgerichte Dansersfonds '79. Choreograaf en artistiek leider Ed Wubbe ontvangt de Prijs van Verdienste 2013. Eerdere winnaars waren de dansers Sabine Kupferberg, Nicolas Rapaic en Larissa Lezhnina. De choreografen Ton Simons, Rinus Sprong en Thom Stuart vielen ook in de prijzen. Het Dansersfonds '79 eert daarnaast ook opvallend danstalent, zoals Myrthe van Opstal (Nederlands Dans Theater) en Nathan Bhrane (Junior Company Het Nationale Ballet). Zij ontvangen de Aanmoedigingsprijs. Incidenteel ontvangt iemand een Speciale Prijs, zoals oud-Scapinodanser en televisiepersoonlijkheid Jan Kooijman in 2011, stersolist Marijn Rademaker in 2012 en Fysiotherapie Keizersgracht in 2010.


Uitreiking Prijzen Dansersfonds '79: 17/12 DeLaMar, Amsterdam. Gala Dansersfonds '79 : 20/1, DeLaMar, Amsterdam. Pearl, de baroksensatie! door Scapino Ballet Rotterdam en Combattimento, herneming: 11/12 tot 20/4, scapinoballet.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden