Dan is het kind van de vluchteling plots kostwinner

Als ze geen cent meer hebben, laten steeds meer Syrische vluchtelingen hun kinderen werken zodat het gezin toch nog kan eten en het huis niet wordt uitgezet. Donderdag maakte de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties bekend dat meer dan vier miljoen Syriërs uit hun land zijn vertrokken. Een groot deel van deze mensen is wanhopig, vertelt Beatrix Buecher van hulporganisatie CARE over de telefoon vanuit Amman, Jordanië.

Een Syrisch meisje uit Homs bij de deur van het huis in de sloppenwijk van Amman waar ze nu woontBeeld afp

Buecher heeft onderzoek gedaan naar de omstandigheden waaronder die vluchtelingen proberen te overleven. 'Bittere armoede', was haar conclusie. 'Na vijf jaar oorlog zijn steeds meer Syriërs door hun reserves heen. Ze kunnen de huur niet betalen en weten niet hoe ze hun kinderen te eten moeten geven.'

Het gaat niet om mensen die hun leven lang al in een sloppenwijk woonden: het zijn artsen, schoolmeesters, winkeliers en boeren die met hun kinderen op de vlucht zijn geslagen. Ze hadden een huis, een eigen bedrijf of een baan. De kinderen gingen gewoon naar school. Werden gebracht met de auto. Of liepen er samen met hun vriendjes naartoe.

Nu zitten deze kinderen samen met hun ouders (in 28 procent van de gevallen is de vader er niet bij) op een kamertje in een vreemd land. En zien hoe hun ouders steeds meer in paniek raken. 'Veel mensen hadden in het begin wel wat geld', vertelt Buecher. 'Ze huurden een flatje en hoopten dat ze zo snel mogelijk weer naar huis terug konden keren. Maar wat doe je als het geld op raakt?'

Ja, wat doe je dan?

'Je snijdt in de kosten. Eerst gaan mensen goedkoper wonen, wat vaak betekent dat ze met vijf kinderen in één kamer zitten en met een beetje geluk is er nog een keuken of een badkamer die ze delen met een paar andere gezinnen in hetzelfde appartement. Je hoort vaak dat de eigenaar van die panden mensen wil helpen en niet direct moeilijk doet als ze te laat zijn met de huur, maar dat kan natuurlijk geen maanden duren. Vluchtelingen verkopen hun spullen. De ketting van oma. Hun trouwring. Ze lenen geld. Vaak met bijvoorbeeld hun land in Syrië als onderpand. En als dat ook op is? Dan gaan ook de kinderen werken.'

Een Syrische man met zijn kind in de kamer waar hij met zijn gezin woont in Amman, Jordanië.Beeld afp
Een Syrisch meisje bedelt 's avonds op straat in Istanboel, Turkije.Beeld epa

Natuurlijk proberen de ouders een baan te vinden, maar dat gaat niet zo gemakkelijk: het werk ligt in landen als Jordanië en Libanon niet voor het oprapen en vluchtelingen mógen officieel ook niet aan de slag. Mannen doen vaak klussen als dagloner. Vrouwen maken bijvoorbeeld huizen schoon, of koken en krijgen dan een deel van de maaltijd mee.

'Kinderen gaan in dit stadium al niet meer naar school', vertelt Buecher. 'Ook al is het onderwijs zelf gratis: als je op alles moet bezuinigen is er geen geld voor de bus naar school of voor de boeken. Zelfs als de kinderen niet hoeven te werken, leren ze dus niet lezen en schrijven en lopen ze voor de rest van hun leven een achterstand op.'

In sommige gezinnen zijn de kinderen zelfs de belangrijkste kostwinner. Het zijn kruimels waar ze mee thuis komen: ze verkopen bijvoorbeeld tissues op straat, of werken voor een paar euro in een winkel of op het land. Maar al die kruimels bij elkaar, betekent wel dat het gezin kan eten. En dan maar hopen dat er niemand ziek wordt, want geld voor een dokter is er niet.

Er is hulp, maar daar wordt steeds verder in gesneden omdat er niet genoeg geld is. Terwijl de situatie voor steeds meer mensen nijpend wordt, maakt het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties haar voedselpakketten noodgedwongen kleiner.

Uit onderzoek van UNICEF en Save the Children (dat vorige week werd gepresenteerd) blijkt dat kinderen in bijna driekwart van de gezinnen bijdraagt aan het gezinsinkomen. Ze worden steeds vaker slachtoffer van uitbuiting op de arbeidsmarkt: kinderen van 13 doen zwaar werk in de bouw, kleintjes van 6 zijn tot 's avonds laat in de weer.

Bovendien: 'Ze krijgen een verantwoordelijkheid op de schouders die ze niet kunnen dragen', zegt Buecher.

Syrische vrouwen met hun kinderen in Turkije.Beeld reuters
Syrische kinderen bedelen op straat in Istanboel, Turkije.Beeld epa
Syrische kinderen in Libanon.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden