'Dan steek ik zo weinig, dat die boer me wel wegstuurt'

Het Drentse Borger kent zijn werklozen. En ook de jongens die in de asperges moeten. Dorpelingen noemen meteen Johnny Visser....

WEERT SCHENK

Van onze verslaggever

Weert Schenk

BORGER

De 29-jarige John Visser heeft lang haar, is werkloos en gaat inderdaad geen asperges steken. Hij is voor dat werk medisch afgekeurd. Visser is ruim twee meter lang. Dokters en telers zijn het erover eens dat iemand van die lengte binnen de kortste keren ernstige rugklachten heeft. Het komt hem niet slecht uit.

Visser zit in het flatje van Albert Kamps, een andere kandidaat-aspergesteker op wie bewoners van Borger hadden gewezen. Kamps ontkent de principiële weigeraar te zijn. Hij heeft nu even een voetblessure, maar als hij wordt opgeroepen, schakelt hij toch wel eerst de bond in.

'Je kan hier in Borger overal werklozenprojecten van maken. Dat doen ze niet. Weet je hoe het werkelijk zit? Wethouder Haikens teelt zelf asperges. Door werklozen te dwingen te helpen bij de oogst, komt hij mooi aan goedkope arbeidskrachten. Moet ik daar aan meedoen?'

Wethouder J. Haikens, die onder meer 'activiteiten mensen zonder werk' in zijn portefeuille heeft, werd deze week geprezen door minister Melkert van Sociale Zaken. Het project dat Haikens in Borger opzette om de asperge-oogst te redden, moet gelden als landelijk voorbeeld.

Daartoe geschikte werklozen moeten op straffe van een korting op de uitkering gedurende een aantal weken asperges steken. Om hen te motiveren wordt 20 procent van de verdiensten, tot een maximum van honderdvijftig gulden, niet op de uitkering in mindering gebracht. De gemeente geeft daar bovenop een premie van honderd gulden per maand.

Haikens, die overigens wel aardappelen, maïs en bieten verbouwt maar geen asperges teelt, liet 33 langdurig werklozen aanschrijven. Van hen vonden acht toevallig in die periode werk, twaalf meldden zich af met een medische verklaring, één persoon weigerde en de rest, twaalf man, moet vanaf volgende week aan de slag.

Het gekrakeel over de arbeidsvoorziening voor de asperge-oogst neemt de laatste jaren toe, omdat de overheid in mindere mate geneigd is tewerkstellingsvergunningen voor goedkope en gemotiveerde krachten uit Polen af te geven. Nederlanders of buitenlanders uit de Europese Unie moeten het werk opknappen. Dit jaar zijn negenduizend stekers nodig en de telers komen er op dit moment nog vijftienhonderd te kort.

Het probleem deed zich eerst alleen voor in Noord-Brabant en Limburg. Maar vorig jaar gingen drie akkerbouwers op Drentse zandgrond uit nood over op asperges. Omdat de oogst op de Hondsrug toen nog niet zo groot was, konden ze het fysiek zware werk aan met huisvrouwen en scholieren. Daarmee redden ze het dit jaar waarschijnlijk niet. Vandaar het voorstel van wethouder Haikens om werklozen in te zetten.

De werkloze straatmaker Albert Kamps zegt heel graag aan het werk te willen, maar dan moet er wel iets tegenover staan: 'Ik moet er beter van worden en wil van die uitkering af. Maar wat schiet ik ermee op als ik twee maanden dit werk doe?' Hij rekent voor dat de telers 1,20 gulden betalen voor een kilo gestoken asperges. Onervaren stekers pakken misschien vijf kilo per uur en verdienen daarmee zes gulden.

'Dat betekent dat ik niet boven mijn uitkering uitkom. Ik krijg dan alleen die honderd gulden van de gemeente. Moet ik daarvoor om vier uur 's nacht mijn nest uit en elf kilometer fietsen. Dan ben je toch hartstikke gek? Mensen die werk hebben, denken er anders over. Die hebben makkelijk lullen, die hoeven er niet heen. Als ze mij normaal betalen, ga ik morgen het veld op'

Bij Albert Kamps lijkt het wel een sociëteit voor zieke en werkloze jongeren. MTV staat aan, de koffie staat op tafel, en na Johnny Visser druppelen vrienden binnen die in de Ziektewet zitten, ook de 24-jarige Roelof-Jan Grit, een werkloze loodgieter die eveneens op de lijst van Haikens staat. Grit wil alleen de asperges in als hij een uurloon krijgt. Maar dat is voor telers niet interessant.

Ondanks gesprekken met officiële instanties blijkt geen van allen goed geïnformeerd. Zo weten ze niet of er ook in het weekeinde gewerkt moet worden. En dat kan al helemaal niet, omdat het voetbal er niet onder mag lijden. Kamps: 'We staan op het punt te promoveren. Ik zie me al aankomen met het verhaal dat ik niet kom.'

Maar ze zijn er ook niet van op de hoogte dat niet eerst de uitkering hoeft te worden terugverdiend. Meteen al 20 procent van de verdiensten tot 750 gulden mag in eigen zak worden gestoken. Maar dan nog. Kamps: 'Het lijkt op dwangarbeid. Ik dacht dat dit een democratie was. Dit is een heel gevaarlijke ontwikkeling.' Een korting op de uitkering komt hem evenwel slecht uit. 'Als het niet anders kan, steek ik zo weinig dat die boer me wel wegstuurt.'

Volgens de mannen vindt heel Borger dat dit project niet deugt. Grit: 'Mijn vader vindt dat ik alles moet aanpakken, maar hiervan zegt hij: ''Niet gaan. Ze profiteren van je.'' Kamps: 'Mijn vader heeft een schijthekel aan werklozen. Als ik bij hem kom, vraagt-ie: ''Heb je al werk? Doe je er wel genoeg aan?'' Over die asperges, zegt hij: ''Half afsteken en zorg dat ze je wegsturen''.'

Ze voelen geen maatschappelijke verplichting om wat voor de uitkering terug te doen. 'Ze kunnen zeggen: je houdt je hand op. Maar we hebben hier sociale voorzieningen en daar maken we gebruik van. Ze halen hier toch ook niet heel werkloos Nederland naar toe? Kom nou. Geen enkele werkloze is gemotiveerd voor dit werk.'

De coördinator van het aspergeproject bij het Arbeidsbureau Gieten, G. Bouwman, betwijfelt of de combinatie van dwang met een financiële prikkel de juiste methode is om werklozen voor de oogst in te zetten. Een werkgever heeft niets aan ongemotiveerde mensen. Daarin zit volgens hem een potentiële mislukking van het project. 'Maar iedereen is even nieuwsgierig hoe het werkelijk uitpakt.'

Terwijl ze in een schuur in Nieuw-Buinen zorgvuldig slechte plekjes van asperges snijdt, onderstreept aspergeteelster H. Trip-Van Dalen niet om inzet van werklozen hebben gevraagd. Ze legt uit hoe het zit met het werk, de ervaring en de betaling. 'Maar die werkloze jongens praten zoals het hun uitkomt. Ik snap niet dat ze niet eerst eens komen om te kijken hoe het gaat. Misschien vinden ze het wel heel leuk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden