DAMMEN: Een winnend offer geeft het leven zin

Wat is de mooiste manier om een partij te winnen? De één zal het uitvoeren van een verborgen combinatie de meeste voldoening geven....

TON SIJBRANDS

Maar misschien beleeft men wel het meeste plezier aan het plaatsen van een winnend offer. Men kan er, achter het bord, in elk geval langer van genieten. De tegenstander zal, anders dan na een combinatie, op z'n minst enige minuten naar het bord blijven turen in de hoop tòch nog een redding voor zijn verloren stelling te vinden. Voor de winnaar zijn dàt de momenten die hem weer de zin van het leven doen inzien.

Een recent praktijkvoorbeeld. Onderstaande partij werd in september 1994 gespeeld in het Fries kampioenschap van dat jaar. Ik kreeg de notatie toegestuurd van de - terecht - trotse zwartspeler, met wie ik in die periode een levendige correspondentie onderhield...

Goedemoed - Schotanus

(Friesland 1994)

1.32-28 18-23 2.33-29 23x32 3.37x28 20-25 4.41-37 12-18 5.29-24 19x30 6.35x24 7-12 7.39-33 17-21 8.37-32 21-26 9.44-39 26x37 10.32x41 11-17 11.41-37 6-11 12.46-41 1-6 13.37-32 14-20 14.50-44 20x29 15.33x24 10-14 16.38-33 17-21 17.41-37 21-26 18.43-38 16-21 19.37-31 26x37 20.42x31 5-10 21.49-43 21-26 22.47-42 26x37 23.32x41 14-20 24.41-37 20x29 25.33x24 11-17 26.38-33 10-14 27.43-38 6-11 28.37-32 11-16 29.42-37 17-21

Zie diagram 1

30.36-31

Nadat wit de spanningen lange tijd uit de weg is gegaan door veld 29 angstvallig open te houden, komt er nu toch eindelijk tekening in de strijd. Het prijsgeven van 36 hoeft niet slecht te zijn, maar blijkt wel vèrstrekkende konsekwenties met zich mee te brengen...

30...12-17(!) 31.31-26

Dit is inderdaad beter dan 31.31-27 18-22! 32.27x18 13x22, waarna wit de controle over het belangrijke randveld 26 kwijt zou zijn. Maar ook na de tekstzet krijgt de zwarte omsingeling gestalte.

31...18-22(!) 32.34-29 8-12 33.40-34

Goedemoed maakt indirect gebruik van een standaard-manoeuvre die ik de betreurde Wim van der Sluis het eerst heb zien toepassen: 33...14-19?! 34.28-23! enz. (34...19x30? 35.23-18 12x23 36.29x27 met groot voordeel voor wit).

33...13-18 34.45-40?!

Schijnbaar de aangewezen positiezet. Maar verrassend genoeg kwam in dit uitzonderlijke geval een opstelling met 44-40 minstens zo sterk in aanmerking.

34...14-20 35.28-23 9-14! 36.32-28(?)

Na deze eerste echte fout is de witte stelling al meteen kritiek. Hij had 32 moeten laten staan en ogenblikkelijk met 40-35 en 48-43 moeten opbouwen.

36...4-9!!

Zie diagram 2

Thans komt aan het licht waarom wits 36e zet zich niet met een opstelling met 45-40 verdraagt: op 37.40-35? laat zwart 37...14-19! 38.24x4 20-24 39.29x20 18x49 40.4x36 49x46 volgen. Wit dreigt dan in een overmachtseindspel verzeild te raken, temeer daar 41.28-22? (relatief beter is 41.36-22) faalt op het geestige 41...25x14! 42.22x11 16x7 43.26x8 2x13! 44.36x25 15-20 met damvangst.

Diezelfde ongebruikelijke, met 14-19 ingeleide afwikkeling speelt wit ook in andere 'zettingen' parten. Twee voorbeeldjes: 37.37-32 21-27 38.32x21 16x27 en nu:

1) 39.40-35? 14-19! 40.24x4 20-24 41.29x20 18x49 en zwart komt minstens twee schijven vóór.

2) 39.48-42? 2-7!! 40.40-35 (er is inmiddels niet beter) 14-19! 41.24x4 20-24 42.29x20 18x49 en wit is er nog erger aan toe dan in het vorige variantje.

Eigenlijk is er in de (tweede) diagramstand maar één manier waarop wit het spel nog gelijk kan houden. Daartoe moet hij (toch) 37.37-32 doen, om na 37...21-27 38.32x21 16x27 te vervolgen met 39.38-32(!) 27x38 40.33x42 22x33 41.39x28: op 41...18-22 beschikt wit dan over de 3x3 ruil 42.23-18 en 43.24-19 enz. Dat maakt misschien een povere indruk, maar het ìs niet anders. De alternatieven zijn veel slechter, zoals men uit zowel het partijverloop als de analyse kan opmaken.

Merk overigens op dat wit met 44 op 45 vermoedelijk gewoon goed had gestaan!

37.48-43? 2-8!!

Hoe groot de invloed van de tactische wending 14-19 enz. ook is - Schotanus heeft een nog belangrijker troef achter de hand. Met de schijnbaar onlogische tekstzet (de oppervlakkige toeschouwer zou immers veeleer 37...9-13? of 37...3-8? verwachten) wordt alles in gereedheid gebracht voor de beslissende overval.

38.37-32

Hoe zwart op 38.40-35 zou hebben toegeslagen, verklap ik pas nadat ik u eerst het partijverloop heb laten zien. En ook het gammel uitziende 38.38-32 had wit naar alle waarschijnlijkheid niet kunnen redden, al staat zwart na 38...21-27 (maar ook 38...22-27 is een idee) 39.32x21 16x27 40.40-35 voor een even luxueuze als lastige keuze: moet hij omsingelen met 40...27-31 41.43-38 31x42 42.38x47 9-13 gevolgd door 43...22-27 en 44...17-21 enz., of is 40...9-13 41.24-19 (41.34-30? 25x34 42.39x30 27-32! 43.37-31 20-25 +) 13x24 42.34-30 25x34 43.39x10 15x4 44.23-19 (44.35-30? 27-32 +) 44...20-24! (ter vermijding van de 'plakker' 44...27-32? 45.19-13! enz.) 45.19x30* 27-32 46.30-25 32x34 47.44-39 wellicht nog kansrijker?

38...21-27!

En niet 'eerst' 38...9-13? wegens 39.40-35! 21-27 40.32x21 16x27 41.24-19! 13x24 42.34-30 25x34 43.39x10 15x4 44.23-19!, waarna de angel uit de zwarte tegenactie is getrokken en alle kansen juist aan wit zijn!

39.32x21 16x27 40.40-35

Absoluut de enige, daar 40.24-19 9-13 41.19x10 15x4 meteen uit was geweest.

Zie diagram 3

In de derde diagramstand laat Schotanus zien waarom de witte schijf op 43 er niet hoort te staan èn waarom hij zijn eigen stelling met

2-8 in plaats van het zoveel meer voor de hand liggende 3-8 heeft ingericht:

40...27-31!! 41.26x37 22-27!!

Dit verrassende offer vormt de pointe van het zwarte spel. Tegen de dreiging 42...27-32 en 43...17-22 + biedt ook de dubbele terugruil 42.34-30, 43.29x40 en 44.23x34 geen enkel verweer. En het kwasi-slimme 42.24-19 (met de bedoeling 42...27-32?? 43.38x27! 17-22 44.19x10! en zwart moet meerslag nemen!) faalt op 42...20-24!! (43.19x30) gevolgd door 43...27-32 enz. met winnende doorbraak.

De geplaagde witspeler, die in deze fase bovendien met hevige tijdnood te kampen moet hebben gehad (de gebruikte bedenktijden luidden 1.59 uur om - slechts - 1.40 voor zwart), heeft dus geen werkelijke keus: hij moet zijn plusschijf wel teruggeven.

Hier is het de plaats terug te komen op de stand na 37 zetten. Had wit op dat moment 38.40-35 gespeeld, dan had zwart zelfs op twee verschillende manieren de stelling uit de partij op het bord kunnen brengen: a) 38...21-27 39.37-32 27-31!! 40.26x37 22-27! 41.32x21 16x27; b) 38.22-27 39.37-32 27-31!! enz.

42.37-32 27-31 43.32-27 31x22 44.35-30

Om 22-27 nog even tegen te gaan.

44...9-13 45.38-32 22-27 46.32x21 17x26 47.28-22

Wanhoop.

47...18x27 48.23-19 14x23 49.29x9 20x29

Wit geeft het op.

Van de kant van Schotanus een technisch hoogstandje!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden