Dankzij emmertje verf vindt piloot blind de landingsbaan

Noem het een minieme weeffout in de schepping, maar in Tampa, Florida waren ze er begin dit jaar toch maar een week zoet mee. Omdat de magnetische noordpool langzaam opschuift in westelijke richting - met zo'n 65 kilometer per jaar richting Siberië - dreigde het luchtverkeer boven de Amerikaanse stad te verstoren.


Wat was het probleem? De landingsbanen op elk vliegveld hebben een aanduiding, waaraan piloten kunnen aflezen in welke richting die liggen ten opzichte van het magnetische noorden. Omdat die magnetische noordpool voortdurend aan de wandel is, lagen de banen van Tampa International Airport al een tijdje niet meer op de plek waar piloten ze op basis van hun kompas zouden verwachten. De aanduidingen op de startbanen, maar ook van taxibanen weken al 10 graden af.


Natuurlijk is het onbegonnen werk om een startbaan te verleggen, laat staan drie tegelijk zoals in Florida. Maar dat hoeft ook niet dankzij de slimme wijze van nummering die al decennia wordt gebruikt voor de luchthaven van Tampa en de rest van de wereld.


De verkeerstoren vraagt piloten sinds donderdag te landen op runway 19R (of 1L, afhankelijk van de richting waaruit ze komen) in plaats van 18R (of 36L). De eerste twee cijfers geven in honderdtallen en tientallen aan hoeveel graden een startbaan afwijkt van de magnetische noordpool. Het noorden ligt op 0, het oosten op 90, het zuiden op 180 en het westen op 270 graden. Door deze wijze van nummeren weet een piloot blind dat 19R de startbaan is in zuidelijke richting, die tien graden afwijkt van de magnetische koers.


De letters R en L zijn bedoeld om duidelijk te maken om welke baan het gaat van de twee parallel lopende banen die in noordelijke en zuidelijke richting liggen, oftewel de rechter- en de linkerbaan.


Het vliegverkeer bij Tampa ondervond hinder van de wandelende magnetische noordpool, omdat de aanduidingen op het begin van de startbaan staan gekalkt. Het personeel moest de oorspronkelijke nummers en cijfers van het asfalt afkrabben en daarna de nieuwe aanduidingen er met verf weer op aanbrengen. Om het oponthoud voor de nummer 26 op de lijst van drukste luchthavens van de VS - 17 miljoen reizigers per jaar - tot een minimum te beperken, zijn de startbanen een voor een onder handen genomen.


De wijze van nummering die in Florida wordt gebruikt, geldt ook in Nederland. 'Dat is internationaal zo afgesproken', zegt Marjolein Wenting van de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). 'De Polderbaan zegt een piloot uit China helemaal niks.' Met 18L en 36L weet zelfs een piloot die voor het eerst op Schiphol vliegt dat het gaat om de linker gelegen baan die in noordelijke richting 180 graden afwijkt van het magnetische noorden en in zuidelijke richting 360 graden. Aangezien de Amsterdamse luchthaven drie parallel lopende banen heeft (behalve de Polderbaan zijn dat de Zwanenburg- en de Aalsmeerbaan) heet de middelste 18C/36C (met de C van centrum). De Kaagbaan heet in het radioverkeer 90 of 24, de Buitenveldertbaan 09 of 27.


De LVNL heeft alleen kennis over de omnummeringen op de grote luchthavens in Nederland, aldus Wenting. 'Hoe het zit op kleinere vliegvelden weet ik niet.' Voor de grote luchthavens liggen er geen wijzigingen in het verschiet. Wel voor de landingsbaan van Den Helder Airport, beter bekend als de militaire vliegbasis De Kooy. De landingsbaan daar zal na een uitvoerige renovatie, die in maart begint, van 03/21 in 03/24 transformeren.


De baanaanduidingen zijn een overblijfsel uit het verleden, toen vliegeniers nog volledig op hun kompas vertrouwden om hun bestemming te bereiken. 'De commerciële vliegtuigen koersen op satellietnavigatie en bakens op de grond', legt Wenting uit. Voor de bemanning scherpen de aanduidingen wel het bewustzijn, legt ze uit.


De magnetische noordpool zwalkt stevig, als een dronkeman die zich onvast aan een lantaarnpaal klemt. De pool beweegt elke dag in een grillige ovaal, waarvan de bochten soms meer dan 80 kilometer van elkaar liggen. Hoe grillig is afhankelijk van de zon. Als die veel geladen deeltjes de kosmos inblaast, kunnen de magneetvelden van de aarde letterlijk van de kaart raken.


Gelukkig voor luchthavens valt de zwalking van de magnetische polen over een jaar genomen mee. Stansted bij Londen heeft zijn landingsbaan in 2009 aangepast. Dat kan nu weer een halve eeuw vooruit. In België werd vorig jaar kritiek geuit op de luchthaven van Zaventem, omdat die te lang zou treuzelen met de omnummering van zijn landingsbanen. Dat de aanduidingen niet meer kloppen, werd gesignaleerd in een rapport over de crash van een Boeing 747 op Zaventem in 2008.


Het ongeluk werd overigens niet veroorzaakt door een kompasfout, maar door een torenvalk die bij de start een motor invloog.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden