Dankzij May zijn, op enkele radicalen na, alle Britten voorlopig content met het Brexit-akkoord

Hoe Theresa May achter de schermen weet te schitteren

Ze heeft te kampen met verdeeldheid in eigen huis en grote weerstand vanuit Brussel. Toch ligt er nu een eerste Brexit-akkoord. Correspondent Patrick van IJzendoorn analyseert de tactiek van 'Onderzeeër' May.

De Britse premier May reikt Europese Commissie-voorzitter Juncker vrijdag in Brussel de hand Beeld Emmanuel Dunand / AFP

Na een rampzalig verlopen jaar heeft Theresa May iets bereikt dat onmogelijk leek: op enkele radicalen na is iedereen op het eiland voorlopig content met het eerste deel van het Brexit-akkoord. Voor het politieke theater mag de Britse premier dan ongeschikt zijn, het politieke handwerk blijkt haar een stuk beter te liggen. Haar bijnaam is niet voor niets de Onderzeeër - de 61-jarige May gedijt het best als niemand haar ziet.

Ze is een geducht onderhandelaar, zei Europese Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker eerder deze week al. Toen waren de besprekingen in Brussel nog stukgelopen op verzet van de Noord-Ierse Unionisten, die de regering-May gedoogsteun geven. In een paar dagen tijd wist May de dwarsliggers alsnog om te praten en Brussel te bewegen groen sein te geven voor handelsbesprekingen. Ze maakte haar faam als 'een verdomd lastige tante' waar, een kwalificatie die partijgenoot Kenneth Clarke haar eens had gegeven.

Een mysterieuze tante is ze ook. Dat was al zichtbaar tijdens het EU-referendum, toen ze met zo weinig enthousiasme campagne voerde om in de EU te blijven dat ze op een geheim agent voor de Brexit-campagne leek. Eenmaal premier luidde haar devies 'Brexit is Brexit', maar tot op de dag van vandaag is onduidelijk wat ze daarmee precies bedoelt. De toespraken die ze hield brachten weinig opheldering.

Tegelijkertijd is de provinciaalse domineesdochter uiterst Brits. Niet alleen door haar gereserveerdheid en ongemak in sociale situaties (zonder evenwel de humor om dit te compenseren), maar ook door haar onderkoeldheid. De laatste jaren is, met name in het buitenland, vaak de vraag gesteld wat er in de Britten is gevaren - de eilandbewoners met hun gezonde verstand en pragmatisme. En het zijn precies deze kwaliteiten die May nu heeft ingezet tijdens de eerste fase van de Brexit-besprekingen.

In weglopen zonder te betalen, wat volgens de Brexiteers juridisch had gekund, heeft ze nooit geloofd. Het is in strijd met de fair play waar haar landgenoten zo aan hechten. Wegrennen zou ook hebben geleid tot een 'no deal', een abrupte breuk met het vasteland waarin May nooit heeft geloofd. Het was haar tactiek om beetje bij beetje toe te geven.

Eenmaal premier luidde May's devies 'Brexit is Brexit', maar het blijft onduidelijk wat ze daarmee precies bedoelt Beeld afp

Neem de rekening. Eerst 20 miljard, in haar Florence-rede, en uiteindelijk 45 miljard. Tevens heeft ze nooit overwogen om ook maar één deugdzame EU-burger het land uit te zetten.

May besefte dat de onderhandelingspositie van de Britten niet al te sterk was, mede omdat David Cameron, haar voorganger, indertijd geen Brexit-noodplannen had gemaakt. Bovendien kende de bewoonster van 10 Downing Street haar klassieken. Nooit zijn de Britten als glorieuze winnaars uit grote Brusselse onderhandelingen gekomen: Margaret Thatcher was in de val gelopen bij de Europese Akte van 1986, John Major tekende met tegenzin het Verdrag van Maastricht en Gordon Brown deed hetzelfde met 'Lissabon'.

Dat er in Brussel positief is gereageerd op de Brexit-deal wekte dan ook achterdocht bij fanatiekere Brexiteers. Zo riep Nigel Farage dat May had ingestemd met een nieuwe fase van 'vernederingen'.

Het succes van May is mede te danken aan haar beslissing om het Brexit-werk de laatste maanden naar zich toe te trekken. Langzaam nam ze de rol van Brexit-minister David Davis, met wie ze graag mag flirten, op zich. Ze werd weer een vakminister, een rol waarin ze zo goed was tijdens haar zesjarige ministerschap op Binnenlandse Zaken, een politiek en ambtelijk mijnenveld. Ze werd een Onderzeeër in Het Kanaal.

Met zijn bravoure zou Davis eigenlijk een betere premier zijn. Dat May ongeschikt is als leider was al duidelijk geworden bij de desastreus verlopen verkiezingen. Hoe beter de kiezers May leerden kennen, des te minder fiducie ze in haar kregen. Ze bleek allergisch te zijn voor de media (sociale en traditionele), slaagde er niet in haar campagneteam enthousiast te maken en haar platitudes werkten op de lachspieren. Een snelle denker was ze ook al niet.

Langzaam nam May de rol van Brexit-minister David Davis op zich Beeld epa

Ze besloot na het verlies van haar meerderheid door te vechten, wijzend op het landsbelang. Dat de meeste aandacht uitging naar haar kibbelende ministers, Boris Johnson en Philip Hammond voorop, kwam haar niet slecht uit. De schijnwerpers zijn niets voor haar.

Door het Brusselse succes is haar positie voorlopig veilig, maar ze weet ook dat het Noord-Ierse probleem slechts vooruitgeschoven is, hopend dat de aanstaande handelsbesprekingen soelaas gaan bieden. May houdt de Brexiteers tevreden met de belofte dat het land uit de douane-unie en de interne markt gaat, maar door te garanderen dat Ierland en het Verenigd Koninkrijk sowieso in de pas blijven lopen, is de kans op een 'Zachte Brexit' reëler dan ooit.

De pragmaticus May volgt daarbij een beproefd, Brits principe: komt tijd, komt raad.


Wat staat er in de scheidingsakte en wie wint het meest?

'De EU staat met 10-0 voor': de Brexitdeal in vier hoofdpunten
Groot-Brittannië en de Europese Unie hebben vandaag een akkoord bereikt over de Brexit. De deal die nu op tafel ligt, lijkt vooral in het voordeel van Europa. Of zoals een onderhandelaar het samenvat: 'De EU staat met 10-0 voor.' We zetten de hoofdpunten op een rij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.