DAMMEN: Fraaie wendingen in simultaanpartij

In het verleden heb ik in deze rubriek wel eens een partij besproken die gespeeld was in het kader van een blindsimultaan of een kloksimultaan....

TON SIJBRANDS

De reden ligt voor de hand. Bij een blind- of (vooral) kloksimultaan beschikken de spelers over voldoende bedenktijd om hun gebruikelijke niveau te halen of daar zelfs bovenuit te stijgen. Maar in een traditionele simultaan, waarbij de tegenstanders verplicht zijn te spelen zodra de simultaangever bij hun bord is gekomen, zijn ernstige fouten haast niet te vermijden.

Wat dat laatste betreft spreek ik uit een betrekkelijk ruime ervaring. Niet dat ik, sinds ik als jongetje van dertien in de oude RAI remise speelde tegen Baba Sy, ooit nog aan de andere kant van de tafel bij een damsimultaan betrokken ben geweest. Maar als tegenstander van schaakgrootmeesters (Pachman, Timman, Kasparov, Karpov, Sosonko, Van der Wiel en - zeer onlangs nog - het Franse wonderkind Etienne Bacrot) heb ik menigmaal moeten ondervinden wat het is om, afgezien natuurlijk van het vereiste talent, vooral ook tijd te kort te komen.

De hierboven geschetste gedragslijn wordt in de rubriek van vandaag juist even losgelaten. Want de simultaanpartij die vorige week zaterdag in het Zuid-Franse Cannes gespeeld werd tussen ondergetekende en Jeroen van den Akker, de uit Culemborg afkomstige wereldkampioen aspiranten, verdient een breder publiek dan het handjevol (Franse) dammers dat er getuige van was.

Die overtuiging stoelt slechts gedeeltelijk op het gegeven dat onderstaand duel een zoveelste bijdrage levert aan de theoretische discussie inzake de Keller-variant. Het belang van de bedoelde simultaanpartij schuilt namelijk bovenal in het late middenspel èn het even kleurrijke als gecompliceerde dammeneindspel, dat diverse fraaie wendingen blijkt te bevatten.

Overigens: Van den Akker had de reis naar Cannes natuurlijk nìet primair ondernomen om tegen mij te kunnen spelen, maar om er, samen met nationaal jeugdkampioen Laurens Fijn van Draat (óók Culemborg), deel te nemen aan het open toernooi dat daar jaarlijks, als vast onderdeel van het internationale Festival des Jeux, wordt uitgeschreven.

'Cannes 1997' werd met overmacht gewonnen door Frans kampioen Arnaud Cordier, die 15 punten uit 9 partijen scoorde. Van den Akker en Fijn van Draat deelden de tweede plaats met 12 punten, terwijl de uit Letland afkomstige, maar tegenwoordig in Alkmaar woonachtige Vitali Doemesj haar klasse bewees door als vierde te eindigen.

Sijbrands - Van den Akker

Simultaan Cannes 1997

1.33-29 17-22 2.39-33 11-17 3.44-39 6-11 4.50-44 1-6 5.31-26 16-21 6.32-28 19-23 7.28x19 14x23 8.35-30 10-14 9.30-24 5-10 10.37-31 20-25 11.24-20 15x24 12.29x20 14-19 13.20-15 10-14 14.41-37 22-27 15.31x22 17x28 16.26x17 12x21 17.33x22 18x27 18.40-35 8-12 19.34-30 25x34 20.39x30 12-18 21.44-39 7-12 22.45-40 11-16 23.40-34 6-11 24.38-33 2-7 25.33-29 21-26 26.39-33 16-21 27.47-41 11-16 28.43-39

In de voetsporen van Harm Wiersma, die in december 1993 en januari 1994 zo speelde in baanbrekende duels met Van der Schaaf (clubcompetitie) en Tsjizjov (18e matchpartij WK 1993).

28...18-22 29.29x18 12x23 30.33-29(!) 13-18 31.37-31(!) 26x37 32.42x31 9-13?!

Deze zet, bedoeld ter voorbereiding van 33...21-26 (maar daar zal het nooit meer van komen!), staat als twijfelachtig te boek. Het door Tsjizjov tegen Wiersma gespeelde 32...23-28(!), waarmee ook in het competitieduel Hn. Meijer -M. Janssen 1994 ervaring zou worden opgedaan, geniet een betere reputatie.

33.39-33!

Van groot belang is dat 33...21-26? nu niet gaat wegens 34.30-24!! en 35.35-30! enz.

33...7-11 34.31-26 11-17 35.49-43

Nu wit het centrum kan vergrendelen én de randvelden 26, 15 en 25 controleert, moet hij op z'n minst zeer serieuze tegenkansen hebben.

35...23-28 36.43-39 19-23 37.30-25 28-32

Op 27-32 was steeds grote kracht uitgegaan van 36-31! (21-27 41-36 enz.), waarna zwart dreigt vast te lopen.

38.41-37 32x41 39.36x47 27-32 40.46-41 21-27

Pas hiermee wijkt Van den Akker wezenlijk af van de 'stampartij' Wiersma - Van der Schaaf. Daarin ging het - zetverwisselingen niet meegerekend - verder met 40...23-28 41.34-30 21-27 42.41-36 13-19 43.30-24 19x30 44.25x34 enz., waarna de oud-wereldkampioen in fraaie stijl zou winnen.

41.35-30 13-19 42.29-24! 16-21 43.24x13 18x9 44.41-36!

En niet 44.33-29? 23-28! met groot, zoniet winnend voordeel voor zwart!

44...9-13 45.30-24

Zonder vrees voor 45...32-37?, waarop wit niet 46.47-42? doet (46...3-9! 47.42x31 23-29 48.34x23 13-19 49.24x13 9x38 50.39-34 38-42!! 51.48x37 27-32 52.37x28 22x33 enz. +), maar in plaats daarvan (eerst) 46.24-20! De 'plakker' 46...23-29 47.20x18 29x38 faalt dan op 48.39-33!! 38x40 49.47-42 22x13 50.42x11 met winst door overmacht.

45...3-9 46.24-20 13-18

Er dreigde 47.36-31(!!), 48.33-29 en 49.20x38 met schijfwinst.

47.34-30 14-19

Zie diagram 1

48.30-24

Dit terugruiltje biedt weliswaar goede winstkansen, maar misschien had wit nòg beter. Zo wees Van den Akker op de opmerkelijke zet 48.47-41!?, die de verdienste heeft dat zwart niet 48...32-37? 49.41x32 27x29 mag spelen wegens 50.20-14! 9x20 en nu het geestige 51.15x13!! en 52.30-24 +.

48...19x30 49.25x34 32-37(!)

Alleen door ten koste van twee schijven door te breken naar dam, kan zwart nog vechten voor een puntendeling.

50.47-42 27-31 51.36x16 37-41 52.42-37 41x32 53.48-42! 22-27

Het eindspel na 53...32-38? 54.20-14 38x40 55.14x3 enz. laat zwart heel weinig hoop. En op 53...23-28?! had kunnen volgen 54.33-29! 22-27(?) 55.29-23!! gevolgd door 56.39-34, 57.20-14 en 58.15x11 +.

54.42-38 32x43 55.39x48 18-22 56.33-29

Inmiddels waren de overige partijen beëindigd en hadden bijna al mijn tegenstanders afscheid genomen. Ik zag dan ook geen reden om er nìet een stoel bij te pakken en het ontstane eindspel dìe aandacht te geven die het volgens mij verdiende.

56...23-28 57.29-24 27-32(!) 58.24-19 32-37 59.19-14 9-13 60.14-10!?

Kansrijker dan 60.14-9 22-27 61.9x18 37-41 enz.

60...37-41 61.20-14! 41-46?

Verleidelijk doch foutief: de (hoogst ongewone) situatie met wederzijdse dammen op de lange lijn blijkt in wits voordeel te werken.

62.10-5 28-32

De zwartspeler had onvoldoende fiducie in 62...13-19 enz. Daarnaast faalde 62...22-27?? vanzelfsprekend op 63.15-10! en 64.14-10 +, terwijl ook 62...13-18? onspeelbaar was wegens 63.34-29! 28-32 64.48-42! met teveel dreigingen.

63.48-42! 22-28

Er dreigde 64.42-38 +.

64.34-29! 17-22

Opnieuw absoluut de enige.

65.29-23!

De inleiding tot wat een winnende afwikkeling had moeten zijn. Ik dacht ook na over 65.26-21 13-18? en nu het temporiserende 66.5-10!! Maar hoewel die speelwijze mij leek te gaan winnen (bij voorbeeld 66...46-41 67.42-38! en 68.14-9 enz.), gaf ik aan de tekstzet de voorkeur. Pas op mijn hotelkamer vond ik dat zwart op 65.26-21? direct naar remise had kunnen combineren via 65...32-37!, 66...4-10!! en 67...46-37! enz. =.

65...28x10 66.5x8?

Op de valreep geeft wit de winst uit handen. Correct was 66.5x17! met als meest plausibel vervolg 66...46-41 67.17-21 32-37 68.42x31 41-36 69.21-49! en altijd 70.49-35! enz. met een gewonnen 4x2 eindspel.

De tekstzet was gebaseerd op de veronderstelling dat er nu zou volgen 66...22-28?! (66...22-27? 67.8-21! +) 67.8-21! 32-37 68.42x31 28-33 69.16-11(!) enz. met redelijke winstkansen. Maar Van den Akker komt met een buitengewoon verrassende verdediging op de proppen:

66...32-38!! 67.42x33 46-41!

Met de dreiging 68...4-10! en 69...41-36 =. Omdat ik geen serieuze parade zag (op de mogelijkheid 68.8-17!? 22x11 69.16x7, die trouwens na 69...4-9!! en 70...9-14! enz. evenmin het gewenste doel zou hebben gehad, werd ik pas na afloop door Fijn van Draat geattendeerd), werd op dit moment remise overeengekomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden