DAMMEN: De strategie met het Tsjizjov-kanon

In deze voorlaatste aflevering over het zogeheten Tsjizjov-kanon laat ik een partij zien die in meerdere opzichten aansluit op de partijen die eerder in deze serie aan de orde zijn gekomen....

Onderstaande partij had ik overigens óók een beetje uitgekozen met het oog op de actualiteit. Ik heb namelijk maandenlang in de veronderstelling verkeerd dat Bassirou Ba mijn aanstaande tegenstander in de eerste ronde van de kandidatenmatches zou zijn. Maar daar is dus te elfder ure verandering in gekomen... (Zie ook pagina 29).

Sijbrands - Bassirou Ba

(4e partij trainingsmatch 1992)

1.33-29 20-24 2.29x20 15x24 3.32-28 17-21 4.37-32 10-15 5.39-33 14-20 6.44-39 18-23 7.41-37 12-18 8.31-27 7-12 9.37-31 21-26 10.49-44 26x37 11.42x31 12-17 12.47-42 8-12 13.46-41 2-8 14.41-37 4-10 15.34-29 23x34 16.40x29 20-25 17.29x20 25x14 18.45-40 19-23 19.28x19 14x23

Altijd een lastige keuze. Zwart had belangrijke alternatieven in 18...18-23 en (vooral) 18...17-22 19.28x17 11x22.

20.39-34 10-14 21.43-39

Wit bedient zich van dezelfde opbouw als in de onlangs genoemde partijen Okrogelnik - Wiersma 1967 en Koeperman - Scholma 1984. Maar dat is niet de enige parallel die in het oog springt. Want als we nu (bij voorbeeld) 21...5-10 22.48-43 1-7 23.50-45 14-19 24.35-30 10-14 25.30-25 spelen, is langs geheel andere weg exact dezelfde positie ontstaan als in het competitieduel Baljakin - Th. Schippers dat ik vorige week in deze krant behandelde!

21...13-19 22.48-43 9-13 23.50-45 3-9 24.35-30 15-20 25.30-25 5-10 (...) 26.34-29 23x34 27.39x30

De standaardruil in dit soort partijen. Toch herinner ik mij dat ik ook 27.40x29 serieus overwoog. Als zwart dan na 27...10-15 28.45-40 1-7 29.40-34 (of misschien ook 29.39-34) met het even scherpe als dubieuze 29...17-22?! vervolgt, kunnen de spanningen tot ijzingwekkende hoogten oplopen. Men zie: 30.44-40/39 19-23 31.40-35 en nu een eerste splitsing:

1) 31...11-17 (zonder overdreven vrees voor 32.35-30?! 13-19! enz.; maar:) 32.34-30!! 23x34 33.32-28! en hoewel wit de geofferde schijf niet ogenblikkelijk herovert, gaat hij tòch winnen. Een enkel voorbeeldje: 33...6-11 34.38-32! (maar vooral niet 34.37-32? wegens 34...20-24!! gevolgd door 36...16-21, 37...18-23 en 39...22-27 +) 13-19 35.42-38 20-24 (zwart heeft niet beter) 36.27-21 17x26 37.28x6 7-11 38.6x17 12x21 39.32-27! enz. met winnende dam.

2) 31...12-17 (verhindert 32.34-30? 23x34 33.32-28 door 33...20-24! enz. +; maar 31...12-17 stuit weer op een ander bezwaar:) 32.35-30! (nu wèl) 32...7-12 (want na 32...8-12 33.31-26! 22x31 34.36x27 17-22 kan wit zelfs kiezen tussen het schijnoffer 35.30-24 22x31 36.33-28 + en de combinatie 35.33-28 22x35 36.32-28 23x41 37.42-37 41x21 38.26x10 15x4 39.25x3 +) 33.30-24 17-21 34.31-26 22x31 35.36x27! (tempodwang!) 35...12-17 en nu:

2.1) 36.33-28 (niet de beste; maar 36.33-28 vormt wèl de inleiding tot een bij mijn weten volstrekt unieke afwikkeling:) 36...14-19(!!) 37.25x12 17x8! 38.26x17 11x44 39.43-39! 44x33 (39...19x30? verliest kansloos na 40.39x50!, 41.50-45, 42.38-33 en 43.32x3) 40.27-22!! 19x39 41.29-24!! 18x27 42.38x9 27x47 43.9-3 47x20 44.3x43/48 en wit heeft een kansrijk eindspel van dam plus schijf tegen vier vijandelijke schijven. Maar of het werkelijk in alle varianten gewonnen is - dàt zou ik niet durven zeggen.

2.2) 36.37-31! 18-22* 37.27x18 13x22 38.29x27 20x40 39.39-34 40x29 40.33x24 en de opsluiting van zwarts rechter vleugel brengt wit de winst. Er kan bij voorbeeld nog volgen 40...8/9-13 41.42-37! (om 41...14-19? uit te schakelen door 42.24-20 en 43.27-22 +) 13-18 42.38-33! 9/8-13 43.33-29! 14-19 en wit staat voor de riante keuze tussen enerzijds 44.29-23! 18x20 45.25x23 + en anderzijds 44.43-39 19x30 45.25x34 15-20 (op 45...13-19 wint 46.29-24! 19x30 47.34x25 18-23 48.39-33) 46.34-30! 13-19 47.30-24! gevolgd door 48.29-23, 49.27-22 en 50.32x14 +.

27...10-15 28.40-35 1-7 29.44-40 20-24 30.43-39?!

Wit wil de druk tegen de zwarte linker vleugel nog verder opvoeren, maar zeker in combinatie met zijn 34e zet leidt de manoeuvre 43-39-34 niet tot het gewenste doel. Daarom was - om te beginnen - 30.40-34(!) beslist sterker geweest. Het meest plausibele vervolg luidt dan 30...18-23 31.33-28! 17-21 32.34-29! 24x22 33.27x29 (dezelfde 2x2 ruil dus als in de beide partijen uit de rubriek van vorige week) en wit heeft belangrijk voordeel, óók na 33...19-23 34.29x18 12x23.

Maar waarschijnlijk was de meeste kracht uitgegaan van het zo banaal ogende 30.33-29! 24x33 31.38x29. (Voor wie het nog niet begrepen had: het Tsjizjov-kanon dankt zijn bestaan bovenal aan de hedendaagse behoefte aan realistisch, 'resultaat-gericht' dammen. De echte esthetici zullen liever een blokje om gaan.) Weliswaar is een verschil met de zojuist gegeven spelgang dat wit na 31...18-23 32.29x18 13x22 (32...12x23? 33.27-22! en 34.25-20 +) 33.27x18 12x23 niet meer met de formatie 42/38/33 kan werken, maar de aanwezigheid van stukken op 45 en 40 vergoedt (zeer) veel. En evenals in het eerste variantje moet zwart voortdurend met de inval 30-24(x24) rekening houden.

30...18-23 31.39-34

Hier zal ik ongetwijfeld ook 31.33-28 hebben overwogen, daar zwart verplicht wordt met 31...17-21 de formatie 6/11/17 op te geven. Maar die switch naar gesloten klassiek levert minder op dan men als witspeler wensen zou.

31...13-18 32.34-29 23x34 33.40x20 15x24

(...) 34.45-40(?)

Evenals vier zetten terug was 34.33-29! 24x33 35.38x29 veel beter geweest: zowel na 35...19-23 36.42-38 23x34 37.30x39 als na 35...18-22 36.27x18 12x34 37.30x39 had wit groot voordeel gehad. In dit laatste geval is van belang dat hij na bij voorbeeld 37...19-24 38.42-38 8-13 39.38-33 14-19 40.45-40 17-21 (40...19-23? 41.33-28! 14-19 42.28-22! enz.) met schijnoffers als 41.32-28! 13-18 42.40-34 18-23 43.31-26!! 23x41 44.36x47! enz. zou kunnen werken.

34...18-23 35.33-28

Pas op dit moment (maar te laat, dus) drong het tot mij door dat wit na 35.40-34 17-21! (veel beter dan 35...12-18?!, waarop òf 36.33-29 24x33 37.38x29 òf 36.34-29 23x34 37.30x39 18-23 38.33-28 annex 39.39-33/34! en 40.33/34-29! 24x22 41.27x29 volgt) niets bijzonders zou hebben. Vandaar de tekstzet, die zwart tenminste de kans biedt om het verkeerd te doen...

35...9-13?

In hevige wederzijdse tijdnood grijpt Bassirou inderdaad mis. Aangewezen was 35...17-21!, om op 36.40-34 niet meteen 36...24-29?! (37.28-22! 29x40 38.35x44), maar eerst 36...12-18! 37.27-22 18x27 38.31x22 en dan pas 38...24-29*! te spelen. Via 39.30-24 19x39 40.28x10 9-14 41.10x19 39-44 42.35-30! 44-49! 43.30-24 29x20 44.25x14 11-17! 45.22x13 21-27 46.32x21 49x20 was er dan een volkomen gelijkwaardige remise uit de bus gerold.

Mogelijkheden om van dit verloop af te wijken, heeft wit nauwelijks. Zo zou na 35...17-21 de uitval 36.28-22? te hoog gegrepen zijn in verband met 36...23-29! Men zie: 37.31-26 12-17*! 38.22-18 8-12 39.18-13 9x18 40.27-22 (40.36-31 18-22! 41.27x18 12x23 +; 40.37-31 18-23! +) 18x27 41.37-31 en nu het prachtige 41...14-20!! 42.25x34 12-18!! 43.31x13 7-12 44.30x19 12-18 45.13x22 17x48 46.26x17 48x43 +.

36.40-34!

De beslissing: zwart kan de dreiging 37.34-29 uitsluitend met 36...24-29 pareren, maar zelfs na 37.30-24! 19x39 38.28x10 39-44 39.10-4! doet de kracht van de 'vuist' (39...13-19 40.27-22 +) zich nog steeds gelden. 'Bass' offerde daarom maar met 36...16-21 37.27x16 13-18, maar ging acht zetten later (38.31-26 17-22 39.28x17 11x22 40.34-29 23x34 41.30x39 18-23 42.37-31 8-13 43.31-27 22x31 44.36x27 6-11 45.38-33) in verloren stelling door zijn vlag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden