Dammen

Er is één partij in de rijke carrière van Vjatsjeslav Sjtsjogoljev, de wereldkampioen van 1960 en 1964, die mij altijd geïntrigeerd heeft, maar waarover ik desondanks nog nooit heb geschreven.


Ik doel op zijn winstpartij tegen Anatoli Gantwarg uit het Sovjet-Russische titeltoernooi van Charkov 1969.


In dat gedenkwaardige duel formeerde Sjtsjogoljev een hekstelling met niet twee, maar drie (!) schijven op de lange diagonaal. Die speelwijze wordt over het algemeen - uitzonderingen daargelaten - als dubieus, zo niet onverantwoord beschouwd.


Toch zou Sjtsjogoljevs experiment een daverend succes worden: hoewel Gantwarg erin slaagde vrijwel alle witte stukken van de diagonaal 49/16 te activeren, kon de latere wereldkampioen niet voorkomen dat hij in een stelling van wederzijds elf schijven volkomen vastliep.


Hieronder een beknopte bespreking van deze partij. Ik zal daarbij een bescheiden gebruik maken van de commentaren die de zwartspeler er zélf aan gewijd heeft in Kampioenschappen van de USSR - alle winstpartijen van V.I. Sjtsjogoljev, het in 2006 verschenen boek waarvan onlangs een Nederlandse editie op de markt is gekomen.


Gantwarg-Sjtsjogoljev


Kamp. USSR 1969


1.32-28 18-23 2.33-29 23x32 3.37x28 20-25


In het inleidinkje bij deze partij legt Sjtsjogoljev uit dat hij, gezien de stand van de ranglijst, 'ten koste van alles' wilde winnen. En bij de tekstzet schrijft hij: 'Zo moet het!' Ik kan niet zeggen hoezeer deze drie woorden (twee in het Russisch) mij uit het hart zijn gegrepen!


4.39-33 14-20 5.44-39 19-24 6.41-37 17-22 7.28x17 12x21 (via een iets andere zettenreeks, waarbij zwart al op de derde zet of na 3...20-25 4.41-37 tot de manoeuvre 17-22x21 overgaat, kan men dit type stelling nog steeds op hoog niveau aantreffen) 8.37-32 21-26 (maar dit is tegenwoordig minder populair; in onze dagen geldt 8...13-18!? - de 'Wiersma-variant-in-de-nahand', zo men wil - als actiever) 9.32-28 26x37 10.42x31


Sjtsjogoljev: 'Een voorsprong-in-ontwikkeling' [..] is niet iets om bang voor te zijn, integendeel: het kan de oorzaak van problemen blijken te zijn.' Alweer: helemaal mee eens!


10...10-14 11.46-41 5-10 12.41-37 14-19 13.38-32 10-14 14.50-44 7-12 15.47-42 2-7 16.43-38 16-21 17.49-43 4-10 (evenals 15...2-7 is deze zet gericht tegen de inval 28-23x23; maar het sluiten veld 10 houdt wél een loodzware concessie in!) 18.31-26 11-16 19.26x17 12x21 20.37-31 7-12 21.31-26 12-17 22.42-37 17-22 23.28x17 21x12 24.32-28 12-17 25.48-42 6-11 26.37-31 1-6 27.38-32 8-12 28.43-38?


De eerste van twee fouten die een voordelige stelling doen omslaan in een situatie waarin schijfverlies onvermijdelijk is. Gantwarg had 28.32-27!! 3-8 29.27-22! moeten doen.


28...3-8 29.31-27?


Een nieuwe misgreep. Aangewezen was 29.42-37!, om na 29...24-30!? 30.35x24 19x30 een keuze uit 31.28-22 17x28 32.32x23 of 31.28-22 17x28 32.33x22 te maken.


29...17-21! 30.26x17 11x31 31.36x27 12-17! 32.42-37 8-12! 33.37-31 (ook na 33.27-22 6-11! 34.37-31 16-21! had wit spoedig materiaal moeten geven) 33...12-18! 34.31-26 17-21! 35.26x17 18-22! 36.27x18 13x11 37.32-27 [niet beter is 37.29-23 wegens 37...16-21!! (Sjtsjogoljev), bijvoorbeeld 38.34-29 11-17! 39.40-34 9-13! 40.45/44-40 6-11 met stijlvolle slotstand] 37...9-13! 38.38-32 11-17!


Zie diagram


Het wonder is geschied. Omdat 39.27-22 verliest door 39...16-21! 40.22x11 6x17 +, terwijl 39.29-23 16-21! en 40...24-30 evenmin een bruikbare optie is, moet wit offeren.


39.35-30 24x35 40.29-23 20-24! 41.34-29 15-20! 42.27-22 (op eerst 42.40-34 10-15! en dan pas 43.27-22 had zwart 43...35-40!! + laten volgen - Sjtsjogoljev) 42...24-30! 43.22x11 6x17 44.40-34 (er dreigde óók en vooral 30-34x34! +) 44...17-22 (wit wordt helemaal kaalgeplukt) 45.28x17 19x37 46.17-12 13-18 47.12x23 37-42 48.23-18 42-47 49.33-28 47x24 50.18-12 24-33


Wit geeft het op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden