Dans van de decadentie, gekte en uitbundigheid

Veertig jaar bestaat het Nederlands Dans Theater (NDT) en dat wordt, net als bij het 35-jarig jubileum, gevierd met een megaproductie waarvoor de groente- en fruitportretten van de 16-eeuwse schilder Giuseppe Arcimboldo als inspiratie dienden....

Choreograaf Jirí Kylián, vijfentwintig jaar het boegbeeld van het NDT, creëerde met Arcimboldo 2000 een oogverblindend feestmaal. In het programmaboek prijken recepten voor aardbeienpuree met groene pepers en kabeljauw met kersenjam. Alle pr-medewerkers zijn gedecoreerd met rode bessen. En de vroege toeschouwers krijgen zelfs een voorgerecht te zien.

Dat vindt plaats in de catacomben van het Lucent Danstheater, waar her en der stillevens opduiken van feeëriek geklede dansers, in de weer met opgezette pauwen, gevallen duifjes of een donsbed van veren. Een danseres houdt zich stil tussen de verwarmingsbuizen, in de orkestbak draaien twee koningskinderen aan een muziekdoosje en in de balletstudio groeit danser Ivan Dubreuil uit zijn meterslange rode rok tot aan het plafond. In de poses citeert choreografe Karine Guizzo vanitas-klassiekers uit de schilderkunst: vers geplukte vruchten en verstilde vogels als tekens van dood en leven. Een sferische opmaat voor het spektakel bovengronds.

Daar nodigt Kylián zijn vier oudste dansers uit aan een wit gedekte dis. Ze worden bediend door de jonge garde, die hen met dekschalen, servetten en violen het eten onmogelijk maakt.

Dan maken ze plaats voor twaalf dansers op blauwe fietsen met in hun kielzog de maestro zelf op een gemankeerd exemplaar. Vervolgens neemt een in kobaltblauw gestoken formatie van zestien dansers het over. Vanaf dat moment is het bal geopend.

Alle nieuwe deelchoreografieën, gecreëerd door Kylián zelf of zijn kroonprinsen Johan Inger, Paul Lightfoot en Patrick Delcroix, ademen de sfeer van decadentie, feest, gekte en uitbundigheid. Als in een vakkundig showballet rennen dansers metalen trappen af, dartelen op een catwalk de zaal in, vragen elkaar ten dans of kronkelen als pin ups.

Gesteund door weelderige kostuums en een voortdurend zwenkende lichtbatterij zetten ze het podium in lichterlaaie, op drift geraakt door de drijvende klanken van repetitieve percussiemuziek en Schotse doedelzakken.

De gelaagdheid doet pas haar intrede wanneer fragmenten van bestaande balletten worden gedanst. Zoals het breekbare Bella Figura en het even speelse als melancholieke A Way A Lone. Dan lijkt het of er oude bekenden aanschuiven die de koks even tot bezinning manen; de gelegenheidsballetten van het Nederlands Dans Theater zijn vaak minder verfijnd dan de reguliere reisprogramma's.

Maar misschien moet je niet zeuren op een feestje van Nederlands beste exportproduct op het gebied van moderne dans. En zwijgen over de iets te gewilde grapjes zoals mannen die plots in een foute boxershort komen te staan, massaal vertolkte huil- en lachbuien en de zelf-geëntameerde Aktie Tomaat met nepvruchten.

Rood, wit, blauw en oranje overheersen in Arcimboldo 2000 als hommage aan de Nederlandse voedingsbodem waarop dit gezelschap groot is geworden. Maar iedereen weet dat het NDT Nederland al lang is ontgroeid. Deze groep staat op zo'n onbereikbare hoogte dat ze zichzelf kan bekogelen. Dit gezelschap heeft het plafond bereikt zoals de danser dat in de kelder al verbeeldde.

Na het vuurwerk schuiven aan het slot de vier oudsten weer aan - in het zwart gekleed. Klaar om zich af te schminken. Even klinkt het laatste nieuws van CNN. Over Sierra Leone, Israël en Freetown. Dansen bij Kylián betekent altijd vertrekken. Weggaan om niet terug te keren. Dansen bij Kylián is altijd een beetje doodgaan. Zelfs na een heel groot feest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden