Dansende dominee komt op voor zwart Amerika

Met verve vecht Al Sharpton met zijn tv-programma 'PoliticsNation' voor de zwarte gemeenschap in de VS. En dat doet deze dominee swingend, want Amerikanen zitten niet te wachten op slome televisie.

Ondanks de opkomst van internet brengt elke wereldbewoner nog steeds gemiddeld drie uur per dag voor de tv door. Waar kijken ze naar? Volkskrant-correspondenten van over de hele wereld kiezen deze zomer het tv-programma dat het best de ziel van het land laat zien. Vandaag deel 4: De Verenigde Staten

Ook populair in de VS

Maury

Dit is Amerikaanse televisie op haar rauwst. Op het podium een vrouw en een man. Zij zegt dat hij de vader is van haar baby. Hij zegt van niet. Er hangen foto's van hem en het kind. De moeder en haar vriendinnen wijzen krijsend op de gelijkenis, ook al lijkt de baby nog het meest op een verschrompeld appeltje, dat nog behoorlijk moet bijtrekken voor er überhaupt iets in te herkennen valt. Het publiek kiest joelend partij. Onderin het beeld verschijnt de tekst: uitslag DNA-test is binnen! Maury is erger dan Jerry Springer, zeggen critici. Maury trekt drie miljoen kijkers, Springer 2 miljoen. De talkshow staat op nummer 1 onder 18- tot 49-jarigen. De man was overigens niet de vader.

American Idol

Deze talentenjacht was jaren achtereen het best bekeken tv-programma. In mei 2003 zagen 38 miljoen mensen de finale. Dit jaar keken er gemiddeld 15 miljoen mensen. Ook The Voice, een door John de Mol bedachte zangwedstrijd, is populair. Het aantal kijkers: 14 miljoen. Net als elders zijn Amerikanen verkikkerd op de gewone man en vrouw als held. Dancing with the Stars is een variant hierop. Weliswaar spelen beroemdheden de hoofdrol, maar dat doen ze op voor hen onbekend terrein. De ster getransformeerd tot amateur. Spannend. En niet ongevaarlijk bovendien. Spierscheuringen, rugblessures, flauwtes - het overkwam menig dansende celebrity. Kijkers dit jaar: 15 miljoen.

NCIS

Amerika is het land van de televisieseries. Wereldberoemd werden Rawhide (over cowboys en koeien), Hill Street Blues (over politieagenten), M*A*S*H (over hospikken), Dallas (over een familie). Volgens TV Guide was in het seizoen 2012-2013 de serie NCIS met 21,6 miljoen kijkers het meest bekeken tv-programma. Het overtrof Sunday Night Football. NCIS gaat over speciale agenten die misdaden onderzoeken bij de marine en het korps mariniers. De een na populairste serie is The Bing Bang Theory over vier slimme maar sociaal onhandige mannen. Het haalde 19 miljoen kijkers. Mad Men blijft met 2,5 miljoen kijkers ver achter. Maar met de slotaflevering van het zesde seizoen brak de serie met 2,7 miljoen kijkers het eigen record.

Hit it, guys, roept de dominee. En daar gaat-ie op de klanken van James Brown. Hij danst. Get up, get on up, stay on the scene, get on up, like a sex machine, get on up. Met de handen in de zij, de borst vooruit, maakt Al Sharpton zijn danspasjes op de gladde studiovloer. Hij wil zijn act besluiten met een pirouette, maar dan weigert het niet meer zo jonge lichaam de overmoedig geworden geest te volgen en dreigt de dominee uit de baan om zijn eigen as te worden geslingerd. Klapwiekend met de armen weet hij maar net een crashlanding te voorkomen.

Welkom bij de televisie in Amerika. Nooit sloom, nooit saai. Een dominee die een dansje maakt aan het eind van zijn nieuwsshow - het zijn zulke momenten die steevast herinneren aan de woorden van een professor in Las Vegas. Ondanks alles, zei deze, blijft Amerika een fun-loving, swingende plaats om in te leven. Altijd op zoek naar vrolijkheid, altijd in beweging.

Al Sharpton (58) is er elke doordeweekse avond om zes uur, primetime. Een zwarte burgerrechtenactivist die zijn eigen rubriek kreeg, PoliticsNation. Met de linkse kabelzender MSNBC sprak hij af te mogen doorgaan met actievoeren. Want dat is zijn leven: vechten voor de zwarte gemeenschap in Amerika. Hij deed dat al op straat met protestmarsen en op de radio met zijn praatprogramma, maar sinds september 2011 ook op tv. En met verve. Rev. Al, zoals de reverend (dominee) wordt genoemd, trekt een kleine miljoen kijkers.

Hij is veruit de kleurrijkste tv-persoonlijkheid en dat is een prestatie in het Amerikaanse televisielandschap, waarin doorsnee geen aanbeveling is. Als Sharpton een blauw pak draagt, is dat niet zomaar een blauw pak. Dan is dat een blauw pak met een beetje lila erin.

Pas had hij een lila-roze ruitjeshemd aan onder een grijs pak, met een groene stropdas met Paisley-motief en een wit pochet. Dat kan helemaal niet, zei een vrouwelijke modekenner, om er aan toe te voegen: maar Rev. Al staat het geweldig! De best geklede man van Amerika!

Zijn haar draagt hij strak achterover gekamd, stevig in de gel, net als James Brown. Het is zijn blijvend eerbetoon aan de soulzanger, die een vaderfiguur voor de jonge Sharpton werd nadat diens eigen vader ervandoor was gegaan. Sharpton werkte als Browns roadmanager, maar later besloot hij de luxe en de reizen over de wereld op te geven om fulltime te gaan werken aan sociale rechtvaardigheid voor de zwarten. Voor die daad van zelfopoffering klopt hij zichzelf graag op de borst.

In televisie heeft hij nu een machtig platform gevonden. Na de vrijspraak van de blanke burgerwacht George Zimmerman die de zwarte jongen Trayvon Martin doodschoot, leidt Sharpton de nationale protestbeweging om te voorkomen dat, zoals een collega het zei, de tiener een 'koud' graf krijgt en vergeten wordt. Sharpton neemt stelling, net als het rechtse Fox.

De dominee is daarmee een van de exponenten van de politiek gekleurde vechtzenders die de afgelopen jaren kwamen opzetten als gevolg - en als aanjagers - van de polarisatie. De televisie in de Verenigde Staten weerspiegelt de werkelijkheid, maar die wordt soms wel zo sterk uitvergroot dat het grotesk wordt als in de allegorische wereld van Jeroen Bosch.

Een tocht langs de meer dan honderd zenders voert de kijker langs venstertjes waarin sprekende hoofden ratelend of vuurspuwend opponenten attaqueren, langs sofa's waarop gasten snikkend de intiemste bekentenissen doen, langs satellietkaarten waarvoor weervrouwen opgewonden van elke naderende sneeuwbui de aankondiging van een nieuw ijstijd maken. Beroemdheden zijn er te zien, maar ook veel, heel veel 'Gewone Mensen', zowel in het nieuws als in zangwedstrijden en reality-programma's. Er was zelfs een show van een bakkersopleiding, met als strijdkreet: 'Bakken is een Gevecht!'

Er zijn enclaves met rust, maar doorgaans is traagheid taboe. Nooit krijg je het gevoel, zoals met zondagtelevisie in Nederland, dat je bent beland in de pastorie van een plattelandskerk, waar na afloop van de dienst met koffie en cake nog even wordt nagepraat over de preek van de week. Sharpton is niet van de zondagsrust, ook al is hij dominee.

Hij heeft een verleden als volksmenner in New York. Zo schopte hij in 1987 een rel toen Tawana Brawley, een zwart tienermeisje, zei verkracht te zijn door een groep blanke mannen. Het bleek niet waar te zijn. In die tijd woog hij 130 kilo en net als hiphopsterren droeg hij een trainingspak met veel kettingen.

Totdat een van zijn dochters het zat was. Pa moest aan een vegetarisch dieet, weegt nu nog zo'n 70 kilo, draagt maatpakken, denkt tegenwoordig na voor hij wat doet en is niet langer een lont op zoek naar een kruitvat.

Maar hij staat nog steeds pal voor de zwarte gemeenschap, slaat steevast alarm als ergens geprobeerd wordt zwarten uit het stemhokje te houden of anderszins te discrimineren. Sharpton heeft dus nog een functie.

Hij is niet meer de stokebrand van weleer en wordt zelfs geregeld op het Witte Huis ontvangen, maar wie door de politie in mekaar geslagen wordt, moet bij hem zijn, weet iedere zwarte. Maar ook vragen kijkers hem: oh Rev. Al, dans nog een keer voor ons.

Komiek is invloedrijke politieke factor

Het gebeurt vrijwel nooit dat klanten zeggen: doe mij maar de imitatie. Maar Jon Stewart is dat gelukt. De komiek speelt sinds 1999 in The Daily Show een nieuwspresentator, maar dat doet hij zo overtuigend dat niemand hem meer ziet als namaak, maar als echt. Hij is zelfs al eens de opvolger genoemd van Walter Cronkite, de legendarische nieuwslezer die lang te boek stond als de man die de Amerikanen het meest vertrouwden.

De vergelijking gaat niet helemaal op. In het huidige, sterk versplinterde medialandschap worden tv-persoonlijkheden niet zo gemakkelijk meer een nationale figuur. Maar Stewart is een politieke factor is geworden, met soms meer invloed dan de nieuwsmensen die hij nadoet. Zelf houdt hij vol dat hij maar een gewone grappenmaker is, die van achter uit de klas propjes schiet.

Maar het valt niet te ontkennen dat zijn bijna twee miljoen kijkers zijn satire omarmen als volwaardige politieke analyses.

Over Sarah Palin, in 2008 kandidaat voor het vicepresidentschap, grapte hij: 'Toen ik de persconferentie zag, besefte ik: eindelijk hebben we een kandidaat voor de mensen die hielden van de stelligheid van George Bush maar zich stoorden aan zijn rationaliteit en bestuurlijke ervaring.'

Stewart ziet in de politiek veel gekte, loze praat en leugens. Hij legt het bloot en bestrijdt het ter bescherming van de volksgezondheid. Met zijn show als dagelijkse reinigingsmachine. 'Het is een geweldig gevoel om dat gif, dat bekertje droefheid dat je 's morgens in je lijf had, kwijt te zijn om zeven uur of half acht 's avonds.'

In Bill Maher en Stephen Colbert heeft Stewart collega's die hetzelfde doen. Ze werden een tegenmacht die van humor duiding maakten. Zo is de cirkel rond: nieuws werd vermaak en vermaak werd weer nieuws.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden