'Dan is er koffie' voor buitenlander verklaard

Waarom wordt het in Nederland niet op prijs gesteld als je met veel vertoon je creditcard tevoorschijn haalt? Waarom gaan Nederlanders bij de bushalte altijd op een bankje zitten waar nog niemand anders zit?...

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Inburgeren gaat verder dan weet hebben van strippenkaarten en de naam van de koningin. Inzicht krijgen in de Nederlandse mentaliteit en gedragscodes is even belangrijk, meent historius H. van der Horst.

In The Low Sky. Understanding the Dutch (Scriptum, ¿ 39,50) geeft hij een uitgebreid overzicht van de achtergronden van onze hang naar gelijkheid, onze eerbied voor privacy en onze koopmansgeest. Vrijdag overhandigde hij het eerste exemplaar van zijn boek aan de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, K. Dornbush.

Als medewerker van het Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationale samenwerking in het hoger onderwijs, ontmoette Van der Horst veel buitenlanders die weinig begrepen van ons gebrek aan hartelijkheid, de naar internationale maatstaven bescheiden villa's van de rijken in Wassenaar en de vreemdsoortige bijeenkomsten die wij 'overleg' noemen.

In zijn boek, dat is bedoeld voor elke buitenlander 'die op niveau wil meepraten over Nederland' poogt hij de Nederlandse manier van samenleven in driehonderd pagina's te vangen. Van volkstuintjes, de werking van de waterschappen en het drugsbeleid tot de kreet 'En morgen gezond weer op' van Sonja Barend.

Van der Horst geeft geen tips in de trant van 'strippenkaarten koop je bij de sigarenboer, postzegels niet'. Zijn boek stelt hoge eisen aan de buitenlandse lezer.

Hij legt uit hoe het komt dat sommige Nederlanders rare namen hebben als Niemandsverdriet of Naaktgeboren, hij gaat in op de problemen bij Philips, verklaart termen als 'klootjesvolk' en 'de maakbaarheid van de samenleving' en bespreekt typerende reclamespots ('En dan is er koffie'). De TROS, legt hij uit, is een soort elektronische versie van De Telegraaf, de VPRO kan het beste worden omschreven als de Volkskrant van radio en tv.

'Wat is Nederlands?', vraagt hij zich in de inleiding af. Een combinatie van tulpen, Sinterklaas en een zuidwesten wind in je gezicht als je over de dijk loopt? Nee, veel representatiever is volgens Van der Horst het 'herfstgevoel' dat in het lied Oude Maasweg van de Amazing Stroopwafels wordt uitgedrukt: 'Ik zit hier op de snelweg/ Met een lege tank/ Regen klettert op het dak/Ik zal nu wel naar huis toe/moeten liften/'k Denk aan jou bij elke stap.'

De titel verwijst naar het advies dat een Braziliaanse vriendin ooit van haar vader kreeg: 'Blijf niet in Nederland. In dat vlakke land is geen plaats voor avontuur, de inwoners zijn bang voor verrassingen. De lucht hangt er te laag.'

Die laaghangende grijze wolken die het zonlicht filteren en alle kleuren flets en eender maken, lijken voor sommige buitenlanders typerend voor de Nederlandse manier van leven. Het adagium 'doe maar gewoon' wordt in het boek veelvuldig opgevoerd.

Vrouwen van politici, schrijft Van der Horst bijvoorbeeld, blijven in de regel op de achtergrond. 'Als ze de publiciteit zoeken, zoals Ria Lubbers de laatste jaren heeft gedaan, dan zorgt dat voor veel wenkbrauwgefrons. Een Hillary Clinton zou in Nederland ondenkbaar zijn.'

Maar typisch Nederlands is ook het respect voor de privacy van anderen, schrijft Van der Horst. 'Het werd het grote publiek pas bij de begrafenis van voormalig minister Dales duidelijk dat zij samenwoonde met een vrouw.'

Veel waardering is er bij buitenlanders voor de grote organisatiegraad van Nederland: de bus rijdt op tijd en ambtenaren op het gemeentehuis helpen je in plaats van je tegen te werken. Alleen dat overleg. 'Overleg gaat meestal over beleid', schrijft Van der Horst. 'Elke organisatie heeft een beleid, beleidsmedewerkers en beleidsnota's. En als mensen het ergens niet mee eens zijn, dan ligt dat aan het beleid.'

En dan geeft hij toch een tip: 'Als je iemand nodig hebt en de secretaresse zegt dat hij in overleg is, dan kun je het net zo goed onmiddellijk opgeven. Overleg leidt meestal niet tot concrete beslissingen, maar toch wil niemand daarin gestoord worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden