'Dan blazen we het college toch gewoon op?'

Van protestpartij tot dé macht in de stad. Leefbaar Utrecht is halverwege de rit. Met een voldragen plan voor het stationsgebied....

Dan mag Henk Westbroek (51) alweer anderhalf jaar 'verlost' zijn van de lokale politiek (zijn voortijdige vertrek uit de Utrechtse gemeenteraad ziet hij als een bevrijding van 'dommigheid en luiheid'), dat betekent vanzelfsprekend niet dat al die politici van hém zijn verlost.

'Wat! Heeft Van Zanen dat écht gezegd?', galmt het door het Utrechtse café Jan Primus, kort nadat voorzitter Broos Schnetz (52) van Leefbaar Utrecht de afloop van het stationsgebied-debat in herinnering heeft geroepen. Wilde een raadslid van Leefbaar Utrecht VVD'er Jan van Zanen feliciteren met de uitkomst, antwoordde deze: waarmee? Aldus Schnetz. Westbroek ontploft: 'Tsjonge, wat een niveau! Die krijgt een mailtje van me.'

Dat bedoelen Westbroek en Schnetz nou met de kinnesinne, de kift en de kinderachtigheid. Schnetz: 'Wat Van Zanen jaren tevergeefs heeft geprobeerd, lukt onze wethouder wel. Daar heeft hij blijkbaar moeite mee.'

Het oprichtersduo van Leefbaar Utrecht is overigens niet anders gewend en wordt nooit moe te beklemtonen dat de lokale partij sowieso permanente argwaan ontmoet. De cynici en vijanden huizen namelijk overal, tot in de media aan toe.

Westbroek: 'Pis maar over me heen, dat stoort me niks.' Schnetz: 'Pek en veren, we weten niet anders. Zes jaar geleden hebben we het feestje van de traditionele politiek verpest en die rekening krijgen we tot op de dag van vandaag gepresenteerd.'

Die dag van vandaag valt in een maand waarin Leefbaar Utrecht graag de zegeningen wil tellen. Nadat het eclatante verkiezingssucces van november 2000 (veertien van de 45 raadszetels) was uitgemond in bestuursverantwoordelijkheid, stelde Utrechts grootste politieke partij drie nietonderhandelbare eisen, anders zou er net als na de verkiezingen van 1998 (negen zetels) gewoon weer oppositie worden gevoerd.

Een referendum over de inrichting van het stationsgebied, de invoering van wijkraden (opdat bewoners zélf kunnen bepalen wat er in hun directe leefomgeving moet gebeuren) en extra investeringen in het cultuurbeleid, dáár was het de partij voor alles om te doen.

Juist deze maand kwam alles samen. Het stationsgebied-plan (eerstverantwoordelijke: LU-wethouder Walther Lenting) kreeg, na het referendum van vorig jaar, de instemming van de raad. Daags tevoren werden rapporten over de wijkraden (LU-wethouder Toon Gispen) en de Culturele Zondagen (Gispen) gepresenteerd. En zie nu eens hoe de overige politieke partijen en de media de successen van de partij bagatelliseren. Of zelfs ontkennen.

Schnetz kan laaiend worden over de laatdunkendheid, als zou het nu aanvaarde stationsgebiedplan zich in vrijwel niets onderscheiden van het eertijdse UCP, dat staaltje megalomanie dat mede tot de oprichting van de stadspartij leidde.

Wat nou een kopie van het UCP? Meer groen, meer woningen, minder ultrahoge kantoren, geheel in overeenstemming met visie-A, de uitkomst van het referendum. 'Een schimmig oppositiepartijtje als Groen Links begint te blèren dat het niet visie-A is, het Utrechts sufferdje praat dat na en dan gaat iedereen dat napapegaaien! Daar kan ik zo woest om worden... Die slappe oppositie beweert van alles, maar komen ze zelf wel eens met een plan?'

Of neem nou de rapportage over het functioneren van de wijkraden. Alsof het de schuld is van Leefbaar Utrecht dat een aantal vindt dat ze niet serieus wordt genomen. Westbroek: 'Ze worden overladen met papieren. Bewust. Die wijkraden moesten een eigen budget krijgen voor groen en veiligheid en zo, maar ze worden gedemotiveerd. Het is gewoon ambtelijke obstructie.'

Komt er een (lovend) onderzoek uit over de waardering voor de Culturele Zondagen en dan licht deze krant er in de kop weer precies dat ene puntje van kritiek uit. Namelijk dat er teveel Culturele Zondagen zijn. Schnetz: 'Negatief, negatief!'

Het valt, kortom, niet mee bestuurspartij te zijn. Om als protestbeweging, ontstaan uit ergernis over 'regentesk bestuur' en 'achterkamertjes-politiek', nu zelf aan het roer te staan. Met alle traditionele partijen, het hele ambtenarenapparaat en de media tegen je. 'Ach', tempert Schnetz. 'We zijn heus niet kleinzielig. Op het moment dat je aan de macht komt, weet je dat je je moet committeren aan bestaande afspraken. Oppositie voeren is leuker, dat wil ik best toegeven.'

Traditionele PvdA-stemmers waren ze, tot het moment dat Henk Westbroek (muzikant/ondernemer) en Broos Schnetz (belegger/ondernemer) in 1997 besloten tot de oprichting van Leefbaar Utrecht. De boel moest eens nodig worden opgeschud. Weg met de gezapigheid, weg met de machtspolitiek!

Nu, zes jaar later, is het vuur nog altijd brandend, verzekeren de twee. Ondanks de onontkoombare vaststelling dat de partij wel eens indut. Dat Leefbaar Utrecht een 'respectabele partij' (zei PvdA-leider Wouter Bos vorig jaar tijdens de campagne) dreigt te worden. Zo'n compliment suggereert dat het misgaat, denken Schnetz en Westbroek dan. Dan is het tijd om de partijleden tot meer scherpte aan te sporen.

De (verbaal) scherpste van het stel trad vorig jaar juni uit de gemeenteraad terug. Schnetz: 'Ik probeer Henk over te halen weer het gezicht van de partij te worden.' Maar het antwoord is hetzelfde als altijd: 'Nooit meer Broos, nooit meer.' Erg jammer voor de partij, vindt Schnetz. 'Die man was goed voor 80 à 90 procent van de stemmen.'

Schnetz gaat door. 'Mijn betrokkenheid is niet veranderd, ik voel me verantwoordelijk voor het mandaat van onze kiezers. Zie me als de vader van de partij. Als je het in mafiose termen wilt zeggen, de godfather.' Scherp houdt hij de koers van de partij in de gaten. Elke maandagavond zit hij de fractievergadering voor. Bij de raadsdebatten over FC Utrecht en het stationsgebied was hij ter plekke.Functioneert een wethouder niet naar behoren, dan spreekt hij hem graag even toe.

'Laatst heb ik een goed gesprek gevoerd met Walther Lenting, dat slimste-jongetje-van-de-klastoontje stond me helemaal niet aan. Inhoudelijk is hij sterk, maar zijn presentatie doet daar afbreuk aan. Dan coach ik hem een beetje.'Mocht de inhoudelijke boodschap niet aansprekend genoeg zijn, dan heeft Schnetz zo zijn methodes om Leefbaar Utrecht in de schijnwerpers te houden. Het werkt simpel: kietel de media, laat terloops vallen dat je wethouders te regentesk zijn geworden nu ze op het pluche zetelen. Of kondig desnoods het einde van je partij aan. Een andere variant: dreig het college te laten ploffen.

Dat laatste gebeurt nu. Al anderhalf jaar dringt Leefbaar Utrecht bij de collegepartners aan op 'herijking van het collegeprogramma'. Nieuwe ambities zijn nodig nu een aantal plannen is gerealiseerd, anderen onhaalbaar bleken en de recessie tot keuzes dwingt. Westbroek: 'Maar de andere partijen traineren de boel.'

Nog in augustus zinspeelde Schnetz erop zijn functie neer te leggen. Maar na het jaarlijkse partijweekend op de hei, ditmaal in het Limburgse Born, heette het dat de partij voortaan 'scherper aan de wind' ging zeilen.

Schnetz is nu eenmaal 'ongedurig'. De geestverwanten wakker houden, is ook niet betekenisloos. Maar wat heeft dat weekeindeBorn dan precies opgeleverd? 'Nieuw elan. We moeten ons meer profileren.'

De andere partijen zullen het merken. Westbroek: 'Dat zielige GroenLinks dat elke week weer vragen stelt over het behoud van de Melkertbanen. Het rijk bezuinigt daarop en dan moet de gemeente de rekening maar overnemen. Ze vergeten erbij te vertellen dat het partijbureau van Groen-Links op negen Melkertbanen draait.'

En het lukt dus maar niet om de collegepartners te bewegen tot nieuwe afspraken. 'Als er binnen enkele maanden geen herijking van het collegeprogramma is, zeggen we onze afspraken op.' Schnetz: 'Enkele weken Henk, enkele weken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden