Dansen met wijdopen ogen

'Ik heb verschillende versies van mijn jeugd op papier gezet, maar ik heb altijd mijn eerste echte minnaar erbuiten gelaten, een man met wie ik zeven jaar heb samengeleefd en die ik in de lente van mijn laatste jaar op de Universiteit van Michigan heb ontmoet....

Zo begint 'Watermarked', het slotverhaal van Edmund White's verhalenbundel Skinned Alive. De passage is representatief voor het boek, en eigenlijk voor White's hele fictie-oeuvre. Want de romans en verhalen van deze in Parijs woonachtige Amerikaanse auteur, zijn allemaal sterk autobiografisch geïnspireerd, en hebben alle het wel en wee van de herenliefde als nadrukkelijk aanwezig thema.

Ook in zijn reisboek States of Desire: Travels in Gay America exploreerde White de homocultuur tot in detail. Het bracht hem onder andere tot de bittere conclusie dat de gay culture een razendsnelle ontwikkeling had doorgemaakt: onderdrukt in de jaren vijftig, bevrijd in de jaren zestig, verheerlijkt in de jaren zeventig en vernietigd in de jaren tachtig.

De eerste fasen van deze ontwikkeling zijn door White inmiddels in zijn romans verwerkt. In A Boy's Own Story schreef hij over de seksuele ontwaking van een jongen in Texas, in de jaren vijftig. Het vervolg The Beautiful Room is Empty speelde in de jaren zestig, in New York, waar in 1969 de homo-emancipatie van start ging. Naar verluidt werkt White thans aan een derde roman, The Farewell Symphony, waarin de wilde, zorgeloze jaren zeventig en de aids-crisis van de jaren tachtig gestalte krijgen.

Ook in de acht verhalen van Skinned Alive komen de vier stadia die de homocultuur sinds de Tweede Wereldoorlog heeft doorgemaakt, duidelijk naar voren. Ze sluiten nauw op elkaar aan en lopen deels vooruit op White's romancyclus-in-wording. Het eerste verhaal, 'Pyrography', roept een typische jaren vijftig-sfeer op, en speelt in het Amerikaanse middenwesten. Drie jongens maken een tiendaagse kanotrip. Hoofdpersoon Howard is ontembaar verliefd op Otis, de populairste jongen van de klas, en sinds jaar en dag een goede vriend, maar helaas uiterst hetero. Ze worden vergezeld door Danny, die ondanks zijn hoge cijfers, zijn zwemprestaties en zijn fysieke aantrekkelijkheid nooit de populariteit van Otis heeft kunnen benaderen, en daar de nodige frustraties aan heeft overgehouden.

Deze omstandigheden zijn de basis voor een rijkdom aan potentiële spanningen. Howard vraagt zich af op Otis hem niet vooral als vriend accepteert om zijn eigen liberale opvattingen te tonen, 'zoiets als met een negermeisje uitgaan'. Tijdens de autotocht naar Canada, waar de kanotrip zal plaatsvinden, gaat Howard zogenaamd achterin de auto liggen slapen, 'om zo eens te kunnen horen hoe gewone jongens met elkaar praten als ze alleen zijn'.

In de loop van de kanotrip begint Danny steeds verleidelijker gedrag jegens Howard ten toon te spreiden. Howard is hier zeker gevoelig voor, maar wordt toch vooral overweldigd door de angst dat Danny hem voor de gek houdt. Misschien is het allemaal wel een trucje om hem tegenover Otis voor paal te zetten en de vriendschap te ondermijnen.

Op deze manier zet White zowel een tijdperk als een leeftijdsfase neer. Dit vindt zijn bekroning in de slotscène, als het drietal op weg naar huis een plattelandsmeisje oppikt en er onschuldig wat mee rondrijdt en een biertje drinkt. Het meisje heeft grote plannen. Ze wil naar de stad, een heel ander leven leiden. Otis vraagt haar ten dans. Howard piekert verder over Danny's mogelijke intenties. Brenda Lee klinkt uit de luidsprekers. De jaren zestig staan voor de deur. De universiteit wacht. Maar voor het moment valt niet meer te beleven dan een foxtrotje met een boerenmeisje, dat tijdens het dansen haar ogen wijdopen houdt.

In het tweede verhaal, 'Running on Empty', maken we een sprong naar de jaren tachtig of negentig. Ditmaal is de hoofdpersoon een negenentwintigjarige vertaler, die na jaren in Parijs te hebben gewoond, teruggaat naar zijn geboortedorp in Texas. In feite gaat hij terug om te sterven. Hij heeft aids en is bij vlagen doodziek. Als hij met familieleden uit eten gaat, wordt hij tijdens de maaltijd overvallen door een hevige diarree-aanval, waardoor hij een halfuur op het toilet moet doorbrengen. Terug aan tafel gooit hij het op het verontreinigde Parijse water, dat zijn maag van streek heeft gebracht.

Twee van de verhalen in Skinned Alive verschenen al eerder in boekvorm. Ze werden gepubliceerd in The Darker Proof. Stories From a Crisis, waarin Edmund White en Adam Mars-Jones zes verhalen over aids bundelden.

Een van die verhalen, 'Palace Days', vertelt over twee Amerikaanse minnaars die in Parijs gaan wonen om de aidsepidemie in de Verenigde Staten te ontvluchten. Het verhaal zit vol herinneringen aan het New York van de jaren zeventig. Als één van de hoofdpersonen denkt aan de uiterst verantwoorde safe sex die hij tegenwoordig bedrijft, komen herinneringen boven aan 'het bewusteloos raken in een lederen harnas, de geur van poppers, zijn benen ingesmeerd met vaseline'.

Een ander verhaal waarin bitterzoete herinneringen een hoofdrol spelen is 'Reprise', waarin twee geliefden elkaar na veertig jaar opnieuw ontmoeten. De thematiek in Skinned Alive kan worden samengevat met het woord 'verlies'. Verlies van de jeugd, de onschuld, de gezondheid, de geliefde, de geliefkoosde levensstijl. Dat het toch geen inktzwart boek is geworden, komt doordat White ondanks zijn onmiskenbare betrokkenheid - hijzelf weet al sinds 1985 dat hij seropositief is - ruimte heeft gelaten voor humor. Samen met zijn grote stilistische kwaliteiten zorgen die humor en betrokkenheid ervoor dat Skinned Alive een waardige persoonlijke kroniek is van veertig jaar homocultuur.

Edmund White: Skinned Alive. Chatto & Windus, import Nilsson & Lamm, ¿ 42,85.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden