Achtergrondcarbidschieten

Dan maar lekker carbidschieten met Oudjaar? Dringend advies aan de leken: ‘Doe het niet. Wees wijs’

Vuurwerk afsteken mag dit jaar niet, carbidschieten wel. Nu carbidverkopers steeds meer telefoontjes krijgen uit andere delen van het land, maken de veiligheidsregio’s zich zorgen. Hoe voorkomen ze straks een hausse aan overlast en carbidslachtoffers?

Een groep jongens uit het Friese Lippenhuizen, de ‘Liphuster Carbidsjitters’, sluit knallend het jaar 2019 af op een veldje in het dorp.Beeld Jilmer Postma / Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

Hoe lokaal de traditie van het carbidschieten kan zijn, merkte Bort Koelewijn vroeger als burgemeester van de Overijsselse gemeente Rijssen-Holten. In het Sallandse Holten wordt volop geschoten, terwijl het Twentse Rijssen volgens hem beduidend minder op heeft met het ontsteken van melkbussen met een brokje koolstof erin.

‘Carbidschieten verschilt echt van dorp tot dorp’, zegt Koelewijn, met afstand de bekendste carbidschutter onder de burgemeesters. Zo wil de traditie in Kampen, waar hij tegenwoordig burgemeester is, dat men achterstevoren op de melkbus zit en een deksel met een remmend stuk kleding wegschiet. In Rijssen-Holten staan de bussen schuin en mogen de deksels en voetballen in de weidse weilanden zo ver vliegen als ze willen.

Westers accent

Toch is Koelewijn een bezorgd man. Nu er deze jaarwisseling geen vuurwerk mag worden afgestoken, dreigt carbidschieten tot alternatief uit te groeien. Carbidverkopers in het noorden en oosten van het land noteren nu al evenveel bestellingen als normaal rond Oudjaar. Opvallend veel mensen met een westers accent zijn ineens geïnteresseerd in de aanschaf van een paar kilo calciumcarbide.

Lopen de spoedeisende hulpen dit jaar alsnog vol, omdat onwetende vuurwerkliefhebbers zich vergalopperen aan de kracht van carbid? De veiligheidsregio’s nemen liever geen risico. Achter de schermen werken zeven regio’s aan wat een carbidschietleidraad voor de rest van het land zou kunnen worden. Maandag spreken de 25 regio’s erover in het Veiligheidsberaad, waar ook Justitieminister Grapperhaus aanschuift.

Kijk je Koelewijn in zijn hart, dan zou hij zeggen: laat het carbidschieten vooral doorgaan op de plekken waar het elk jaar zonder problemen verloopt. En verbied het in de regio’s die er geen ervaring mee hebben. Denkend aan de leken die straks met een handleiding van internet en zes bier op voor het eerst carbid willen afsteken: ‘Doe het niet. Wees wijs.’

De vijftigste traditie op de nationale erfgoedlijst is niet ongevaarlijk. VeiligheidNL noteerde bij de vorige jaarwisseling 78 carbidslachtoffers, 6 procent van het totaal. ‘Carbidschieten is geen veilig alternatief voor een algeheel vuurwerkverbod’, benadrukte het kenniscentrum voor letselpreventie de afgelopen weken.

Anderhalve meter

Als het aan burgemeester Koen Schuiling van Groningen ligt, schiet dan ook dit jaar niemand met carbid. ‘De lol van carbidschieten is dat je met elkaar bent en vaak is er ook nog alcohol bij om de feestvreugde te verhogen’, zegt hij tegen RTV Noord. ‘Dat zijn precies de dingen die we in deze tijd niet moeten doen, omdat het dan bijna niet te doen is om de anderhalve meter afstand tot elkaar te handhaven.’ 

‘Carbidschieten is niet zonder risico’s’, zegt Koelewijn. ‘Maar dat is nog geen argument om het te verbieden. Het leidt niet tot meer belasting van de zorg, weet ik uit al mijn jaren als burgemeester. En het levert ook niet die duizenden euro’s schade per jaarwisseling op zoals knalvuurwerk. Waar het om gaat, is dat het verantwoord gebeurt.’

Nu nog bepaalt elke gemeente zelf of  carbidschieten mag, en onder welke voorwaarden. Veel gemeenten verbieden bijvoorbeeld het gebruik van gas- of giertanks en staan het schieten alleen op  gezette tijden op Oudjaarsdag toe.

Dat de traditie diepgeworteld is, merkte het stadsbestuur van het Groningse Westerwolde toen dat vorige maand de regels voor het carbidschieten wilde aanscherpen. Het college stelde voor alleen nog op 31 december te schieten tussen 10 en 18 uur, en alleen met voetballen. Gasflessen zouden niet meer zijn toegestaan. Omdat de gemeenteraad ertegenin ging, was de aanscherping van de baan.

Veilig verloop

Kampen heeft vijftig plekken aangewezen waar carbidschieten mag met Oud en Nieuw, Koelewijn wil per locatie drie mensen verantwoordelijk maken voor een veilig verloop. Hoe dan ook zal het anders zijn, vanwege het verbod op evenementen en alcohol na acht uur ’s avonds. 

Carbidschieten is bij uitstek iets dat je lokaal moet regelen, vindt hij. Koelewijn hoopt dan ook dat het kabinet geen landelijke regels gaat opleggen. ‘Ik spreek in Kampen elke week met het carbidschuttersgilde. Als het op 31 december ergens te druk wordt, is er direct contact met de politie. Dat kan ik prima handhaven. Maar als je het verbiedt, is het niet meer te handhaven. Dan gaan mensen het illegaal afsteken.’

Geen geklooi

‘Je wilt geen geklooi met carbid hebben’, zegt Johan Floors van land- en tuinbouwmachinebedrijf Kolkman-Floors. Vanuit het Gelderse Noordijk verkoopt hij het spul, en al aan de telefoon hoort hij of hij met een debutant of een ervaren schutter van doen heeft. ‘Als iemand vraagt: hoeveel carbid heb ik nodig, weet ik genoeg.’ Dat weet hij trouwens ook wanneer iemand zijn accent niet kan verstaan.

Afgelopen week had hij dertig mensen aan de lijn die carbid wilden bestellen. Daartussen ook een aantal klanten uit het westen. Hij moet nog zien of ze op 31 december twee uur in de auto gaan zitten om hun bestelling op te halen. ‘En willen ze dan toch een paar kilo meenemen, dan zeg ik: waar is je melkbus? Die dingen zijn dan toch nergens meer te krijgen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden