Dankzij Thijssen is Nijmegen de oudste stad van Nederland

Aan Jan Thijssen dankt Nijmegen zijn status als oudste stad van Nederland. De eerste stadsarcheoloog wijdde zijn leven aan het bewijzen daarvan.

'Een archeoloog, maar een nerd was hij zeker niet. Hij voetbalde en hield van de kroeg, de dansvloer en allerlei country- en rockbands.' Beeld Rob Mols / BAMN

Nijmegen is de oudste stad van Nederland. Dat is iedereen inmiddels ingeprent door de Nijmeegse stadsarcheoloog Jan Thijssen die zijn hele leven wijdde aan het vaststellen van dit feit. Hiermee wilde hij een einde aan alle illusies van Maastricht voor dit predicaat maken.

Rond het begin van de jaartelling woonden en werkten volgens zijn onderzoek in Nijmegen al enkele duizenden mensen, terwijl Maastricht hoogstens een 'hoerenkast aan de rivier' was. Thijssen vond dat Nijmegen de status van Nederlands oudste stad ook moest uitdragen. Na Keulen en Xanten was het de belangrijkste stad in de Romeinse provincie Germania inferior.

Megastandbeeld

In november pleitte hij nog voor de oprichting van een megastandbeeld van de Romeinse keizer Traianus, die het toenmalige Nijmegen (Ulpia Noviomagus) stadsrechten toekende. Het beeld zou net zo hoog moeten zijn als de fameuze Kolossus van Rhodos, een van de antieke zeven wereldwonderen. Hij zal het zelf niet meer zien verrijzen. Jan Thijssen overleed op 2 december. Hij was al enige tijd ziek.

Jan Thijssen werd geboren in het Brabantse dorp Vierlingsbeek. Als scholier zwierf hij graag door het Maasheggenlandschap op zoek naar plantjes, waar hij er op zijn 14de al honderden van kon benoemen. Maar hij vond veel meer: munten, oude oorbellen en vuurstenen. 'Het is een kwestie van kijken', zei hij. Hij vond ook een Romeinse wrijfschaal en een drinkbeker, waardoor hij geïnteresseerd raakte in archeologie.

Hij determineerde zelf de vondsten en meldde ze bij de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). 'Een nerd was hij zeker niet. Hij voetbalde en hield van de kroeg, de dansvloer en allerlei country- en rockbands', zegt zijn vriend en collega Harry van Enckevort.

Na zijn diensttijd - hij werd daar een van de tien beste scherpschutters van het land - ging hij biologie studeren aan de Nijmeegse universiteit. Daarnaast volgde hij colleges Provinciaal-Romeinse archeologie bij professor Jules Bogaers, werkte mee aan de opgravingen in Cuijk en in het Engelse Mucking, en was suppoost en rondleider in Museum G.M. Kam, het huidige Museum Het Valkhof. Hij stapte later over naar de Universiteit in Amsterdam om archeologie te gaan studeren.

Eeuwige student

Hij zou in totaal bijna 25 jaar over zijn studie doen - met recht een eeuwige student. Tussendoor had hij talrijke baantjes en bleef hij actief als amateurarcheoloog in Nijmegen, waar hij in oude beerputten groef en zelfs onderzoek deed in een anti-tankgracht rond een door de ME belaagd krakerspand aan de Piersonstraat.

Hij was ook betrokken bij onderzoek naar een oude, diep onder de grond liggende muur uit de eerste eeuwen van onze jaartelling aan de Waalkade die in 1987 moest wijken voor Holland Casino. Dit leidde tot veel ophef in de gemeente, die daarop besloot een dienst stadsarcheologie met 1,5 FTE op te richten. Eén jaar later werd Jan Thijssen de eerste stadsarcheoloog en uiteindelijk baas van een organisatie die op zijn hoogtepunt zou uitgroeien tot bijna 70 medewerkers. 'Ik heb mijn budget weggesleept uit de klauwen van de duivel. Je moet je tent goed verkopen.'

Rond 2000 kwam de bekroning toen Nijmegen de status van oudste stad naar zich toetrok. Behalve het Romeinse verleden was Jan Thijssen ook erg geïnteresseerd in de Merovingische en Karolingische periode.

Uiteindelijk trad hij in 2004 terug als stadsarcheoloog. Van Enckevort: 'Hij stopte niet echt. Zo determineerde hij een in Roermond gevonden collectie aardewerk en ging hij terug naar Cuijk om uit de Maas opgedoken laat-Romeinse scherven te bestuderen.' Thijssen is getrouwd geweest en heeft drie kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden