Nieuwsbreak

Daniela Hooghiemstra: 'De NOS kan het op zo'n dag eigenlijk niet goed doen'

Nederland is aan het bijkomen van de abdicatie van Beatrix en de inhuldiging van Willem-Alexander. Wat vond historica en journalist Daniela Hooghiemstra eigenlijk van de ceremonie?

Laura de Jong
Screenshot Daniela Hooghiemstra tijdens de uitzending van de NOS. Beeld Screenshot van NOS
Screenshot Daniela Hooghiemstra tijdens de uitzending van de NOS.Beeld Screenshot van NOS

Een paar weken geleden was Willem-Alexander nog een jetsetprins nu is hij een mensenkoning. Snapt u het nog?
'Je ziet dat er op zo'n dag geen ruimte is om kritisch naar de monarchie te kijken. De opiniestukken en commentaren van de afgelopen weken zijn even vergeten. Je komt over als een enorme zuurpruim als je daar op zo'n dag op gaat wijzen. Journalistiek gezien valt er niet veel te behalen op zo'n dag.'

Jean-Pierre Geelen laat in zijn tv-recensie weinig heel over hoe de NOS de inhuldiging in beeld heeft gebracht.
'De NOS kan het op zo'n dag eigenlijk niet goed doen. Ofwel de NOS krijgt het verwijt dat het een oppervlakkige royalty-show maakt of dat het zuur gedoe uitzendt. Dus dat is een dilemma. Ik had gedacht dat er meer ruimte zou zijn om het ook over de schaduwzijde van de monarchie te hebben, maar op zo'n moment kan dat niet.'

Wat had u dan willen zeggen?
De monarchie is natuurlijk een raar instituut. De persoonsverheerlijking die daar aan de hand is en waar niemand moeite mee lijkt te hebben, de behoefte om iemand in zo'n mantel te laten rondlopen als een door God gezonden figuur, is iets heel geks in deze tijd. Allereerst omdat we in deze tijd niet meer in zo'n God geloven. Ten tweede omdat hij met een gewone vrouw is getrouwd en zij nu ineens onze koningin is.

Waarom zat u dan eigenlijk in de uitzending van de NOS?
Ik denk omdat ik me toch vier jaar lang als biograaf heb beziggehouden met Kees Boeke, de directeur van de vrije school waar Beatrix op school heeft gezeten. Kees Boeke heeft verloren. Het is niet gelukt wat hij wilde. Hij wilde een einde aan de hiërarchie, hij was tegen klassenverschillen en hebzucht. Boeke wilde de hofsamenleving opheffen. Natuurlijk was het allemaal heel idealistisch, maar we kunnen na gisteren concluderen dat dat allemaal niet is gelukt. Eigenlijk is het alleen maar groter geworden: de behoefte aan grote symbolen en aan verschil tussen mensen. Beatrix heeft zes jaar bij Boeke op school gezeten maar wilde heel graag van zijn school af. Het resultaat hebben we gisteren gezien.

Hoe bedoelt u?
Het hofceremonieel is eigenlijk groter en belangrijker dan in 1948, toen Boeke begon. Gisteren hebben we gezien hoe perfect georganiseerd alles was. Hoewel het ging om de inhuldiging van Willem-Alexander, zagen we het werk van Beatrix. Dat er niets misging, is haar erfenis en het werk van haar apparaat zoals zij dat heeft opgericht. In die zin komt Willem-Alexander in een gespreid bedje terecht. Hij moet nu alleen laten zien wat hij met die erfenis gaat doen.

Heeft u zich ook nog over iets verbaasd?
Ik ben in mijn hart republikein, dus dan verbaast alles aan zo'n dag. Hoe dat ceremoniële zo belangrijk is voor zoveel mensen. Bijvoorbeeld dat iedereen de prinsesjes die op het balkon verschijnen dan zo schattig vindt. Ik ben geen speen - ik vind dat ook schattig, maar ik denk dan wel: hoe kun je nou zo leven? Worden die meisjes ooit normaal behandeld? Tegelijkertijd ben ik ook wel weer onder de indruk dat zo'n show zo perfect gaat.'

De prinsesjes op het balkon na de abdicatie van Beatrix. Beeld getty
De prinsesjes op het balkon na de abdicatie van Beatrix.Beeld getty
Op de Dam voert de politie een activistische studente af. Ze weigerde weg te gaan van een plek waar niet mag worden gedemonstreerd. Beeld anp
Op de Dam voert de politie een activistische studente af. Ze weigerde weg te gaan van een plek waar niet mag worden gedemonstreerd.Beeld anp

Het enige smetje was de arrestatie van Joanna?
'Ja, hoe dat dan kon gebeuren. Ik hoorde via een collega van NRC dat het toch wel een bewuste arrestatie was, omdat ze niet wilden dat de prinsesjes zouden zien dat iemand demonstreerde. Dan zie je hoe zeer het ceremoniële de rationaliteit overschaduwt. Er is namelijk geen een Nederlander die vindt dat er niet gedemonstreerd mag worden. Dit soort dingen blijven wonderlijk. Anderzijds denk ik dat de invloed van het koningshuis klein is. Ik denk niet dat de monarchie de democratie schade toebrengt. Alleen gevoelsmatig vind ik het dus een raar instituut.'

Er werd wel de hele dag behoorlijk gehengeld naar de zogenaamde emoties.
Ja, maar ik werd dus helemaal niet emotioneel van het tekenen van de abdicatie. Historisch gezien is het een leuk iets maar het emotioneerde mij helemaal niet. Als ik iets moet noemen wat mij dan raakte zijn het toch die kinderen. Hoe kun je zo'n leven leiden?

Nu we het toch over het balkon hebben, nog gehoord hoe Beatrix zei 'even wuiven met z'n allen'.
'Dat is tekenend voor haar. Het gaat allemaal om het vertoon. Hoe maak je er een zo'n majestueus mogelijk instituut van? Enerzijds valt dat te prijzen, maar op menselijk vlak vind ik dat verschrikkelijk, en dan ben ik ook nog wel zo arrogant om te denken dat het niet goed voor die mensen zelf is om zo te leven.'

Heeft u nog wel om iets kunnen lachen?
'Het is inderdaad kenmerkend voor zo'n dag dat daar geen humor bij hoort. Als er al iets van humor voorkomt, is dat opgelegd. Als je ergens niet om moet lachen zijn dat voorgeplande grappen. Je schiet in de lach van iets dat onverwacht gebeurt. Dat hebben we gisteren niet gezien. Gelukkig hebben we Lucky tv. Dat vind ik echt een verademing! Dan denk ik: zie je wel, het valt allemaal toch wel mee. Stel je voor dat Nederland altijd zo zou zijn: dat heel Nederland in katzwijm ligt als Willem-Alexander met z'n hermelijnen mantel komt aanzetten. Ik ben dus in die zin blij dat het gewone leven weer is begonnen.

Is er eigenlijk dan nog gewoon nieuws vandaag?
Ja, in Ierland is de abortuswet versoepeld, dat heeft lang geduurd. Voor veel Ierse vrouwen is dat heel groot nieuws.

En Diederik Stapel keert terug als coach en adviseur.
Hij had moeilijk onder de grond kunnen blijven zitten. Iedereen verdient een tweede kans. Ik zou alleen wel verbaasd zijn als hij door een universiteit zou worden ingehuurd. Laten we hopen dat hij het over een andere boeg gaat gooien.

Dit is aflevering 71 van de dagelijkse rubriek 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

oning Willem-Alexander en prinses Beatrix op het balkon van het Koninklijk Paleis op de Dam. Beeld anp
oning Willem-Alexander en prinses Beatrix op het balkon van het Koninklijk Paleis op de Dam.Beeld anp
null Beeld getty
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden