DAMMEN: De ontleding van Scholma's puzzels

Aan de prijsvraag die aan de rubriek van 23 december 1995 was verbonden, is door een groot aantal lezers deelgenomen....

Aan het eind van deze rubriek zal ik de namen van de drie gelukkige prijswinnaars bekend maken. Maar eerst wil ik de veertien opgaven met u doornemen. Meerdere lezers lieten zich in lovende bewoordingen over de standen uit. Dat was over het algemeen ongetwijfeld terecht, hoewel aan sommige composities (met name de eindspelen) het één en ander bleek te schorten...

Op een enkele uitzondering na stelden de acht partijproblemen, creaties van Nederlands kampioen Auke Scholma, de oplossers nìet voor onoverkomelijke moeilijkheden. Ziehier de oplossingen:

Diagram 1 (in cijfers: dertien zwarte schijven op 4, 7, 12/14, 16/18, 20/22, 25 en 26; dertien witte schijven op 15, 23, 24, 28, 29, 31/33, 35, 37/39 en 49): wit wint door 1.35-30, 2.23-19, 3.24-19 (uiteraard kan wit zijn eerste drie zetten omwisselen) 4.28-23, 5.33-28, 6.37x19, 7.15x2.

Verreweg de meeste oplossers beperkten zich tot deze combinatieve afwikkeling. Slechts een enkeling merkte op dat wit het resterende eindspel nog secuur dient te behandelen, zoals de volgende variant laat zien: 7...21-27 (op 7...4-9 wint 8.19-14 9x20 9.2-13) 8.2-13! (alleen zo; men ga zelf na waarom wit er met 8.19-14? 27-31 enz. niet komt) 8...27-32 9.19-14 32-37* 10.14-9 4-10* 11.9-3 37-41* 12.3x21(!!) 16x27 13.13x47 +.

Diagram 2 (in cijfers: vijftien zwarte schijven op 3, 7/10, 12, 14, 16/20 en 23/25; vijftien witte schijven op 21, 26, 28, 30/35, 38/40, 42, 43 en 45): 1.32-27, 2.42-37, 3.34-29, 4.33-28, 5.35-30, 6.27x36, 7.31x22 +.

Diagram 3 (in cijfers: elf zwarte schijven op 2, 3, 9/14, 17, 18 en 36; elf witte schijven op 23/25, 28/30, 33, 34, 38, 41 en 47): wit forceert de winst door 1.24-20! 10-15 (anders natuurlijk 2.20-15; toch wees menig oplosser er terecht op dat zwart ook de wanhoopsactie 1...13-19 2.20-15 9-13 3.15x4 18-22 4.4x16 22-27 5.16x32 17-22 6.28x17 19x46 zou kunnen overwegen) 2.29-24!!, 3.28-22, 4.47-42, 5.38-33, 6.24x35, 7.30x6 +.

Diagram 4 (in cijfers: vijftien zwarte schijven op 1, 3, 7/10, 12, 16/19 en 23/26; vijftien witte schijven op 21, 27, 28, 30, 32/38, 40, 42, 45 en 47): 1.27-22, 2.33-29, 3.38-33, 4.42-38!! (en dus nìet het ontoereikende 4.37-32? enz.), 5.36-31, 6.47-41, 7.37-32, 8.32-28, 9.34x5, 10.40x18, 11.5x4 +.

Diagram 5 (in cijfers: tien zwarte schijven op 3, 7, 8, 13, 19, 20, 24, 26, 29 en 30; tien witte schijven op 28, 31/33, 38, 39, 43/45 en 47): 1.32-27!, 2.47-41, 3.44-40!, 4.38-32!!, 5.27-22!, 6.40-34, 7.45x1 +.

Diagram 6 (in cijfers: dertien zwarte schijven op 7, 9, 12/19, 21, 23 en 26; dertien witte schijven op 25, 27, 29, 30, 32/34, 37, 40, 43, 47, 48 en 50): wit forceert de winst door 1.40-35! 17-22 (1...15-20 2.43-39 enz. is positioneel onspeelbaar, en op 1...7-11 volgt 2.33-28! 18-22 3.29x7! 22x42 4.48x37 11x2 5.25-20!! enz. +) 2.37-31!, 3.43-38!!, 4.25-20, 5.30-25, 6.48x8, 7.35x4 +.

Diagram 7 (in cijfers: elf zwarte schijven op 2, 9, 12, 13, 15/19, 25 en 27; elf witte schijven op 24, 26, 28, 29, 34, 36, 38, 39, 42, 44 en 50): 1.38-32!!, 2.36-31, 3.31-27, 4.28-22, 5.39-33, 6.26x19, 7.44x4 +.

Diagram 8 (in cijfers: dertien zwarte schijven op 2, 6, 7, 9, 11/15, 21, 31, 35 en 37; dertien witte schijven op 22/24, 28/30, 34, 38, 39, 43, 44, 47 en 49): 1.47-42!, 2.24-20!, 3.34-29, 4.43-38!!, 5.28x10.

Op zich een fantastische slagconstructie. Maar volgens sommigen (en ik vrees dat zij gelijk hebben) zou het eindspel niet meer te winnen zijn wanneer zwart het voor de hand liggende 5...9-14? 6.10x19 achterwege laat en in plaats daarvan met 5...11-16! (verhindert 6.10-4 door 6...2-8! =) 6.10-5 16-21 enz. vervolgt. Desondanks een prachtige serie van Scholma, waarvoor mijn dank!

Met de zes eindspelen, stuk voor stuk afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie, had men het over het algemeen moeilijker. Ik geef alleen dìe varianten die onder geen beding mochten ontbreken.

Diagram 9 (in cijfers: vijf zwarte schijven op 17, 22, 25, 27 en 38; twee witte schijven op 24 en 37 en een witte dam op 2): wit wint door 1.2-16! 27-31 (op 1...17-21 beslist de combinatie 2.24-20!, 3.37-31 en 4.16x47 +) 2.37x26 38-42 3.16-27!! 22x31 4.26x48 met tweevoudige oppositie. (Auteur: Sjapoval, Oekraïne.)

Diagram 10 (in cijfers: vier zwarte schijven op 10, 16, 31 en 32; twee witte schijven op 7 en 42 en een witte dam op 20): 1.7-1! (schakelt 1...32-37 uit door 2.20-25! en 3.1-34 enz.) en nu zijn er twee varianten, die beide moesten worden aangegeven:

1) 1...32-38 2.42x33 31-37 3.33-28! (om 3...37-41 te kunnen beantwoorden met 4.20-47 41-46 5.1-23 +) 3...10-14 4.20x3! en de dreiging 5.3-21 en 6.28-22 + is niet meer te pareren.

2) 1....31-36 2.1-23! 10-15 3.23x41!! 36x38 4.20x47/42 16-21 5.47/42-38 21-26 6.38-42 +. (Tsomik, Litouwen.)

Diagram 11 (in cijfers: vier zwarte schijven op 23, 27, 32 en 35; twee witte schijven op 7 en 42 en een witte dam op 33). Dit eindspel, hoe mooi ook op het eerste gezicht, blijkt bij nadere inspectie aan alle kanten te rammelen. Na 1.7-1 27-31 (op 1...32-38 natuurlijk 2.1x29 en 3.29-15 +) 2.1x34! (verhindert 2...32-37 door 3.34-25! en 4.33-39 +) kan zwart uit twee verschillende verdedigingen kiezen:

1) 2...31-36. Hier komt het eerste mankement aan het licht. De auteur laat wit stijlvol winnen via 3.33-50! 35-40 (ook na 3...32-38 4.42x33 moet zwart in verband met de combinatie 5.34-30! enz. een tweede schijf geven) 4.34x45 32-38* (anders 5.42-38! en 6.50-39 +) 5.42x33 36-41 6.33-29! 41-47 7.50-33! enz. met damvangst. De lezers maken mij er evenwel op attent dat het veel gemakkelijker kan met 3.34-45! 36-41 4.42-38! en 5.33-39 +.

2) 2...35-40 3.34x45 32-37 4.42-38 37-41 5.45-50! 31-36 (5...31-37 6.38-32 +). De 'auteursoplossing' gaat nu verder met 6.33-28 41-46 7.28-5 36-41 8.50-33 41-47 9.33-15 +. Wit heeft echter nog twee alternatieve winsten, te weten 6.33-39 41-47* 7.39-33(!!) + enerzijds, en 6.38-32 41-47* 7.33-15 + anderzijds.

Diagram 12 (in cijfers: vier zwarte schijven op 13, 24, 35 en 36; twee witte schijven op 7 en 33 en een witte dam op 12): 1.7-2! en nu zijn er zelfs drie relevante spelgangen:

1) 1...24-30 2.2x19 35-40 3.19x49 36-41 4.49-32 41-47 5.12-29 47-36 6.32-41 en 7.29-15 +.

2) 1...24-29 2.33x24 13-18 (na 2...13-19 3.24x13 36-41 wint vrijwel alles) 3.12x23 35-40 4.23x45 36-41 5.24-19! 41-46 6.45-23 +.

3) 1...13-18 2.12x15 35-40 (op 2...36-41 kan zowel 3.15-10 + als 3.2-19 +) 3.2-19! (vlecht de dreiging 4...19-41! enz. in de stand) 3...36-41 (na 3...40-45 4.15-10! 36-41* 5.19x46 45-50 zou zelfs al 6.10-28/37 + kunnen) 4.19x46 40-44 5.46-32! 44-50* 6.15-10!! met winst dank zij het 46/5 motief. (Konjkov, Rusland.)

Diagram 13 (in cijfers: drie zwarte schijven op 5, 39 en 41; twee witte schijven op 14 en 42 en twee witte dammen op 4 en 38). Ook dit eindspel kan, in ernstiger mate nog dan nummer 11, de toets der kritiek nìet doorstaan. Natuurlijk - de oplossing die de auteur voor ogen zweefde: 1.4-36! 41-46 (op 1...41-47 beslist 2.38-27! +) 2.38-43!! 39x37 3.36-41! 41-47 (3...5-10 4.14x5 37-42 5.41-32/14 +) 4.41-47! 46x10 5.47x4 +, is zonder meer fraai. Maar de 'platte' bij-oplossing 1.38-21! enz., door veruit de meeste lezers aangegeven en noogedwongen goed gerekend door de jury, bederft alles.

Diagram 14 (in cijfers: vier zwarte schijven op 31 en 35/37; drie witte dammen op 34, 39 en 44): 1.34-40! 37-42 (betreding van veld 41 verliest zowel door 2.44-50 enz. als door 2.39-30 en 3.40-29 +) 2.39-33! 42-47 (damhalen op 48 faalt op 3.33-42! en 4.44-50 +) 3.33-15! 31-37* 4.44-50! (maar onder geen beding 4.40-29? =) 4...35x44 5.50x41(!!) +. (Tsomik.)

Na loting zijn de volgende drie prijswinnaars uit de bus gekomen: V. Morseld (Rheden), K. van der Laan (Noordbroek) en W. van den Heerik (Noord-Scharwoude). De prijsjes van respectievelijk 100, 75 en 50 gulden zullen spoedig worden overgemaakt.

Rest mij eenieder hartelijk te bedanken voor zijn - vaak enthousiaste - deelname aan deze wedstrijd. Ook ben ik, behalve aan Auke Scholma, dank verschuldigd aan Johan Bastiaannet, die op mijn verzoek de eindspelstanden selecteerde en daarbij zo bescheiden was zijn eigen werk te laten voor wat het was. Ten onrechte, wellicht...

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden