Dansen op een verre planeet Britse popfestivals zijn groter, uitbundiger en voller dan ooit

Op het festival van Glastonbury, het oudste en omvangrijkste popfestival van Engeland, dringt het dagelijkse nieuws niet gauw door. Ruim honderdduizend bezoekers verkeren enkele dagen lang in een droomwereld, bevolkt door oude en jonge hippies, bont uitgedoste techno-freaks, crusties en travellers....

Zaterdagnacht, 03.00 uur. Glastonbury slaapt. Of liever: probeert te slapen. Dat valt anders nog niet mee, want tegenover elke festivalganger die in zijn tent is gekropen om een paar uurtjes op krachten te komen, staat een bezoeker die Glastonbury ook echt voor de volle honderd procent wil ervaren. Drie dagen en drie nachten lang.

Nachtbrakers zitten rond grote kampvuren, slenteren over het terrein, langs eetkraampjes en kledingstalletjes, of dansen op de denderende trance van de spontane mini-party's die overal op het festivalterrein worden gehouden.

Ruim honderdduizend bezoekers zijn neergestreken op het festivalterrein van Glastonbury. Waarschijnlijk is het officiële bezoekersaantal nog aan de lage kant. Er wordt gefluisterd dat er tien- of zelfs twintigduizend bezoekers zonder te betalen binnen zijn gekomen, na een van de omheiningen neergehaald te hebben.

Glastonbury, dat deze zomer zijn 25-jarige jubileum viert, is het grootste en oudste popfestival van Engeland. Als een Engelse echo van 'het festival der festivals', Woodstock, begon het in 1970 met een bescheiden programma (hoofdact: T-Rex) en een luttele duizend bezoekers. Sindsdien is het uitgegroeid tot een jaarlijkse ontmoetingsplaats van alternatief Engeland, van popbands en hun publiek tot hele generaties hippies en neo-hippies, en het rondreizende volk voor wie een aftandse camper het enige dak boven het hoofd is: de travellers. Voor de Britse jaren negentig-zigeuners is een leven van rondtrekken een zelfgekozen alternatief. Maar vaak ook is het een uit nood geboren keuze. Veel travellers zijn het levende bewijs dat het nog altijd slecht gaat met de Engelse economie. Sommigen zoeken hun geluk buiten de eigen landgrenzen, in de centra van het vasteland (Amsterdam is altijd populair geweest) of in Goa, het Indiase centrum van gelukzoekers en avonturiers. De psychedelische, elektronische dansmuziek, die favoriet is bij voormalige India-gangers ontleent zijn naam aan dit oosterse paradijs: Goa-trance. Dat laatste is ook het muzikale menu van Radio Avalon, de festivalzender die de hele nacht in de lucht blijft, en overal uit autoradio's en ghettoblasters tettert.

Glastonbury ligt in een uithoek van zuidwest-Engeland, in het graafschap Somerset, nog voorbij Stonehenge. Vanuit Londen bijna drie uur met de trein, dan een half uur met een pendelbus, die de festivalgangers op een open plek dumpt, vanwaar het nog een half uur lopen is naar de ingang. Juist als een nieuwe klim op een gemeen steile heuvel ons gezelschap - bepakt met een loodzware koffer met enkele honderden platen - de das om dreigt te doen, worden we gered door iemand van de security in een Landrover, die onderweg een fraai uitzicht biedt op het festivalterrein: een immens tentenkamp dat zich, zo ver het oog reikt, uitstrekt over de heuvels rond het grootste podium, de 'Pyramid-stage'.

Glastonbury beschikt over zeventien podia, waaronder een 'acoustic stage' en een 'comedy stage': de Britse humor doet het zelfs goed op een popfestival. Het programma telt zo'n duizend groepen en artiesten, waaronder de grootste namen van de Britse popmuziek van 1995, aangevuld met een handjevol Amerikaanse: Engeland koestert zijn eigen helden. Slechts bij uitzondering (zoals op het binnenkort te houden Reading-festival) is er plaats voor muziek van de andere kant van de oceaan.

Het overvolle programma maakt het onmogelijk alles, of zelfs maar een fractie daarvan te zien. Maakt niet uit, voor een deel van de bezoekers is de muziek ook nauwelijks meer dan de soundtrack voor de Glastonbury-experience: de ontmoeting van gelijkgestemde geesten. Het is een jaarlijks ritueel - niet toevallig gehouden in de week van de Zonnewende, het begin van de zomer - op een plek waar de energiebanen van de aarde een sterk krachtveld zouden vormen. Glastonbury is een plaats van magie en van oude mythen, die - midden op het platteland, ver van de bewoonde wereld - opeens meer tot de verbeelding spreken.

De realiteit is overigens al vreemd genoeg. Op de buitenste velden klinken didgeridoo's, er wordt gemediteerd, je kunt je de hand laten lezen, de toekomst laten voorspellen, je laten masseren, of helemaal door het lint gaan met de overal aangeboden 'legale drugs' - pillen, poeders en drankjes die (nog) niet zijn opgenomen in de Engelse lijst van verboden middelen.

Virgin, rond dezelfde tijd als het allereerste Glastonbury-festival opgezet als een klein, idealistisch platenlabel, is in 25 jaar een mega-bedrijf geworden, dat zijn tentakels in alle richtingen uitslaat. Nu ook al naar de snel groeiende markt van pepdrankjes: een 'gezond' alternatief voor stimulerende middelen, dat een hele generatie nachtbrakers in de kleine uurtjes op de been moet houden.

De op Glastonbury verkochte Virgin Energy drink is het antwoord op andere pepdrankjes als Black Booster en Red Bull, die hun effectiviteit vooral ontlenen aan een onwaarschijnlijke hoeveelheid caffeïne en suiker. Een groot deel van de festivalgangers is toch ook nog op zoek naar een krachtiger medicijn, onder het motto: het is maar één keer per jaar Glastonbury.

'Jesus Christ' Noel Gallagher van Oasis schrikt zich een ongeluk als zijn lichtman een spot over de donkere menigte voor het grote Glastonbury-podium laat glijden. Dit is verreweg de grootste mensenmassa waar hij ooit voor heeft opgetreden. Ook andere bands slaat de schrik om het hart, wanneer ze oog in oog staan met de menigte. Paul Hartnoll van Orbital vertelt dat hij vorig jaar, toen zijn groep op het tweede podium speelde, moest overgeven van de zenuwen.

Dit jaar is Orbital opnieuw van de partij, nu op het hoofdpodium, de Pyramid-stage, waar ze de op een na beste plek van het festival toegewezen hebben gekregen. Afsluiter van de zaterdag zijn The Stone Roses, de Manchester-groep waarvan de faam na een afwezigheid van bijna vijf jaar tot mythische proporties is uitgegroeid, en die op Glastonbury voor het eerst in lange tijd weer in Engeland speelt. Dat het festival al zo lang van tevoren was uitverkocht, had alles te maken met de komst van The Stone Roses. Helaas blijkt dat de groep, door een blessure van een van de bandleden, op het laatste moment moet afzeggen. De Engelse popwereld staat op zijn kop. Muziekbladen als New Musical Express en Melody Maker ontvangen postzakken vol brieven van teleurgestelde en gegriefde fans, die vinden dat ze door hun helden in de steek zijn gelaten.

Voor de nuchtere Nederlander is het moeilijk voor te stellen hoe sterk popmuziek leeft in Engeland. De fans verafgoden hun helden op een manier die nog het meest doet denken aan de Beatle-manie in de sixties. De Engelse media doen er graag nog een schepje bovenop, en helpen steeds weer nieuwe bands aan een snelle lancering richting sterrendom.

Sinds Beatles en Stones is er eigenlijk weinig veranderd: muziek vormt de ruggegraat van de Britse jongerencultuur. Dat zie je alleen al aan de media, de verscheidenheid aan muziekbladen is er vele malen groter dan in Nederland. Zo'n klimaat moet haast wel iets bijzonders opleveren. Dat is dit jaar ook zeker het geval. De Engelse popwereld heeft een nieuwe bloeiperiode bereikt, waarbij in zo ongeveer alle genres en stijlen bijzondere muziek wordt gemaakt - van de nieuwe gitaarbands tot in de vele vertakkingen van de dansmuziek.

De nieuwe sterren bereiken met hun platen moeiteloos de top-tien, terwijl ze op de zomerfestivals de grote publiekstrekkers zijn. Zo staan Massive Attack, Tricky en Portishead, vertegenwoordigers van de Bristol-sound, alle drie op Glastonbury. De Engelse jazzdance is vertegenwoordigd met onder anderen Jamiroquai, Galliano, Jhelisa, James Taylor Quartet en Incognito. En dan is er de nieuwe generatie Engelse gitaarbands, die inmiddels 'Britpop' is gedoopt. Aangevoerd door Oasis (met zes singles in de onafhankelijke hitlijsten), in het kielzog gevolgd door Supergrass (in de top-tien met het op het Parlophone-label verschenen debuutalbum I Should Coco) en bands als Blur, The Boo Radleys, Gene, Radiohead, Elastica en Pulp, die de ondankbare taak op zich hebben genomen de plaats van The Stone Roses over te nemen op Glastonbury.

De nieuwe Engelse groepen laten zich vooral inspireren door de Britse sixties-traditie, van Beatles tot Kinks en Small Faces, of - zoals bij Elastica - door de punk. Hun sound is rauw en direct, maar allemaal schrijven ze 'echte' popsongs - een traditie die een groot deel van de jaren tachtig verdwenen leek. Paul Weller, voormalig zanger-gitarist van Mod-groep The Jam, slaat - zowel wat betreft leeftijd als in zijn muziek - een brug tussen het Britse popverleden en het heden. Hij is bezig aan een imposante come-back, en met zijn spetterende live-optreden is hij een echte festival-kraker. Zo is hij een van de hoofdacts op het T in the park-festival (begin augustus in Glasgow) en op Phoenix, een vierdaags festival in Long Marston, bij Stratford Upon Avon.

De derde Phoenix-editie, die zich onderscheidt van de andere zomerfestivals door zijn veelkleurige programma (veel Engelse bands, maar ook Dylan, George Clinton en Amerikaanse hip hop-acts, zoals Ice T.), wordt onverwacht geholpen aan een plaats in de pophistorie, wanneer de militante Newyorkse rapgroep Public Enemy op het Phoenix-podium aankondigt uit elkaar te gaan.

Op een regenachtig weekend in juli is het Phoenix-terrein op het vliegveld van Long Marston, onder Birmingham, maar een kale, winderige vlakte. Verlaten startbanen trekken rechte lijnen over de hobbelige grasvelden, die dansen in de Megadog-tent een hachelijke onderneming maken. Niet dat dat het publiek er van weerhoudt wild op en neer te springen tijdens het optreden van The Chemical Brothers - een jong duo dat met een album vol snoeiharde breakbeats juist is binnengekomen in de Engelse top-tien. Hun 'chemical beats' vormen de opwindende prelude voor het optreden van Underworld, een van de grootste namen van de Engelse dansmuziek, zoals de extatische menigte op vrijdagavond nog eens duidelijk maakt.

Het trio steekt in blakende vorm - ondanks een stroomstoring die het concert tot tweemaal onderbreekt. Voor het optreden was de mengtafel al opengeschroefd om te controleren of er geen regenwater in de elektronica was gesijpeld, want het dak van de tent is allesbehalve waterdicht. Eerder die dag was het regenwater Mu-ziq noodlottig geworden, toen een onverwachte waterstraal op het podium de apparatuur had doen exploderen.

Michael Dog, een van de organisatoren van het Megadog-circus, dat in de afgelopen jaren door heel Engeland feesten gaf met elektronische live-bands, kruipt zelf het dak op om het gat te dichten.

Op Glastonbury is het geen regen, maar condenswater dat neerdruppelt in de stampvolle Megadog-tent, waar de sfeer in de loop van de middag al het kookpunt bereikt. 'John Major is gone! John Major is gone' scandeert MC Tea-bag - spreekstalmeester en Glastonbury-nieuwslezer - enthousiast improviserend op een harde techno-beat van dj Raen.

Waarom Rein, de enige niet-Engelse dj op Glastonbury, in de Engelse pers consequent Raen wordt genoemd, is ons een raadsel. Totdat we ontdekken dat het 't resultaat moet zijn van een telefonisch misverstand. Toen de persdienst hem had gevraagd zijn (voor Engelse oren vreemde) naam te spellen, had hij dat keurig in het Nederlands gedaan: R-E-I-N.

Er dringt weinig of geen wereldnieuws door tot de verre planeet Glastonbury. Maar het bericht dat Major zijn positie beschikbaar heeft gesteld, wordt bijzonder enthousiast ontvangen. De reggae-dubgroep Dreadzone laat zijn ontslag-speech klinken tijdens het optreden. Een maand eerder had Major's stem ook al een hoofdrol gespeeld tijdens het optreden van Orbital op Tribal Gathering - een groot dansfestival in Oxfordshire, waarin de groep fragmenten gebruikte uit de rede waarin Major de Criminal Justice Act (CJA) verdedigde.

Deze omstreden nieuwe wet is in het leven geroepen om greep te krijgen op de overal door het land gehouden (illegale) house-party's (raves). De CJA, in september 1994 van kracht geworden, verbiedt onder meer samenscholingen van meer dan honderd mensen, en het daarbij laten klinken van 'repetitive beats' - oftewel de zich eindeloos herhalende house-beat.

Een grote protestmars tegen de nieuwe wet liep uit op schermutselingen tussen politie en demonstranten. Daaraan voorfgaand had dr Alex Patterson van The Orb in een open brief in New Musical Express protest aangetekend tegen de CJA. Hij noemde het onbegrijpelijk dat een land dat het vijftigjarige jubileum van D-day vierde, zo'n wet in het leven kon roepen: 'We hebben altijd gedacht dat er was gevochten voor vrijheid.'

The Prodigy, een van de succesvolste groepen van het Engelse festivalseizoen, verbeeldde de strijd tussen de jeugd en de autoriteiten met een grote tekening op de binnenzijde van de hoes van het album The Jilted Generation: een brede kloof gaapt tussen een dansende menigte op een grote openlucht-party en een politie-leger dat zich achter wegversperringen klaarmaakt voor een confrontatie.

De officiële Engelse zomerfestivals zoals Glastonbury en Phoenix, vormen een paraplu waaronder de dans-gemeenschap zich kan verschuilen. Glastonbury, oorspronkelijk een hippie-festival, ging overigens pas dit jaar overstag. Voor het eerst bevindt zich op het terrein van organisator Michael Eavis een danstent, waar alle grootheden van de Engelse techno en trance te zien en te horen zijn. Het programma is samengesteld door Steve Hillage van System 7. Hillage en zijn vriendin Miquette Giraudy zijn veteranen van Glastonbury - beiden maakten deel uit van de Brits-Franse space-hippiegroep Gong. Met System 7 zijn ze nu een gerespecteerde naam in de techno en trance-scene - reden voor Glastonbury om ze uit te nodigen als bemiddelaar: Hillage kent Glastonbury en hij kent de danswereld.

Op het hoogtepunt van de zaterdagavond, wanneer dj Darren Emerson achter de draaitafels staat, zijn er zo'n tienduizend man in de tent gepropt, een zelfde aantal danst noodgedwongen buiten. Steve Hillage loopt stralend rond. Dit is een triomf: 'Ik had ze gewaarschuwd dat deze tent waarschijnlijk te klein zou zijn.'

Inmiddels is de sfeer overal op het festivalterrein even aangenaam. En vreemd. Glastonbury heeft iets van een oeroud ritueel: een jaarlijks samenkomen van stammen uit alle uithoeken van het land. Naast het gewone poppubliek in T-shirts, spijkerbroek, Dr. Martens, of Puma-trainers, is er de bonte verzameling travellers, crusties, freaks, drop-outs, hippies, punks, circusartiesten, acrobaten, vuurspuwers, en zelfs een horde space-monsters op stelten.

Wanneer we even uitpuffen naast een grote rode kubus met witte sterren, verheft het gevaarte zich onverwacht van de grond - en blijkt het te beschikken over twee benen. Onzeker waggelend, baant het zich voorzichtig een weg door de menigte, die nauwelijks nog verbaasd reageert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden